เอลนีโญ 2026 เร่งตัวแรง เสี่ยงทำลายสถิติร้อนที่สุดและผลักแอมะซอนใกล้จุดวิกฤต

ตัวเลขสำคัญจากการพยากรณ์ล่าสุด ได้แก่

• มีโอกาส 81% ที่เอลนีโญครั้งนี้จะอยู่ในกลุ่มเหตุการณ์ที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์นับตั้งแต่ปี 1950 ตามการประเมินของหน่วยงานอุตุนิยมวิทยาสหรัฐฯ
• มีโอกาส 66% ที่ดัชนี Niño3.4 จะสูงถึงอย่างน้อย 2.0 องศาเซลเซียสในช่วงฤดูใบไม้ร่วงหรือฤดูหนาว ซึ่งเป็นเกณฑ์ที่มักใช้เรียกระดับ “ซูเปอร์เอลนีโญ”
• แบบจำลอง 23 จาก 26 แบบที่ใช้ในการพยากรณ์แบบฉันทามติชี้ว่า มีแนวโน้มจะเกิดซูเปอร์เอลนีโญก่อนสิ้นปี

ซีค เฮาส์ฟาเธอร์ นักวิทยาศาสตร์ด้านภูมิอากาศ ซึ่งทบทวนผลการจำลอง 667 ชุดจากแบบจำลองพยากรณ์ตามฤดูกาล 14 แบบในเดือนกรกฎาคม ระบุว่าแนวโน้มดังกล่าวอาจนำไปสู่ “เอลนีโญที่ทำลายสถิติได้” และอาจรุนแรงกว่าสถิติเดิมอย่างมาก

นักวิจัยหลายคนให้ข้อมูลกับวารสาร Nature เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคมว่า เหตุการณ์นี้มีแนวโน้มเป็นเอลนีโญที่รุนแรงที่สุดในรอบอย่างน้อย 150 ปี ส่วนศูนย์วิจัยร่วมของคณะกรรมาธิการยุโรปเตือนว่า หากเกิดเหตุการณ์ระดับทำลายสถิติ ผลกระทบอาจลุกลามไปถึงความมั่นคงทางอาหาร ทรัพยากรน้ำ และความเสี่ยงจากภัยพิบัติทั่วโลก

2026 จะกลายเป็นปีที่ร้อนที่สุดหรือไม่

เอลนีโญกำลังเพิ่มความร้อนให้โลกในช่วงที่อุณหภูมิพื้นฐานของโลกสูงผิดปกติอยู่แล้ว ข้อมูลเดือนมกราคมถึงมิถุนายน 2026 ระบุว่า อุณหภูมิพื้นผิวโลกสูงกว่าค่าฐาน 1.14 องศาเซลเซียส ซึ่งเป็นช่วงครึ่งปีแรกที่ร้อนที่สุดเป็นอันดับ 3 ในสถิติย้อนหลัง 177 ปี ตามหลังเพียงปี 2024 และ 2025

ประเด็นที่ยังมีความเห็นต่างกันคือ ความร้อนจากเอลนีโญจะขึ้นถึงจุดสูงสุดเร็วพอที่จะดันค่าเฉลี่ยทั้งปี 2026 ให้แซงสถิติปี 2024 หรือไม่

• Carbon Brief ประเมินว่า 2026 มีโอกาส 35% ที่จะทำสถิติเป็นปีที่ร้อนที่สุด โดยความน่าจะเป็นนี้เพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัวภายใน 4 เดือน และการปรับเพิ่มส่วนใหญ่เกิดจากการคาดการณ์เอลนีโญที่รุนแรงขึ้น
• ทีมของเจมส์ แฮนเซน จากมหาวิทยาลัยโคลัมเบียประเมินเข้มข้นกว่า โดยสรุปว่า 2026 กำลังมุ่งหน้าจะเป็นปีที่ร้อนที่สุดในบันทึกสถิติจากการวิเคราะห์ที่อิงหลักฟิสิกส์ของระบบภูมิอากาศ
• องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก หรือ WMO ประเมินว่า มีโอกาส 86% ที่อย่างน้อยหนึ่งปีในช่วง 5 ปีข้างหน้าจะทำสถิติอุณหภูมิโลกสูงสุดครั้งใหม่ โดยปี 2027 อาจเป็นปีที่ร้อนที่สุดเมื่อความร้อนจากเอลนีโญถ่ายเทขึ้นสู่ผิวโลกอย่างเต็มที่
• การประเมินที่ระมัดระวังกว่าของ Carbon Brief ระบุว่า 2026 มีแนวโน้มเป็นปีที่ร้อนที่สุดอันดับ 2 และมีโอกาส 19% ที่จะแซงปี 2024

ความแตกต่างระหว่างตัวเลขเหล่านี้ขึ้นอยู่กับจังหวะที่เอลนีโญจะถึงจุดสูงสุด หากเกิดในช่วงปลายปี 2026 ความร้อนบางส่วนอาจไปปรากฏชัดในค่าเฉลี่ยของปี 2027 แทน โดยการประเมินจากชุดข้อมูลต่าง ๆ ให้โอกาสที่ 2026 จะแซงปี 2024 ตั้งแต่ประมาณ 2 ใน 3 ในข้อมูลของ NASA และ Berkeley Earth ไปจนถึงประมาณ 2 ใน 10 ในชุดข้อมูล ERA5 และ 1 ใน 10 ในการวิเคราะห์ JRA-3Q

ป่าแอมะซอนกำลังเผชิญความเสี่ยงซ้อนทับ

หนึ่งในความเสี่ยงที่น่ากังวลที่สุดอยู่ที่ป่าฝนแอมะซอน ซึ่งกำลังเข้าสู่เอลนีโญรอบใหม่ทั้งที่ยังไม่ฟื้นตัวเต็มที่จากภัยแล้งรุนแรงในปี 2023–2024

ป่าที่ยังฟื้นไม่ทัน

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร PNAS เมื่อเดือนเมษายน 2026 พบว่า พื้นที่ป่าดิบชื้นที่ยังคงสภาพเดิมซึ่งได้รับผลกระทบจากภัยแล้งครั้งก่อนถึง 53.7% อาจยังไม่ฟื้นตัวแม้ผ่านไป 7 ปี เมื่อป่าสูญเสียชีวมวล ความสามารถในการหมุนเวียนน้ำและรักษาสภาพภูมิอากาศเฉพาะถิ่นก็ลดลงตามไปด้วย

งานวิจัยที่นำโดยสถาบันวิจัยอวกาศแห่งชาติบราซิล หรือ INPE ซึ่งเผยแพร่ในเดือนกรกฎาคม ยังพบว่า แอมะซอนของบราซิลกำลังมีฤดูแล้งยาวนานขึ้นและรูปแบบฝนเปลี่ยนแปลงเร็วกว่าที่เคยคาดการณ์ไว้สำหรับช่วงทศวรรษ 2030 และ 2040 นั่นหมายความว่าความสามารถในการฟื้นตัวของระบบนิเวศกำลังลดลงเร็วกว่าที่คาด

ความร้อน ไฟป่า และระดับแม่น้ำที่ลดลง

ระหว่างเอลนีโญปี 2023–2024 อุณหภูมิในแอมะซอนสูงกว่าค่าเฉลี่ยระยะยาวของป่าราว 2–4 องศาเซลเซียส หากปี 2026 พัฒนาไปสู่ซูเปอร์เอลนีโญ สภาพอากาศอาจขยับเข้าใกล้หรือทะลุจุดวิกฤตในหลายพื้นที่

แอมะซอนฝั่งตะวันออกเฉียงเหนือ ทางตอนเหนือของบราซิล โคลอมเบีย และเวเนซุเอลา มีแนวโน้มเผชิญความเสี่ยงไฟป่าสูงขึ้น ขณะที่ระดับน้ำในแม่น้ำอาจลดลงอย่างรวดเร็ว เมื่อพืชพรรณแห้ง ความเสี่ยงที่ไฟจะลุกลามก็เพิ่มขึ้น และผลกระทบจะไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะพื้นที่ป่า แต่ยังเชื่อมโยงกับการเดินทาง แหล่งน้ำ และการดำรงชีวิตของชุมชนในลุ่มน้ำแอมะซอนด้วย

บราซิลได้เพิ่มงบประมาณรับมือไฟป่าและว่าจ้างเจ้าหน้าที่ดับไฟของรัฐบาลกลางในจำนวนสูงเป็นประวัติการณ์ เพื่อเตรียมรับมือภัยแล้งรุนแรง ขณะเดียวกัน เครือข่าย World Weather Attribution เตือนว่า 2026 อาจเป็น “ปีแห่งไฟป่าทั่วโลกที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน” หากเอลนีโญเข้ามาซ้ำเติมความร้อนและความแห้งแล้งที่มีอยู่แล้ว

วิกฤตนี้ไม่ใช่ผลจากเอลนีโญเพียงอย่างเดียว

นักวิทยาศาสตร์ย้ำว่า สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นเป็นวิกฤตซ้อนทับ ไม่ใช่ปรากฏการณ์ธรรมชาติล้วน ๆ

เอลนีโญเป็นวัฏจักรธรรมชาติที่ทำให้น้ำทะเลบริเวณเส้นศูนย์สูตรของมหาสมุทรแปซิฟิกอุ่นขึ้น แต่ปัจจุบันมันเกิดขึ้นบนพื้นฐานอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นจากกิจกรรมมนุษย์ราว 1.3 องศาเซลเซียส ผลคือเอลนีโญแต่ละครั้งสามารถดันอุณหภูมิโลกไปสูงกว่าช่วงเอลนีโญที่มีลักษณะใกล้เคียงกันในอดีต

การกลับมาเกิดของเอลนีโญหลังจากเหตุการณ์ครั้งก่อนเพียง 3 ปีถือว่าเกิดขึ้นค่อนข้างเร็ว ทีมของแฮนเซนเสนอว่า พื้นฐานความร้อนที่สูงมากอาจกำลังเปลี่ยนพลวัตของวัฏจักร ENSO ซึ่งเป็นระบบการสลับระหว่างเอลนีโญและลานีญา

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังทำให้ผลกระทบของเอลนีโญคาดเดาได้ยากขึ้น ผู้เชี่ยวชาญจากสำนักงานอุตุนิยมวิทยาออสเตรเลียระบุว่า ผลกระทบของเอลนีโญ “คาดการณ์ได้ยากขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” และรูปแบบการเชื่อมโยงสภาพอากาศแบบดั้งเดิมกำลังเปลี่ยนไป

กล่าวโดยสรุป เอลนีโญเป็นตัวเร่งความร้อนชั่วคราว แต่ภาวะโลกร้อนจากการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดหลายทศวรรษต่างหากที่ยกระดับอุณหภูมิพื้นฐานให้สูงขึ้น ทำให้แม้เอลนีโญระดับปานกลางก็อาจก่อความเสียหายรุนแรงได้

นักวิทยาศาสตร์เรียกร้องให้เร่งเตรียมพร้อม

หน่วยงานวิทยาศาสตร์และองค์กรระหว่างประเทศหลายแห่งเรียกร้องให้รัฐบาลต่าง ๆ ลงมือก่อนที่เอลนีโญจะถึงจุดสูงสุดในช่วงปลายปี

• WMO ประกาศเตือนภัยเอลนีโญอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 2 มิถุนายน และเรียกร้องให้ทุกประเทศยกระดับระบบเตือนภัยล่วงหน้า พร้อมเตรียมรับมืออุณหภูมิที่สูงกว่าค่าเฉลี่ยใน “เกือบทุกพื้นที่”
• หน่วยงานของสหประชาชาติ ได้แก่ OCHA, FAO และ WFP เตือนเมื่อวันที่ 18 มิถุนายนว่า ผู้คนนับล้านที่กำลังเผชิญความหิวโหย การพลัดถิ่น และปัญหาเศรษฐกิจ อาจต้องรับมือกับแรงกระแทกด้านภูมิอากาศครั้งใหญ่อีกครั้ง
• ศูนย์วิจัยร่วมของคณะกรรมาธิการยุโรปเสนอให้เร่งปรับตัวในหลายด้าน ตั้งแต่ความมั่นคงทางอาหารและน้ำ ระบบสาธารณสุข ไปจนถึงการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ
• NOAA และสำนักงานอุตุนิยมวิทยาสหรัฐฯ ระบุว่า ความเสี่ยงของเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ที่อาจ “เร่งให้สภาพอากาศสุดขั้วรุนแรงขึ้น” กำลังเพิ่มสูง และช่วงเวลาสำหรับการเตรียมตัวกำลังสั้นลง
• เครือข่าย World Weather Attribution และนักวิทยาศาสตร์อย่างแฮนเซนเรียกร้องให้เพิ่มการลงทุนด้านการปรับตัว โดยเฉพาะในเขตร้อนที่มีความเสี่ยงความร้อน ภัยแล้ง และไฟป่าซ้อนทับกัน

อันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ กล่าวเตือนว่า “สภาวะเอลนีโญจะเติมเชื้อไฟให้กับโลกที่กำลังร้อนขึ้น ผลกระทบจะรุนแรงกว่าเดิม แผ่ไปไกลกว่าเดิม และข้ามพรมแดนด้วยความเร็วที่สร้างความเสียหายอย่างหนัก”

สรุป: หน้าต่างเวลาเตรียมรับมือกำลังแคบลง

เอลนีโญ 2026 กำลังทวีความรุนแรงเร็วกว่าที่คาด โดยมีโอกาส 81% ที่จะติดกลุ่มเหตุการณ์รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ และมีศักยภาพสูงที่จะเข้าสู่ระดับซูเปอร์เอลนีโญ

ความร้อนที่เพิ่มขึ้นอาจทำให้ 2026 แซงปี 2024 ในฐานะปีที่ร้อนที่สุดได้ แม้การประเมินจากแบบจำลองต่าง ๆ จะให้ความน่าจะเป็นแตกต่างกัน ขณะที่ปี 2027 อาจเป็นคู่แข่งที่น่าจับตามองยิ่งกว่า หากความร้อนจากมหาสมุทรขึ้นสู่บรรยากาศอย่างเต็มที่

ป่าแอมะซอนคือหนึ่งในระบบนิเวศที่เปราะบางที่สุดในสถานการณ์นี้ เพราะยังอยู่ระหว่างการฟื้นตัวจากภัยแล้งครั้งก่อน และกำลังเผชิญความเสี่ยงจากฤดูแล้งที่ยาวนานขึ้น ไฟป่า และระดับน้ำในแม่น้ำที่ลดลง นักวิทยาศาสตร์จึงมองว่าการเตรียมระบบเตือนภัย การบริหารจัดการน้ำ การคุ้มครองป่า และการลงทุนด้านการปรับตัวต้องเกิดขึ้นก่อนที่เอลนีโญจะถึงจุดสูงสุด ไม่ใช่รอให้ความเสียหายเกิดขึ้นแล้วจึงเริ่มลงมือ