BIS เตือนบูม AI ทำธนาคารกลางอ่านสัญญาณเศรษฐกิจยาก เสี่ยงตั้งดอกเบี้ยพลาด

ด้านอุปสงค์เห็นแรงกระตุ้นได้ค่อนข้างชัด ทั้งจากการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน AI ที่เพิ่มขึ้นและมูลค่าสินทรัพย์ที่สูงขึ้น ขณะที่ด้านอุปทาน ซึ่งเกี่ยวข้องกับผลิตภาพที่อาจเพิ่มขึ้นจาก AI ยังไม่แน่นอนว่า ผลลัพธ์จะมีขนาดใหญ่เพียงใดและจะเกิดขึ้นเมื่อไร

แรงทั้งสองด้านอาจผลักดันการเติบโต ตลาดแรงงาน และเงินเฟ้อไปคนละทิศทาง หรือหักล้างกันบางส่วน ทำให้ข้อมูลเศรษฐกิจที่ธนาคารกลางเห็นในเวลานั้นตีความได้ยาก และยังไม่ชัดเจนว่าผลกระทบสุทธิจะเป็นอย่างไร

ตัวเลขที่สะท้อนขนาดของกระแสลงทุน AI

BIS ยกหลักฐานสำคัญหลายด้านมาประกอบคำเตือน ได้แก่

• การลงทุนที่พึ่งพาหนี้มากขึ้น: กระแส AI กำลังผลักดันการลงทุนขนาดใหญ่และพึ่งพาการก่อหนี้เพิ่มขึ้น โดยรายจ่ายลงทุนที่เกี่ยวข้องกับ AI มีสัดส่วนราว 1% ของ GDP ในประเทศที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด
• สินเชื่อภาคเอกชนขยายตัว: สินเชื่อจากกองทุนสินเชื่อภาคเอกชนแก่บริษัท AI เพิ่มจากเกือบศูนย์ในปี 2016 เป็นประมาณ 200,000 ล้านดอลลาร์ในปี 2025 นอกจากนี้ สินเชื่อของกองทุนประเภทเดียวกันแก่บริษัทซอฟต์แวร์ยังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยยอดสินเชื่อคงค้างทะลุ 500,000 ล้านดอลลาร์ หรือคิดเป็น 19% ของสินเชื่อโดยตรงทั้งหมด ณ สิ้นปี 2025
• การออกหุ้นกู้ของบริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่: การออกหุ้นกู้โดยบริษัทเทคโนโลยีที่ให้บริการโครงสร้างพื้นฐาน AI หรือ “hyperscalers” เกิน 100,000 ล้านดอลลาร์ในปี 2025 โดยส่วนใหญ่เป็นหนี้ระยะยาว เพื่อรองรับการก่อสร้างศูนย์ข้อมูลในช่วงหลายปีข้างหน้า
• ผลกระทบจากความมั่งคั่ง: บริษัทที่เกี่ยวข้องกับ AI มีสัดส่วนเพิ่มจาก 24% ของมูลค่าตลาดหุ้นสหรัฐฯ ในปี 2022 เป็น 40% ในปี 2025 การเปลี่ยนแปลงนี้ก่อให้เกิดผลกระทบต่อความมั่งคั่งและเงื่อนไขการค้าซึ่งแตกต่างกันมากในแต่ละประเทศ

ความเสี่ยงไม่ได้อยู่แค่ตัวเลขเงินเฟ้อ

คำเตือนครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางความกังวลว่า หากการลงทุนใน AI ไม่สร้างผลตอบแทนตามที่คาด บริษัทและผู้ให้กู้อาจเผชิญแรงกดดันพร้อมกัน โดยรายงานเศรษฐกิจประจำปีของ BIS เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2026 ระบุว่า การพลิกกลับของการลงทุน AI เป็นหนึ่งในภัยคุกคามที่น่ากังวลต่อความมั่งคั่งทั่วโลก ร่วมกับเงินเฟ้อและแรงกดดันทางการคลัง

BIS เตือนว่า ขนาดของการลงทุนในปัจจุบันมีลักษณะคล้ายกับช่วงก่อนหน้าที่จบลงด้วยการลงทุนหดตัวอย่างรุนแรง และอาจนำไปสู่ภาวะถดถอยในวงกว้างได้

สำหรับธนาคารกลาง ปัญหาคือผลกระทบจาก AI อาจปรากฏผ่านหลายช่องทางพร้อมกัน ทั้งการลงทุน การบริโภค ราคาหุ้น การจ้างงาน ผลิตภาพ และภาคสินเชื่อ หากข้อมูลเหล่านี้ส่งสัญญาณขัดแย้งกัน การปรับขึ้นหรือลดดอกเบี้ยเร็วเกินไปอาจยิ่งทำให้เศรษฐกิจถูกกระตุ้นหรือชะลอตัวมากกว่าที่ตั้งใจ

BIS แนะนำให้รอดูข้อมูลก่อนขยับนโยบาย

BIS จึงแนะนำให้ธนาคารกลางใช้นโยบายการเงินแบบ ค่อยเป็นค่อยไปและอิงข้อมูล พร้อมย้ำว่าไม่ควรใช้แบบจำลองที่ขับเคลื่อนด้วย AI มาแทนที่วิจารณญาณของผู้กำหนดนโยบาย

เนื่องจากผลต่อผลิตภาพยังไม่แน่นอน และยังแยกผลของอุปสงค์กับอุปทานออกจากกันได้ยากในแบบเรียลไทม์ ธนาคารกลางจึงควรหลีกเลี่ยงการตัดสินใจล่วงหน้าโดยอาศัยสมมติฐานที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ และรอให้สัญญาณวัฏจักรเศรษฐกิจชัดเจนขึ้นก่อนปรับอัตราดอกเบี้ย

ใจความสำคัญของ BIS ไม่ใช่การบอกว่า AI จะส่งผลดีหรือร้ายต่อเศรษฐกิจเพียงด้านเดียว แต่คือการเตือนว่า ในช่วงเปลี่ยนผ่านนี้ ธนาคารกลางอาจมองเห็น “ภาพเศรษฐกิจ” ที่มีทั้งแรงเร่งและแรงต้านเกิดขึ้นพร้อมกัน การกำหนดดอกเบี้ยจึงต้องระมัดระวังมากกว่าการยึดตัวเลขใดตัวเลขหนึ่งเป็นหลัก