การระบาดของอีโบลาในดีอาร์คองโก 2026: ใหญ่เป็นอันดับสองของโลก ไวรัสบุนดิบูเกียววิ่งเร็วกว่าการรับมือ

จำนวนผู้ติดเชื้อเพิ่มขึ้นประมาณ 1,000 รายในเวลาเพียง 10 วัน ในช่วงกลางถึงปลายเดือนกรกฎาคม ในสัปดาห์การรายงานล่าสุด (สัปดาห์ทางระบาดวิทยาที่ 30) มีรายงานผู้ติดเชื้อ (567 ราย) และผู้เสียชีวิต (296 ราย) รายสัปดาห์สูงสุดนับตั้งแต่เริ่มการระบาด

ความเร็วที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน: 14 สัปดาห์สู่การระบาดครั้งประวัติศาสตร์

การระบาดได้รับการประกาศอย่างเป็นทางการเมื่อ วันที่ 15 พฤษภาคม 2026 ในจังหวัดอิตูรี หลังจากผลตรวจจากห้องปฏิบัติการที่สถาบันวิจัยชีวการแพทย์แห่งชาติในกินชาซา ยืนยันเชื้อสายพันธุ์บุนดิบูเกียว ในเวลาเพียง 14 สัปดาห์ ก็กลายเป็นการระบาดของอีโบลาที่รุนแรงเป็นอันดับสองของโลก ซึ่งผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขระบุว่าเป็นความเร็วที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

ความเร็วที่น่าตกใจนี้เป็นเพราะ ไม่มีวัคซีนหรือยารักษาเฉพาะสำหรับไวรัสบุนดิบูเกียว การระบาดครั้งใหญ่ก่อนหน้านี้ รวมถึงการระบาดในแอฟริกาตะวันตกปี 2014-2016 เกิดจากเชื้ออีโบลาสายพันธุ์ไซร์ ซึ่งมีวัคซีนและยารักษาที่ได้รับการพัฒนาแล้ว เช่น เออร์เวโบ (Ervebo) แต่สายพันธุ์บุนดิบูเกียวยังไม่มีมาตรการรับมือที่ได้รับการรับรอง

การแพร่ระบาดแบบเงียบ: ผู้ป่วยรายใหม่ 80% ไม่มีต้นตอที่ทราบ

สัญญาณที่น่ากังวลที่สุดที่แสดงให้เห็นว่านี่เกินขีดความสามารถในการควบคุมคือการติดตามผู้สัมผัสโรคที่ล้มเหลว เจ้าหน้าที่ WHO ระบุว่า ผู้ป่วยอีโบลารายใหม่ 80% ในภาคตะวันออกของดีอาร์คองโก ไม่มีที่มาจาก สายการแพร่เชื้อที่ทราบ และไม่มีความเชื่อมโยงกับผู้ป่วยที่รู้จัก

กลางเดือนกรกฎาคม ดร.ชิกเว อิเฮกเวซู ผู้อำนวยการบริหารฝ่ายเหตุฉุกเฉินด้านสุขภาพของ WHO เตือนว่าขนาดที่แท้จริงของการระบาดอาจ มากกว่าข้อมูลทางการ 2-4 เท่า ดร.ฌอง กาเซยา ผู้อำนวยการใหญ่ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งแอฟริกา (Africa CDC) กล่าวในต้นเดือนสิงหาคมว่าเกือบ 70% ของผู้ติดเชื้อรายใหม่ อยู่นอกรายชื่อผู้สัมผัสโรคที่รู้จัก ซึ่งเป็นสัญญาณของการแพร่เชื้อในชุมชนในวงกว้างที่มาตรการควบคุมมาตรฐานไม่สามารถตรวจจับได้

"การระบาดดำเนินไปเร็วกว่าการรับมือ" กาเซยากล่าว พร้อมระบุว่าศูนย์บำบัดรักษาเต็มกำลังตั้งแต่ต้นเดือนกรกฎาคมแล้ว

WHO ยอมรับว่าระบบรับมือกำลังพัง

เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม 2026 ดร.ทีโดรส อัดฮานอม กีบรีเยซุส ผู้อำนวยการใหญ่ WHO รับทราบว่าการระบาดยังคง "ขยายวงกว้างขึ้นแม้จะมีความพยายามอย่างหนัก" และการแพร่เชื้ออย่างรุนแรงในจังหวัดอิตูรี "เร็วเกินกว่าขีดความสามารถในการรับมือ" เขาระบุอย่างตรงไปตรงมาว่าการรับมือเองก็กำลัง "ถูกครอบงำ" และไวรัส "ยังคงเร็วกว่าความพยายามในการรับมือ"

แม้จะมีการขยายกำลังการรักษาอย่างมีนัยสำคัญ เช่น เตียงรักษามากกว่า 800 เตียง ห้องปฏิบัติการที่ขยายจาก 1 เป็น 16 แห่ง และการฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ชุมชนมากกว่า 21,000 คน แต่ช่องว่างระหว่างการรับมือและความต้องการยังคงมหาศาล ดร.โรส เบลิไซร์ หัวหน้าฝ่ายตอบสนองเหตุฉุกเฉินของ WHO ประจำแอฟริกา กล่าวเมื่อปลายเดือนมิถุนายนว่าระดับการรับมืออยู่ที่ประมาณ "สามหรือสี่" จากคะแนนเต็มสิบ

จุดศูนย์กลาง: วิกฤตในจังหวัดอิตูรี

การระบาดกระจุกตัวอยู่ใน จังหวัดอิตูรี ทางตะวันออกเฉียงเหนือของดีอาร์คองโก ซึ่งคิดเป็นเกือบ 90% ของผู้ป่วยทั้งหมด ภูมิภาคนี้มีความท้าทายพิเศษที่ทำให้การระบาดรุนแรงขึ้น:

• ความขัดแย้งทางอาวุธและภูมิประเทศที่ยากลำบาก: ความขัดแย้งด้วยอาวุธในภูมิภาคขัดขวางการเข้าถึงพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง เจ้าหน้าที่สาธารณสุขต้องเผชิญกับการโจมตีจากชุมชนที่ไม่ไว้วางใจและปัญหาการขาดแคลนอุปกรณ์เรื้อรัง
• เจ้าหน้าที่สาธารณสุขติดเชื้อมากกว่า 100 ราย: การระบาดส่งผลกระทบอย่างหนักต่อบุคลากรที่รับหน้าที่หยุดยั้งการระบาด โดยมีเจ้าหน้าที่สาธารณสุขติดเชื้อมากกว่า 100 ราย
• ค่าจ้างค้างจ่ายและการนัดหยุดงาน: เจ้าหน้าที่สาธารณสุขในศูนย์กลางการระบาดไม่ได้รับค่าจ้างตั้งแต่มีการประกาศการระบาดเมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม แพทย์ที่โรงพยาบาลบูเนียและสถานพยาบาลอื่นๆ นัดหยุดงานเพื่อเรียกร้องค่าจ้างค้างจ่ายและสภาพการทำงานที่ไม่เหมาะสม ซึ่งขัดขวางการเข้าถึงศูนย์บำบัด ดังที่แพทย์คนหนึ่งบอกกับสำนักข่าว AFP ว่า "เรารักษาผู้ป่วยอีโบลาโดยไม่ได้รับค่าจ้างตั้งแต่วันที่ 15 พฤษภาคม เรายังคงทำตามคำปฏิญาณของเรา แต่เราทำงานในสภาพที่ยากลำบากมาก"

ผู้เสียชีวิตสองในสามส่วนใหญ่เกิดขึ้นในชุมชน โดยผู้ป่วยไม่เคยได้รับการรักษาในสถานพยาบาล ซึ่งหมายความว่าไวรัสแพร่กระจายผ่านการจัดการศพที่ไม่ปลอดภัย เนื่องจากร่างกายของผู้ป่วยอีโบลาที่เสียชีวิตยังคงแพร่เชื้อได้สูง

สิ่งที่กำลังดำเนินการ: กำลังการรับมือเทียบกับความต้องการ

การตอบสนองจากนานาชาติมีความพยายามแต่ยังไม่เพียงพอ ตัวชี้วัดสำคัญ:

• กำลังห้องปฏิบัติการ: ขยายจาก 1 แห่งเป็น 16 แห่ง มีความสามารถในการตรวจตัวอย่างเกือบ 1,000 ตัวอย่างต่อวัน
• เตียงรักษา: มีเตียงมากกว่า 800 เตียง แต่ศูนย์บำบัดเต็มกำลังตั้งแต่เดือนกรกฎาคม ณ ปลายเดือนกรกฎาคม มีผู้ป่วย 807 รายที่ยังคงต้องแยกกักตัวหรือรักษาในโรงพยาบาล
• การติดตามผู้สัมผัสโรค: มีผู้สัมผัสโรคที่อาจเกิดขึ้นเพียง 1 ใน 8 ราย (น้อยกว่า 18,000 รายจากประมาณ 135,000 ราย) ที่ถูกระบุในรายชื่อผู้สัมผัสโรค ตามรายงานของ CNN

Africa CDC ได้เปิดตัวการประสานงานตอบสนองร่วมกับ WHO แต่ลักษณะของการระบาดครั้งนี้ ซึ่งเกิดจากการแพร่เชื้อในชุมชนในเขตความขัดแย้งที่ไม่มีมาตรการรับมือทางการแพทย์ ทำให้กลยุทธ์การควบคุมแบบเดิมล้มเหลว

ความเสี่ยงต่อประเทศไทยและประเทศอื่นๆ

สำหรับประชาชนทั่วไปในไทย ความเสี่ยงในการนำเข้ามาของเชื้อถือว่าต่ำ ตามการประเมินของ CDC แบบจำลองระบุว่าโอกาสที่อีโบลาจะถูกนำเข้ามายังประเทศไทยนั้นต่ำในขณะนี้ และหากมีการนำเข้า ความเสี่ยงของการแพร่ต่อเนื่องในวงกว้างก็ต่ำเช่นกัน เนื่องจากระบบสาธารณสุขของไทยมีความแข็งแกร่ง อย่างไรก็ตาม CDC ได้ออกประกาศ Health Alert Network (HAN) เพื่อแจ้งเตือนแพทย์และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข

มีรายงานผู้ติดเชื้อ 1 รายที่มีความเชื่อมโยงกับการระบาดครั้งนี้ ซึ่งเป็นพลเมืองสหรัฐฯ ที่เคยรักษาผู้ป่วยในดีอาร์คองโก รายงานเมื่อเดือนพฤษภาคม หลังจากนั้นไม่มีรายงานผู้ป่วยในสหรัฐฯ เพิ่มเติม

สรุป

การระบาดของอีโบลาในดีอาร์คองโกปี 2026 กำลังดำเนินไปเร็วกว่าการระบาดครั้งใดในประวัติศาสตร์ ขับเคลื่อนโดยเชื้อสายพันธุ์ที่ไม่มีมาตรการรับมือทางการแพทย์ เกิดขึ้นในเขตความขัดแย้งที่เจ้าหน้าที่สาธารณสุขไม่ได้รับค่าจ้างและระบบรับมือกำลังพังทลาย จำนวนผู้ป่วยอย่างเป็นทางการที่ 3,605 ราย อาจเป็นเพียงเศษเสี้ยวของขนาดที่แท้จริง ซึ่งแบบจำลองของ WHO บ่งชี้ว่าอาจมากกว่า 2-4 เท่า หากไม่มีวัคซีน ไม่มียารักษาเฉพาะ และการรับมือเต็มกำลังเต็มที่แล้ว หน้าต่างแห่งโอกาสในการควบคุมกำลังจะปิดลง