อีลอน มัสก์โต้ข่าว WSJ “ข่าวปลอมสุดขั้ว” ปมแยกธุรกิจ Tesla ในจีนก่อนควบรวม SpaceX

WSJ รายงานว่าอย่างไร

ตามรายงานของ WSJ ผู้บริหาร Tesla บางส่วนได้รับแจ้งให้เตรียมพร้อมสำหรับการแยกธุรกิจในจีน ขณะที่ที่ปรึกษาของบริษัทได้พูดคุยถึงทางเลือกหลายรูปแบบ ได้แก่

• การแยกธุรกิจจีนออกเป็นบริษัทอิสระ หรือ spin-off
• การขายธุรกิจในจีน
• การปิดการดำเนินงานในจีน

รายงานยังระบุว่า มัสก์ออกแบบธุรกิจ Tesla ในจีนให้สามารถแยกออกจากธุรกิจในสหรัฐฯ ได้ง่ายขึ้น เพื่อรับมือกับความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ โครงสร้างดังกล่าวอาจมีประโยชน์หาก Tesla และ SpaceX เดินหน้าควบรวมกันจริง เพราะ SpaceX มีความเกี่ยวข้องอย่างลึกซึ้งกับงานด้านความมั่นคงและสัญญากลาโหมของสหรัฐฯ ขณะที่ Tesla มีฐานการผลิตขนาดใหญ่ในจีน

อย่างไรก็ตาม รายงานไม่ได้ระบุว่ามีการตัดสินใจขั้นสุดท้ายแล้ว และยังไม่ชัดเจนว่าหากมีแผนดังกล่าวจริง จะดำเนินการได้เร็วเพียงใดหรือจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร

ทำไมธุรกิจ Tesla ในจีนจึงสำคัญมาก

แม้มัสก์จะปฏิเสธข่าวอย่างชัดเจน แต่ขนาดของธุรกิจ Tesla ในจีนทำให้ประเด็นนี้มีน้ำหนักเชิงกลยุทธ์อย่างมาก โดยมีโรงงาน Gigafactory Shanghai เป็นศูนย์กลางสำคัญของเครือข่ายการผลิตทั่วโลกของบริษัท

• โรงงานเซี่ยงไฮ้มีกำลังการผลิตรถยนต์มากกว่า 950,000 คันต่อปี
• ในปี 2025 โรงงานแห่งนี้ผลิตรถประมาณ 851,000 คัน จากยอดส่งมอบทั่วโลกของ Tesla ราว 1.63 ล้านคัน หรือคิดเป็นประมาณ 52%
• ชิ้นส่วนสำหรับรถที่ผลิตในจีนมากกว่า 95% มาจากซัพพลายเออร์ภายในประเทศ โดยอาศัยเครือข่ายผู้ผลิตกว่า 400 รายในภูมิภาคสามเหลี่ยมปากแม่น้ำแยงซี
• เดือนธันวาคม 2025 โรงงานแห่งนี้ผลิตรถคันที่ 4 ล้าน ได้สำเร็จ หลังเปิดดำเนินงานมาเพียงกว่า 6 ปี
• นอกจากรองรับตลาดจีนแล้ว เซี่ยงไฮ้ยังเป็นศูนย์กลางการส่งออกรถ Tesla ไปยังยุโรป เอเชียแปซิฟิก และตลาดอื่น ๆ ทั่วโลก

ดังนั้น หากแยกธุรกิจจีนออกจริง Tesla จะไม่ได้เพียงแค่แยกตลาดแห่งหนึ่งออกจากบริษัท แต่ยังต้องแยกโรงงานผลิตที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่ง ศูนย์ส่งออกสำคัญ และห่วงโซ่อุปทานที่เชื่อมโยงกับการดำเนินงานทั่วโลกออกไปด้วย

ปมใหญ่: ความมั่นคงของสหรัฐฯ กับฐานการผลิตในจีน

แม้รายงานของ WSJ จะถูกมัสก์ปฏิเสธ แต่แรงกดดันพื้นฐานที่อาจทำให้การควบรวม Tesla-SpaceX ซับซ้อนนั้นมีอยู่จริง โดยเฉพาะบทบาทของ SpaceX ในภาคความมั่นคงของสหรัฐฯ

การตรวจสอบด้านความมั่นคงแห่งชาติ

การรวมบริษัทที่มีฐานการดำเนินงานขนาดใหญ่ในจีนเข้ากับบริษัทที่ถือสัญญาด้านกลาโหมและโครงการลับของสหรัฐฯ อาจทำให้ดีลต้องผ่านการตรวจสอบจาก คณะกรรมการว่าด้วยการลงทุนจากต่างประเทศในสหรัฐฯ หรือ CFIUS หน่วยงานที่ประเมินว่าธุรกรรมต่าง ๆ อาจกระทบต่อความมั่นคงแห่งชาติหรือไม่

ประเด็นที่หน่วยงานกำกับดูแลอาจจับตาคือ ความเสี่ยงด้านการถ่ายโอนเทคโนโลยี การเข้าถึงข้อมูล และการเชื่อมโยงกับจีน หาก Tesla และ SpaceX ถูกนำมาอยู่ภายใต้โครงสร้างบริษัทเดียวกัน

SpaceX เป็นผู้รับเหมารายสำคัญของรัฐบาลสหรัฐฯ

SpaceX ให้บริการปล่อยดาวเทียมด้านความมั่นคงแห่งชาติของสหรัฐฯ รวมถึงระบบ Starshield ซึ่งเป็นบริการในตระกูล Starlink สำหรับการใช้งานทางทหาร และโครงการที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลลับ

เอกสาร S-1 ของ SpaceX ระบุว่าบริษัทเป็น “ผู้ให้บริการปล่อยจรวดหลักของรัฐบาลสหรัฐฯ” และในปี 2025 บริษัทดำเนินการปล่อยภารกิจขนาดกลางและขนาดหนัก 11 จาก 12 ภารกิจภายใต้โครงการ National Security Space Launch นอกจากนี้ สมาชิกวุฒิสภาสหรัฐฯ ยังเคยตั้งคำถามเกี่ยวกับความเป็นไปได้ที่เงินทุนจากจีนจะเข้าถึงหุ้น SpaceX ผ่านตัวกลาง โดยเรียก SpaceX ว่าเป็นผู้รับเหมารายสำคัญของกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ

การอนุมัติจากหลายเขตอำนาจศาล

นักวิเคราะห์ JPMorgan เรียกการขออนุมัติจากหลายประเทศพร้อมกันว่าเป็น “คอขวดในทางปฏิบัติ”

สหรัฐฯ อาจกังวลว่าการคงธุรกิจ Tesla ในจีนไว้จะสร้างความเสี่ยงด้านความมั่นคง ขณะที่จีนก็อาจไม่เห็นด้วยกับการปรับโครงสร้างที่ทำให้ Tesla ลดการลงทุนหรือเปลี่ยนทิศทางเทคโนโลยีออกจากจีน การได้รับไฟเขียวจากทั้งสองฝ่ายจึงเป็นโจทย์ที่ยากมาก

อำนาจต่อรองและโครงสร้างการควบคุม

จีนมีอำนาจตรวจสอบธุรกรรมต่างชาติที่กระทบต่อผลประโยชน์ของประเทศเช่นกัน หากดีลทำให้บริษัทภายใต้การควบคุมของมัสก์ย้ายการลงทุนหรือเทคโนโลยีออกจากจีน รัฐบาลจีนอาจขัดขวางหรือกำหนดเงื่อนไขที่เข้มงวด

ขณะเดียวกัน โครงสร้างอำนาจโหวตของทั้งสองบริษัทก็ไม่สมมาตรกัน มัสก์ถืออำนาจโหวตใน SpaceX ราว 85% แต่ถืออำนาจโหวตใน Tesla ประมาณ 20% ทำให้เกิดคำถามว่าดีลนี้จะเป็นการควบรวมระหว่างบริษัทที่เท่าเทียมกันจริงหรืออาจมีลักษณะคล้ายการเข้าซื้อกิจการ Tesla โดย SpaceX มากกว่า

สรุป: ข่าวถูกปฏิเสธ แต่โจทย์เชิงกลยุทธ์ยังอยู่

ในด้านข้อเท็จจริง มัสก์และ Tesla China ปฏิเสธรายงานของ WSJ อย่างชัดเจน และยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่า Tesla ได้ตัดสินใจแยกหรือขายธุรกิจในจีน

แต่ในด้านกลยุทธ์ ความขัดแย้งที่รายงานชี้ให้เห็นยังคงเป็นประเด็นจริง Tesla พึ่งพาโรงงานเซี่ยงไฮ้ทั้งในด้านกำลังการผลิต ซัพพลายเชน และการส่งออก ขณะที่ SpaceX ทำงานใกล้ชิดกับรัฐบาลและภาคความมั่นคงของสหรัฐฯ

หากการควบรวม Tesla-SpaceX เกิดขึ้นจริง มัสก์จะต้องหาทางผ่านด่านตรวจสอบของสหรัฐฯ พร้อมกับรักษาความสัมพันธ์และการดำเนินงานในจีนไปพร้อมกัน โดยทั้งสองประเทศต่างมีอำนาจเพียงพอที่จะทำให้ดีลดังกล่าวล่าช้า ถูกปรับโครงสร้าง หรืออาจไม่เกิดขึ้นเลย