มัมมี่อินคาอายุ 500 ปีเผยหลักฐาน DNA ชิ้นแรกว่าไข้ทรพิษถูกชาวยุโรปนำเข้าสู่อเมริกา

ผู้เสียชีวิตเป็นหญิงวัยประมาณ 30 ปี และชายหนุ่มอายุราว 20 ปี ซากของทั้งคู่มีอายุอยู่ในช่วงต้นยุคอาณานิคมสเปน โดยการวัดอายุด้วยคาร์บอนกัมมันตรังสีระบุช่วงเวลาการเสียชีวิตระหว่าง ค.ศ. 1492–1631 ความแห้งแล้งอย่างรุนแรงของทะเลทรายอาตากามาช่วยรักษาสภาพร่างไว้ตามธรรมชาติ

นี่คือ จีโนมไข้ทรพิษโบราณชุดแรกที่ค้นพบในทวีปอเมริกา และเป็น หลักฐานทางโมเลกุลโดยตรงชิ้นแรก ที่ยืนยันว่าชาวยุโรปนำโรคไข้ทรพิษเข้าสู่โลกใหม่ ที่น่าสนใจคือ ตัวอย่างกระดูกทั้ง 13 รายเดิมถูกเก็บไว้เพื่อศึกษาพันธุกรรมมนุษย์ ไม่ได้ตั้งต้นจากการค้นหาเชื้อโรค การพบ DNA ของไข้ทรพิษจึงเป็นผลค้นพบที่เกิดขึ้นโดยไม่คาดคิด

CAM9 บอกอะไรเกี่ยวกับประวัติของไวรัส

จีโนมจากมัมมี่ทั้งสองมีความใกล้เคียงกันมาก นักวิจัยจึงประเมินว่าพวกเขาอาจติดเชื้อจากการระบาดเดียวกัน หรือจากไวรัสสายพันธุ์เดียวกันที่กำลังหมุนเวียนอยู่ในเวลานั้น ทีมวิจัยตั้งชื่อสายพันธุ์นี้ว่า CAM9 ตามชื่อแหล่งโบราณคดี Camarones 9

สายพันธุ์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว

CAM9 อยู่ในสายวิวัฒนาการของไวรัสวาริโอลาที่ปัจจุบันสูญพันธุ์ไปแล้ว และแตกต่างจากสายพันธุ์ไข้ทรพิษในศตวรรษที่ 20 การวิเคราะห์สายวิวัฒนาการพบว่า CAM9 อยู่ในตำแหน่งฐานของสายที่ต่อมาพัฒนาไปเป็นกลุ่ม alastrim ซึ่งเป็นไข้ทรพิษรูปแบบอาการไม่รุนแรงกว่า

พูดให้เห็นภาพง่ายขึ้น CAM9 เป็นเหมือนกิ่งโบราณที่เชื่อมระหว่างสายพันธุ์จากยุโรปยุคกลางกับสายพันธุ์ที่ปรากฏในยุคหลัง นักวิจัยพบว่ามันอยู่ระหว่างสายพันธุ์ที่รู้จักจากยุโรปยุคกลางกับสายพันธุ์ที่แพร่หลายในเวลาต่อมา จึงช่วยเติมช่องว่างใน “แผนผังครอบครัว” ของไวรัสวาริโอลา

ลักษณะทางพันธุกรรมยังสอดคล้องกับการมีบรรพบุรุษร่วมกับไวรัสจากโลกเก่า ซึ่งสนับสนุนที่มาจากฝั่งยุโรป นักวิจัยยังพบว่า CAM9 หยุดการสูญเสียยีนไปแล้ว สะท้อนว่าแม้ไวรัสจะมีต้นกำเนิดจากสัตว์ แต่เมื่อถึงช่วงเวลานั้น มนุษย์ได้กลายเป็นโฮสต์หลักที่ไวรัสปรับตัวเข้าหาอย่างสมบูรณ์แล้ว

ไวรัสมาถึงอเมริกาเมื่อใด

เมื่อเปรียบเทียบจีโนมโบราณกับสายพันธุ์ที่รู้จักในปัจจุบัน นักวิจัยประเมินว่าสายวิวัฒนาการของ CAM9 แยกออกจากบรรพบุรุษในยุโรปราวคริสต์ศตวรรษที่ 15–16 ซึ่งสอดคล้องกับช่วงเริ่มต้นของการล่าอาณานิคมสเปน

อายุของมัมมี่ที่เริ่มต้นได้เร็วถึงราว ค.ศ. 1492 ยังชี้ว่าไข้ทรพิษปรากฏในอเมริกาใต้ภายในคนรุ่นแรกหลังการเดินทางของโคลัมบัส บันทึกทางประวัติศาสตร์กล่าวถึงการระบาดครั้งใหญ่ในเทือกเขาแอนดีสช่วงคริสต์ทศวรรษ 1520–1530 ซึ่งมักเชื่อมโยงกับการพิชิตจักรวรรดิอินคา ข้อมูลจีโนมจากมัมมี่จึงเป็นหลักฐานทางกายภาพชิ้นแรกที่สอดคล้องกับกรอบเวลานี้

ไม่ใช่การนำเข้าเพียงครั้งเดียว

CAM9 ไม่ได้เป็นต้นกำเนิดโดยตรงของสายพันธุ์ไข้ทรพิษทั้งหมดที่พบในยุคใหม่ แต่เป็นสายพันธุ์หนึ่งในกิ่งที่สูญพันธุ์ไปแล้ว ขณะที่สายพันธุ์ไข้ทรพิษที่แพร่หลายในช่วงศตวรรษที่ 20 ซึ่งถูกกำจัดให้หมดไปทั่วโลกในปี 1980 อยู่ในกิ่งวิวัฒนาการอีกสายหนึ่ง

ข้อค้นพบนี้ชี้ว่า การนำไข้ทรพิษเข้าสู่อเมริกาอาจไม่ได้เกิดขึ้นเพียงครั้งเดียวหรือจากไวรัสเพียงสายพันธุ์เดียว แต่มีไวรัสหลายสายพันธุ์เดินทางมาจากยุโรปและแพร่กระจายแข่งขันกัน ก่อนที่บางสายพันธุ์จะสูญพันธุ์ และบางสายพันธุ์จะคงอยู่จนกลายเป็นสายพันธุ์เด่นในเวลาต่อมา

ความหมายต่อประวัติศาสตร์โรคระบาดยุคอาณานิคม

• ยืนยันข้อสันนิษฐานที่มีมานาน: นักประวัติศาสตร์เชื่อมโยงไข้ทรพิษกับการลดลงอย่างรุนแรงของประชากรพื้นเมืองหลังปี 1492 มานานแล้ว การศึกษานี้มอบหลักฐานทางพันธุกรรมโดยตรงให้กับข้อสรุปดังกล่าว
• มองเห็นวิวัฒนาการของไวรัสจากอดีต: การค้นพบสายพันธุ์ที่สูญพันธุ์ช่วยแสดงให้เห็นว่าเส้นทางวิวัฒนาการของไข้ทรพิษในอเมริกาไม่ได้เป็นเส้นตรงจากการนำเข้าเพียงครั้งเดียว
• เปิดทางให้ค้นหาเชื้อโรคอื่น: การสกัด DNA ไวรัสโบราณจากมัมมี่ในสภาพอากาศแห้งแล้งได้สำเร็จ อาจช่วยให้นักวิจัยตรวจสอบเชื้อโรคจากโลกเก่า เช่น หัดหรือวัณโรค ที่อาจเดินทางมากับการติดต่อระหว่างทวีปในยุคอาณานิคม
• สะท้อนความสูญเสียของผู้คน: มัมมี่ทั้งสองเป็นหลักฐานโดยตรงของโรคที่คร่าชีวิตชนพื้นเมืองไปนับไม่ถ้วน เนื่องจากผู้คนจำนวนมากไม่มีภูมิคุ้มกันมาก่อน นักวิจัยร่วม Shigeki Nakagome ระบุว่า การค้นพบนี้เป็นการยืนยันระดับโมเลกุลครั้งแรกว่าไข้ทรพิษถูกนำเข้าสู่อเมริกาในช่วงยุคอาณานิคม

“หลักฐานชิ้นสำคัญ” ของการเดินทางข้ามมหาสมุทร

ในภาพรวม จีโนม CAM9 คือหลักฐานทางพันธุกรรมที่หนักแน่นที่สุดเท่าที่มีในขณะนี้ว่าไข้ทรพิษข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกมากับการล่าอาณานิคมของยุโรป และมีส่วนก่อให้เกิดหนึ่งในโศกนาฏกรรมด้านประชากรศาสตร์ที่ร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษย์

หลักฐานจากมัมมี่ไม่ได้เพียงยืนยันว่าโรคมาถึงหลังปี 1492 แต่ยังเปิดเผยด้วยว่าไวรัสที่แพร่ในช่วงแรกนั้นมีความหลากหลายและบางสายพันธุ์ก็หายสาบสูญไปตามกาลเวลา ทำให้ซากมนุษย์อายุหลายร้อยปีกลายเป็นบันทึกสำคัญของทั้งการเดินทางของโรคและวิวัฒนาการของมัน