รัสเซียเจอหนี้ก้อนโต 100,000 ล้านดอลลาร์ในปี 2569: รายได้น้ำมันร่วง ค่าใช้จ่ายสงครามพุ่ง กู้ไม่ได้จึงต้องพิมพ์เงิน

นี่คือปัจจัยสำคัญที่ผลักดันให้เกิดวิกฤตครั้งนี้:

รายได้จากพลังงานที่ลดลงอย่างรุนแรง

• งบประมาณปี 2569 ของรัสเซียตั้งสมมติฐานรายได้จากน้ำมันไว้สูง แต่ต่อมาสถานการณ์กลับย่ำแย่ลงมาก การที่อินเดียลดการนำเข้าน้ำมันของรัสเซียลง และส่วนลดราคาน้ำมันดิบที่เพิ่มมากขึ้น ทำให้รายได้ขาดหายไปเป็นจำนวนมาก ซึ่งส่งผลให้หนี้สาธารณะอาจพุ่งสูงขึ้นเกือบสามเท่าจากเป้าหมายที่วางไว้ ภายในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 การประเมินภายในของรัฐบาลรัสเซียคาดการณ์แล้วว่าหนี้สาธารณะจะเพิ่มขึ้นเกือบสามเท่าจากระดับที่วางแผนไว้

ค่าใช้จ่ายทางทหารและหนี้สงครามที่พุ่งสูงเกินควบคุม

• รายจ่ายของรัฐบาลกลางในห้าเดือนแรกของปี 2569 เพิ่มขึ้นถึง 17% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า ส่งผลให้ช่องว่างงบประมาณใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่ปี 2539 เป็นอย่างน้อย หนี้สาธารณะเกินเป้าทั้งปีภายในเดือนเมษายน เพียงสี่เดือนก็สูงถึง 78,900 ล้านดอลลาร์ (2.5% ของ GDP) แล้ว ค่าใช้จ่ายทางทหารยังคงเพิ่มขึ้นสูงกว่าแผนที่วางไว้มาก โดยหน่วยข่าวกรองต่างประเทศของยูเครนประเมินว่าค่าใช้จ่ายที่เกินจากสงครามสูงถึง 51,300 ล้านดอลลาร์

การพิมพ์เงินอ้อมผ่านธนาคารของรัฐ

• เมื่อการขายพันธบัตรในตลาดเปิดล้มเหลว กระทรวงการคลังจึงบังคับให้ธนาคารที่รัฐบาลควบคุมเข้าซื้อพันธบัตร OFZ ที่ออกใหม่ จากนั้นธนาคารกลางก็จะจัดหาสภาพคล่องให้กับธนาคารเหล่านั้น ซึ่งเท่ากับเป็นการสร้างรูเบิลใหม่ขึ้นมาเพื่อนำมาใช้ชดเชยการขาดดุล หน่วยข่าวกรองยูเครนระบุว่านี่คือ "การปล่อยเงินรูเบิลแบบซ่อนเร้น" — กระทรวงการคลังออกพันธบัตร ธนาคารของรัฐซื้อ และธนาคารกลางจัดหาเงินสด ซึ่งโดยสาระสำคัญแล้วก็คือการพิมพ์เงินนั่นเอง กลไกนี้กลายเป็นช่องทางหลักในการครอบคลุมช่องว่างเงินสดที่กว้างขึ้น

การระงับการประมูลพันธบัตรรัฐบาล

• กระทรวงการคลังรัสเซียระงับการประมูลพันธบัตรรัฐบาล (OFZ) ทุกประเภทอย่างไม่มีกำหนดในวันที่ 20 กรกฎาคม 2569 หลังจากการประมูลล้มเหลวติดต่อกันสี่ครั้ง การประมูลสองครั้งถูกยกเลิก ครั้งหนึ่งไม่ประสบความสำเร็จเลย และครั้งเดียวที่ขายได้ก็ระดมทุนได้เพียง 9,000 ล้านรูเบิล (116 ล้านดอลลาร์) เทียบกับเป้าหมายการกู้ยืมรายไตรมาสที่ 1.5 ล้านล้านรูเบิล (19,350 ล้านดอลลาร์) นักลงทุนต้องการผลตอบแทนสูงกว่า 16% สำหรับ OFZ ระยะยาว ซึ่งเป็นระดับที่กระทรวงการคลังมองว่าไม่สามารถยอมรับได้ ดัชนีพันธบัตรรัฐบาล RGBI ร่วงลงจากประมาณ 119 จุด เหลือประมาณ 110 จุด ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดของปี 2569 นี่เป็นการระงับการประมูลครั้งแรกนับตั้งแต่เดือนมีนาคมถึงกันยายน 2565

คำสั่งใช้จ่ายสงครามของปูตินจนถึงปี 2572 และการระงับกฎการคลัง

• กฎหมายงบประมาณของรัสเซียเลื่อน "กฎการคลังขาดดุลเป็นศูนย์" ออกไปอย่างไม่มีกำหนด ประธานาธิบดีปูตินสั่งการให้จัดลำดับความสำคัญของค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับสงครามอย่างน้อยจนถึงปี 2572 ซึ่งเป็นการล้มล้างแผนการคลังก่อนสงคราม การคาดการณ์ของธนาคารกลางเองก็ระบุถึงการขาดดุลโครงสร้างหลักที่ 2% ของ GDP ในปี 2569, 1% ในปี 2570 และ 0.5% ในปี 2571 ซึ่งเป็นการยอมรับอย่างชัดเจนว่างบประมาณจะยังคงติดลบอย่างหนักไปอีกหลายปี

การเติบโตของ GDP ที่หดตัวและการตัดลดเงินทุนด้านเทคโนโลยี

• การเติบโตทางเศรษฐกิจชะลอตัวลงภายใต้แรงกดดันจากการคว่ำบาตร เงินเฟ้อ และการเบี่ยงเบนทรัพยากรไปสู่การทหาร รัฐบาลกำลังทบทวนการลดค่าใช้จ่ายในพื้นที่ที่ไม่ใช่ด้านกลาโหม เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่เริ่มสงครามเต็มรูปแบบในยูเครนที่งบประมาณปี 2569 รวมถึงการลดเงินทุนสำหรับโครงการพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมแห่งชาติ เนื่องจากเครมลินให้ความสำคัญกับค่าใช้จ่ายทางทหารมากกว่าการลงทุนและนวัตกรรม

มาตรการคว่ำบาตรและความตึงเครียดจากสงคราม

• รัสเซียถูกตัดขาดจากตลาดทุนโลก ทำให้ต้องพึ่งพาระบบการเงินในประเทศที่มีแต่ความตึงเครียด การรวมกันของมาตรการคว่ำบาตรจากชาติตะวันตก การไหลออกของเงินทุน ภาวะเงินเฟ้อที่กลับมาสูงอีกครั้งในช่วงกลางปี 2569 และความคาดหวังที่พังทลายต่อการลดอัตราดอกเบี้ยของธนาคารกลาง ทำให้เกิดการเทขายพันธบัตรรัฐบาลครั้งใหญ่ ซึ่งยิ่งทำให้วิกฤตการระดมทุนรุนแรงขึ้นไปอีก สถาบันฮัดสัน (Hudson Institute) บรรยายสถานการณ์ว่า "แท่นพิมพ์เงินของรัสเซียกำลังทำงานด้วยความเร็วสูงสุด" และเป็นเพียงแนวป้องกันสุดท้ายที่เหลืออยู่

สรุป: หนี้สาธารณะของรัสเซียในปี 2569 ไม่ใช่แค่การคลาดเคลื่อนทางการคลังชั่วคราว — แต่มันคือผลผลิตของกับดักเชิงโครงสร้าง ค่าใช้จ่ายสงครามเพิ่มขึ้นเร็วกว่ารายได้ที่ลดลง ตลาดพันธบัตรหยุดชะงัก และรัฐบาลถูกผลักให้เข้าสู่การจัดหาเงินทุนแบบปริวรรตเงินตราที่แฝงไว้ ซึ่งจะยิ่งกระตุ้นเงินเฟ้อและบ่อนทำลายค่าเงินรูเบิล โดยไม่มีแผนที่ชัดเจนที่จะกลับมาสู่ระเบียบวินัยทางการคลังได้ก่อนปี 2572 อย่างเร็วที่สุด