เปิดฉากลับกรุงเวียนนา-บากู: อดีตเจ้าหน้าที่ยุโรป-รัสเซียหารือทางออกสงครามยูเครน

ในเดือนกรกฎาคม 2569 เกิดการประชุมลับสองครั้งแยกกันระหว่างอดีตเจ้าหน้าที่ระดับสูงของยุโรปและรัสเซีย ครั้งแรกที่กรุงเวียนนา และอีกครั้งที่กรุงบากู เพื่อสำรวจเงื่อนไขที่เป็นไปได้สำหรับการเจรจาสันติภาพเพื่อยุติสงครามในยูเครน การประชุมดังกล่าวได้รับการเปิดเผยครั้งแรกโดยสำนักข่าว Bloomberg และได้รับการยืนยันจากสื่ออีกหลายสำนัก แสดงให้เห็นถึงความพยายามทางการทูตช่องทางที่ไม่เป็นทางการที่ยังคงดำเนินอยู่ แม้ว่าการเจรจาอย่างเป็นทางการจะยังคงหยุดชะงัก อย่างไรก็ตาม ผู้เข้าร่วมทั้งหมดเป็นอดีตเจ้าหน้าที่ที่ไม่มีอำนาจจากรัฐบาลปัจจุบัน และยูเครนได้ปฏิเสธการประชุมทั้งสองครั้งว่าไม่เกี่ยวข้องกับกระบวนการสันติภาพที่แท้จริง

การประชุมลับที่เวียนนา (กรกฎาคม 2569)

อดีตเจ้าหน้าที่ระดับสูงจากสหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส เยอรมนี และรัสเซีย ประชุมอย่างลับ ๆ ที่กรุงเวียนนาเพื่อสำรวจเงื่อนไขที่เป็นไปได้สำหรับการเจรจาสันติภาพ

ผู้เข้าร่วมที่ได้รับการยืนยัน

• ทิม แบร์โรว์ (Tim Barrow) – อดีตที่ปรึกษาด้านความมั่นคงแห่งชาติของสหราชอาณาจักร
• มาร์คุส เอเดอเรอร์ (Markus Ederer) – อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศเยอรมนี และอดีตเอกอัครราชทูตสหภาพยุโรปประจำรัสเซีย
• ปิแอร์ วีมงต์ (Pierre Vimont) – อดีตนักการทูตอาวุโสของฝรั่งเศสและสหภาพยุโรป
• อดีตเจ้าหน้าที่ระดับสูงของเครมลินที่ไม่เปิดเผยชื่อ (ยังไม่มีการเปิดเผยต่อสาธารณะ)

ผู้จัดการประชุมและรูปแบบ

การประชุมครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามทูตช่องทางที่ไม่เป็นทางการ (track two) โดยกลุ่มประเทศ E3 (สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส เยอรมนี) โดยได้รับการสนับสนุนจากสวิตเซอร์แลนด์ในฐานะประเทศเจ้าภาพ ซึ่งจัดหาสถานที่และอำนวยความสะดวก การประชุมนี้ถูกอธิบายว่าเป็นการหารือเชิงสำรวจ ไม่ใช่การเจรจาเพื่อหาข้อตกลงขั้นสุดท้าย ทั้งเอเดอเรอร์และวีมงต์เป็นกรรมการในคณะกรรมการของศูนย์กลางเพื่อการเจรจาเพื่อมนุษยธรรม (Centre for Humanitarian Dialogue) ซึ่งเป็นองค์กรเพื่อการระงับข้อพิพาทที่มีฐานอยู่ในสวิตเซอร์แลนด์

วัตถุประสงค์

กลุ่มผู้เข้าร่วมหารือเกี่ยวกับกรอบแนวทางและเงื่อนไขเบื้องต้นที่อาจนำไปสู่การเจรจาสันติภาพอย่างเป็นทางการในอนาคต รวมถึงข้อตกลงด้านดินแดนและความมั่นคงที่อาจเกิดขึ้น

การประชุมลับที่บากู (12-14 กรกฎาคม 2569)

การประชุมลับอีกครั้งจัดขึ้นที่กรุงบากู ประเทศอาเซอร์ไบจาน ระหว่างวันที่ 12 ถึง 14 กรกฎาคม 2569 โดยมีอดีตเจ้าหน้าที่ระดับสูงของเยอรมนีและรัสเซียเข้าร่วม

ผู้เข้าร่วมที่ได้รับการยืนยัน

ฝั่งเยอรมนี:

• โรนัลด์ โพฟาลลา (Ronald Pofalla) – อดีตหัวหน้าทีมงานของนายกรัฐมนตรีอังเกลา แมร์เคิล
• มัททีอัส พลัทเซค (Matthias Platzeck) – อดีตมุขมนตรีแห่งรัฐบรันเดินบวร์ค

ฝั่งรัสเซีย:

• วิคเตอร์ ซุบคอฟ (Viktor Zubkov) – อดีตนายกรัฐมนตรีรัสเซีย และประธานคณะกรรมการบริหารของก๊าซพรอม
• วาเลรี ฟาเดเยฟ (Valery Fadeyev) – ประธานสภาประธานาธิบดีรัสเซียเพื่อประชาสังคมและสิทธิมนุษยชน

การยืนยันโดยอาเซอร์ไบจาน

ประธานาธิบดีอิลฮัม อลิเยฟแห่งอาเซอร์ไบจานยืนยันต่อสาธารณะถึงการประชุมดังกล่าวในระหว่างการแถลงข่าวร่วมกับนายกฯ เฟรดริช แมร์ซแห่งเยอรมนีที่กรุงเบอร์ลินเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2569 อลิเยฟกล่าวว่าอาเซอร์ไบจานทราบเรื่องการประชุมก็จากรายงานของสื่อเท่านั้น และไม่ได้รับแจ้งล่วงหน้า เขากล่าวว่า "ดินแดนของเราถูกใช้สำหรับการประชุมเช่นนี้โดยที่เราไม่รู้" และอ้างถึงข้อมูลเที่ยวบินเป็นหลักฐานว่ามีการประชุมเกิดขึ้น

จุดยืนอย่างเป็นทางการของเยอรมนี

นายกฯ แมร์ซปฏิเสธว่ารัฐบาลเยอรมนีไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง โดยระบุว่าการประชุมดังกล่าวไม่เป็นทางการและไม่ได้รับการรับรองจากรัฐ

ปฏิกิริยาจากยูเครน

โฆษกกระทรวงการต่างประเทศยูเครน เฮโอรี ตีคฮีย์ ปฏิเสธการประชุมที่บากูว่า "ลับพอ ๆ กับที่ไม่เกี่ยวข้อง" และกล่าวว่าความสำคัญต่อกระบวนการสันติภาพที่แท้จริงนั้น "ใกล้เคียงกับศูนย์" ฝ่ายยูเครนไม่ได้อนุญาตให้ผู้เข้าร่วมคนใดเข้าร่วม และยูเครนไม่มีตัวแทนอยู่ในการประชุมทั้งสองครั้ง

สถานะของการเจรจาอย่างเป็นทางการ

• ไม่มีการเจรจาโดยตรงระหว่างยูเครนและรัสเซียในขณะนี้
• การเจรจาสันติภาพอย่างเป็นทางการรอบล่าสุดเกิดขึ้นในช่วงต้นปี 2568 ที่ซาอุดีอาระเบีย แต่จบลงโดยไม่มีความคืบหน้า
• สวิตเซอร์แลนด์เป็นเจ้าภาพการเจรจาไตรภาคีระหว่างสหรัฐฯ ยูเครน และรัสเซียที่เจนีวาในเดือนพฤศจิกายน 2568 ซึ่งมาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ กล่าวว่า "มีประสิทธิผลและมีความหมาย"
• การเจรจาทวิภาคีที่เจนีวาในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 มี "ความคาดหวังต่ำ" และไม่เกิดความก้าวหน้า

นัยสำคัญ

1. ช่องทางทูตลับยังคงดำเนินอยู่: การประชุมทั้งสองครั้งแสดงให้เห็นว่าชาติยุโรปยังคงพยายามหาช่องทางติดต่อกับมอสโกอย่างไม่เป็นทางการ แม้ไม่มีการเจรจาอย่างเป็นทางการ เพื่อทดสอบเงื่อนไขสำหรับการหยุดยิงที่อาจเกิดขึ้น

2. สองเส้นทางที่แตกต่าง: รูปแบบที่กว้างกว่าของกลุ่ม E3+รัสเซียในเวียนนา แตกต่างจากเส้นทางที่แคบกว่าของเยอรมนี-รัสเซียในบากู ซึ่งชี้ให้เห็นว่ามีการหารือบางส่วนเกิดขึ้นโดยไม่มีการประสานงานกับพันธมิตรอย่างเต็มที่

3. ขอบเขตจำกัด: ผู้เข้าร่วมทั้งหมดเป็น อดีต เจ้าหน้าที่ที่ไม่มีอำนาจจากรัฐบาล การหารือเชิงสำรวจเหล่านี้ไม่มีผลผูกพัน แต่ทำหน้าที่เป็นช่องทางทดสอบสัญญาณ ซึ่งเป็นขั้นตอนก่อนการเจรจาอย่างเป็นทางการเมื่อเงื่อนไขเหมาะสม

4. ความไม่แน่นอนยังคงมีอยู่: ข้อเสนอเฉพาะของฝ่ายรัสเซียและระดับที่เครมลินมอบอำนาจให้กับผู้เข้าร่วมที่ไม่เปิดเผยชื่อยังไม่ชัดเจน เครมลินยังไม่ได้แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับรายงานการประชุมที่เวียนนา

สรุป

การประชุมที่เวียนนาและบากูเผยให้เห็นว่าการทูตช่องทางลับระหว่างอดีตเจ้าหน้าที่ยุโรปและรัสเซียยังคงดำเนินอยู่ แม้การเจรจาสันติภาพอย่างเป็นทางการจะหยุดชะงัก แต่หากไม่มีการมีส่วนร่วมของยูเครนหรืออำนาจจากรัฐบาลอย่างเป็นทางการ การหารือเชิงสำรวจเหล่านี้ก็ไม่น่าจะนำไปสู่ความก้าวหน้าด้วยตัวเอง