Moderna เริ่มทดลองวัคซีนอีโบลา mRNA ในมนุษย์ ขณะสายพันธุ์ Bundibugyo ยังไร้วัคซีนอนุมัติ

การทดลองระยะที่ 1 จะเน้นตรวจสอบประเด็นพื้นฐานก่อน ได้แก่

• ความปลอดภัยของวัคซีน
• ความสามารถในการทนต่อวัคซีนและผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น
• การตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของผู้รับวัคซีน

mRNA-1469 ใช้เทคโนโลยี mRNA ในอนุภาคไขมันขนาดเล็ก ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มเดียวกับที่ Moderna ใช้พัฒนาวัคซีนโควิด-19 การทดลองครั้งนี้ต่อยอดจากงานวิจัยเดิมของบริษัทเกี่ยวกับไวรัสในกลุ่มฟิโลไวรัส (filovirus)

อย่างไรก็ตาม การเริ่มทดลองในมนุษย์ไม่ได้หมายความว่าวัคซีนพร้อมใช้งานแล้ว การศึกษาระยะที่ 1 ยังเป็นขั้นต้น และต้องมีข้อมูลด้านความปลอดภัยกับภูมิคุ้มกันที่เพียงพอ ก่อนจะพิจารณาขยับไปสู่การทดลองระยะที่ 2 และ 3

การระบาดในคองโกรุนแรงแค่ไหน

มีรายงานการระบาดครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2026 ในจังหวัดอิตูรี (Ituri) ทางตะวันออกเฉียงเหนือของสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก หรือ DRC ต่อมา DRC และยูกันดาประกาศการระบาดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม และองค์การอนามัยโลก (WHO) ประกาศให้สถานการณ์นี้เป็น ภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศที่น่าวิตก (PHEIC) เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2026

ณ วันที่ 30 กรกฎาคม 2026 WHO รายงานว่า DRC มีผู้ติดเชื้อยืนยันแล้ว 3,605 ราย และเสียชีวิต 1,587 ราย คิดเป็นอัตราป่วยตายเบื้องต้นประมาณ 44% ยูกันดาและประเทศใกล้เคียงก็มีรายงานผู้ติดเชื้อเช่นกัน

การระบาดยังขยายไปหลายเขตสุขภาพและหลายจังหวัด โดยสัปดาห์สุดท้ายของเดือนกรกฎาคมมีจำนวนผู้ติดเชื้อและผู้เสียชีวิตรายสัปดาห์สูงที่สุดนับตั้งแต่เริ่มการระบาด

เหตุใดวัคซีนอีโบลาที่มีอยู่จึงใช้แทนกันไม่ได้

การระบาดครั้งนี้เกิดจากไวรัสสายพันธุ์ Bundibugyo ไม่ใช่ Zaire ebolavirus ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่ทำให้เกิดการระบาดครั้งใหญ่ในแอฟริกาตะวันตกระหว่างปี 2014–2016

การระบาดในแอฟริกาตะวันตกครั้งนั้นมีผู้ติดเชื้อประมาณ 28,600 ราย และเสียชีวิตราว 11,300 ราย จึงมีขนาดใหญ่กว่าสถานการณ์ปัจจุบันอย่างมาก แม้การระบาดของ Bundibugyo ในปี 2026 จะถูกจัดเป็นการระบาดอีโบลาครั้งใหญ่อันดับ 2 ในประวัติศาสตร์ก็ตาม

ประเด็นสำคัญคือ วัคซีนและการรักษาอีโบลาที่ได้รับอนุญาตในปัจจุบันมุ่งเป้าไปที่ Zaire ebolavirus ไม่ใช่ Bundibugyo จึงยังไม่มีมาตรการป้องกันหรือการรักษาที่ได้รับอนุมัติเฉพาะสำหรับการระบาดครั้งนี้

CEPI ทุ่มเงินสูงสุด 50 ล้านดอลลาร์

Coalition for Epidemic Preparedness Innovations หรือ CEPI ซึ่งเป็นองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศด้านการเตรียมพร้อมรับโรคระบาด ให้คำมั่นสนับสนุนโครงการ mRNA-1469 ของ Moderna สูงสุด 50 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

เงินสนับสนุนครอบคลุมตั้งแต่การทดสอบก่อนคลินิก การทดลองระยะที่ 1 การผลิตวัคซีน และอาจรวมถึงการเดินหน้าไปสู่การทดลองระยะต่อไป หากข้อมูลระยะแรกออกมาเป็นที่น่าพอใจ

งบดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการจัดสรรเงินจาก CEPI ราว 60 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อเร่งพัฒนาวัคซีน Bundibugyo จาก 3 กลุ่ม ได้แก่ Moderna มหาวิทยาลัย Oxford และ International AIDS Vaccine Initiative หรือ IAVI

คำมั่นเรื่องการเข้าถึงวัคซีน

หาก mRNA-1469 ได้รับการอนุมัติ Moderna ระบุว่าจะจัดสรรวัคซีนอย่างน้อย 500,000 โดส ให้ประเทศรายได้ต่ำและปานกลางในราคาที่เอื้อต่อการเข้าถึง รวมทั้งจัดส่งวัคซีนให้ DRC และประเทศอื่น ๆ ที่ได้รับผลกระทบเพื่อสนับสนุนการรับมือการระบาด

คำมั่นนี้เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามวางแผนด้านการผลิตควบคู่ไปกับการวิจัย เพื่อไม่ให้การจัดหาวัคซีนล่าช้า หากผลการทดลองระยะแรกสนับสนุนให้เดินหน้าต่อ

Moderna เทียบกับวัคซีนของ Oxford อย่างไร

แม้ Moderna จะเพิ่งเริ่มทดลองในมนุษย์ แต่ไม่ได้เป็นผู้บุกเบิกการทดลองวัคซีน Bundibugyo ในมนุษย์เป็นรายแรก มหาวิทยาลัย Oxford เปิดการทดลอง BD-Ebov เมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม 2026 และให้อาสาสมัครคนแรกได้รับวัคซีนเมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม ทำให้เป็นการทดลองวัคซีนป้องกัน Bundibugyo ในมนุษย์ครั้งแรกของโลก

วัคซีนของ Oxford ใช้ชื่อว่า ChAdOx1 BDBV และใช้แพลตฟอร์มไวรัสพาหะ ChAdOx1 แบบเดียวกับวัคซีนโควิด-19 ของ Oxford-AstraZeneca การทดลองในสหราชอาณาจักรมีแผนรับอาสาสมัครสุขภาพดี 50 คน อายุ 18–55 ปี เพื่อประเมินความปลอดภัยและการตอบสนองทางภูมิคุ้มกัน

ทั้งสองโครงการยังอยู่ในระยะเริ่มต้นและมีเป้าหมายหลักเพื่อดูความปลอดภัยกับการตอบสนองทางภูมิคุ้มกัน Oxford วางแผนทดสอบวัคซีนในพื้นที่ที่มีการระบาดในยูกันดาช่วงปลายปี 2026 ส่วนโครงการของ Moderna อาจเดินหน้าในลักษณะเร่งรัดเช่นเดียวกัน หากข้อมูลระยะแรกแสดงให้เห็นว่าวัคซีนมีความปลอดภัยและกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ดี

การแข่งขันระหว่างแพลตฟอร์ม mRNA ของ Moderna กับแพลตฟอร์มไวรัสพาหะของ Oxford จึงไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันด้านเทคโนโลยี แต่ยังสะท้อนความพยายามเร่งสร้างเครื่องมือรับมือโรคติดเชื้อที่ยังไม่มีวัคซีนเฉพาะ ขณะที่การระบาดใน DRC และยูกันดายังคงดำเนินต่อไป