อูกันดาปิดฉากการระบาดอีโบลา 2026 ขณะที่ดีอาร์คองโกยังวิกฤตหนัก

แต่ความสำเร็จของอูกันดาเกิดขึ้นท่ามกลางสถานการณ์ที่แตกต่างอย่างมากในประเทศเพื่อนบ้านอย่างสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก หรือดีอาร์คองโก ซึ่งการระบาดของไวรัสอีโบลาสายพันธุ์บุนดิบูกโยยังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว และระบบสาธารณสุขยังไม่มีวัคซีนหรือยารักษาที่ได้รับอนุญาตสำหรับไวรัสสายพันธุ์นี้โดยเฉพาะ

อูกันดาผ่านช่วงชี้ขาด 42 วัน

อูกันดาประกาศการระบาดครั้งนี้ครั้งแรกในช่วงกลางเดือนพฤษภาคม 2026 จากผู้ติดเชื้อยืนยันทั้งหมด 20 ราย มี 15 รายที่เชื่อมโยงกับการติดเชื้อจากดีอาร์คองโก และอีก 5 รายติดเชื้อภายในประเทศผ่านการแพร่เชื้อทุติยภูมิ

มีผู้เสียชีวิตเป็นชาวคองโก 2 ราย และยังมีผู้ป่วยที่เข้าข่ายเป็นผู้ติดเชื้ออีก 1 รายเสียชีวิต ผู้ป่วยรายสุดท้ายออกจากศูนย์รักษาเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม หลังตรวจไม่พบเชื้อ 2 ครั้ง ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของช่วงเฝ้าระวัง 42 วัน อูกันดาไม่พบผู้ติดเชื้อรายใหม่หลังวันที่ 21 มิถุนายน 2026

ระยะเวลา 42 วันเทียบเท่ากับระยะฟักตัวสูงสุด 2 รอบของโรคที่เกิดจากไวรัสบุนดิบูกโย องค์การอนามัยโลก หรือ WHO ใช้ช่วงเวลานี้เป็นเกณฑ์สำคัญก่อนประกาศว่าสิ้นสุดการระบาด หากไม่มีผู้ติดเชื้อรายใหม่เกิดขึ้น

ดีอาร์คองโก: ศูนย์กลางวิกฤตที่ยังเร่งตัว

การระบาดของไวรัสบุนดิบูกโยในดีอาร์คองโกถูกรายงานครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2026 ในจังหวัดอิตูรี และกลายเป็นหนึ่งในการระบาดของอีโบลาที่มีขนาดใหญ่และขยายตัวเร็วที่สุดเป็นประวัติการณ์

ตัวเลขจากแหล่งข้อมูลทางการสะท้อนว่าการระบาดเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในเวลาไม่กี่สัปดาห์

• ข้อมูลช่วงต้นเดือนกรกฎาคม: มีผู้ติดเชื้อยืนยัน 1,759 ราย และเสียชีวิต 600 ราย ตามข้อมูลของ WHO และศูนย์ป้องกันและควบคุมโรคแห่งยุโรป หรือ ECDC
• ข้อมูล ณ วันที่ 13 กรกฎาคม: ตัวเลขเพิ่มเป็นผู้ติดเชื้อยืนยัน 2,011 ราย และเสียชีวิต 754 ราย ตามรายงานติดตามของรัฐบาลสหราชอาณาจักร
• ข้อมูล ณ วันที่ 16 กรกฎาคม: มีผู้ติดเชื้อยืนยันมากกว่า 2,073 ราย และเสียชีวิต 796 ราย โดย WHO เตือนว่าจำนวนผู้ติดเชื้อจริงอาจสูงกว่าตัวเลขที่ยืนยันอย่างน้อย 2 เท่า

เท็ดรอส อัดฮานอม เกเบรเยซุส ผู้อำนวยการใหญ่ WHO ระบุเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคมว่า การระบาดยังขยายตัวเร็วกว่าความสามารถในการรับมือ แม้รัฐบาลดีอาร์คองโก WHO ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งแอฟริกา หรือ Africa CDC และพันธมิตรจะระดมกำลังครั้งใหญ่แล้วก็ตาม

เพื่อให้เห็นภาพ การระบาดในดีอาร์คองโกช่วงปี 2018–2019 ใช้เวลานานกว่า 10 เดือนจึงมีผู้ติดเชื้อยืนยันถึง 2,000 ราย แต่การระบาดครั้งนี้แตะระดับดังกล่าวภายในเวลาประมาณ 2 เดือน

นอกจากดีอาร์คองโกและอูกันดา ยังมีการพบผู้ติดเชื้อที่เชื่อมโยงกับการเดินทางออกนอกภูมิภาค โดยฝรั่งเศสพบผู้ติดเชื้อ 1 ราย เป็นแพทย์ที่เดินทางกลับจากดีอาร์คองโกและหายดีโดยไม่พบการแพร่เชื้อต่อ ส่วนเยอรมนีมีรายงานผู้ติดเชื้ออีก 1 ราย

ปิดพรมแดนเพื่อสกัดการแพร่เชื้อ

อูกันดาปิดพรมแดนที่ติดกับดีอาร์คองโกเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2026 โดยอนุญาตให้ข้ามแดนได้เฉพาะทีมตอบสนองต่อการระบาด ภารกิจด้านมนุษยธรรม การขนส่งอาหารและสินค้าที่จำเป็น งานด้านความมั่นคง และผู้เดินทางที่ได้รับอนุญาต

ผู้ที่ได้รับอนุญาตให้เข้าประเทศต้องผ่านการคัดกรองสุขภาพอย่างเข้มงวด กรอกข้อมูลติดตามตัว และอยู่ภายใต้การเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่องตามมาตรการของกระทรวงสาธารณสุข

ในวันเดียวกัน ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ หรือ CDC ออกคำแนะนำการเดินทางระดับ 4 ซึ่งเป็นระดับ “ห้ามเดินทาง” สำหรับอูกันดาและดีอาร์คองโก พร้อมจำกัดการเดินทางที่ไม่จำเป็น กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ใช้คำแนะนำระดับเดียวกัน ขณะที่แคนาดาก็ออกมาตรการจำกัดการเดินทางไปยังทั้งสองประเทศเนื่องจากการระบาด

ช่องว่างสำคัญ: ยังไม่มีวัคซีนเฉพาะสำหรับบุนดิบูกโย

ปัจจัยที่ทำให้การรับมือการระบาดในดีอาร์คองโกซับซ้อนขึ้นคือ ไวรัสบุนดิบูกโยยังไม่มีวัคซีนหรือยารักษาที่ได้รับอนุญาตโดยเฉพาะ

วัคซีน Ervebo ของบริษัท Merck ได้รับอนุญาตสำหรับไวรัสอีโบลาสายพันธุ์ Zaire เท่านั้น ไม่ได้ขึ้นทะเบียนเพื่อป้องกันไวรัสบุนดิบูกโย ส่วนวัคซีนต้นแบบ rVΔ/BDB-GP ซึ่งพัฒนาขึ้นโดยใช้แพลตฟอร์มเดียวกับ Ervebo แสดงประโยชน์ด้านการรอดชีวิตในการทดลองกับไพรเมตที่ไม่ใช่มนุษย์ แต่ยังไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้งาน

ข้อมูลจากแบบจำลองสัตว์บ่งชี้ว่า Ervebo อาจให้การป้องกันข้ามสายพันธุ์ได้บางส่วน แต่ในช่วงต้นเดือนกรกฎาคมยังไม่มีหลักฐานทางคลินิกที่ยืนยันประสิทธิผลในมนุษย์ WHO จึงแนะนำว่าไม่ควรใช้ Ervebo นอกการวิจัยที่ออกแบบและควบคุมอย่างรอบคอบ

Africa CDC เตรียมทดลอง Ervebo ในดีอาร์คองโก

Africa CDC และพันธมิตรกำลังจัดเตรียมการทดลองทางคลินิกในดีอาร์คองโก เพื่อทดสอบว่า Ervebo ซึ่งพัฒนาขึ้นสำหรับไวรัสสายพันธุ์ Zaire จะช่วยป้องกันไวรัสบุนดิบูกโยได้หรือไม่ เป้าหมายสำคัญคือการปกป้องบุคลากรสาธารณสุขด่านหน้าในพื้นที่ระบาด

การศึกษาภูมิคุ้มกันในมนุษย์ที่เผยแพร่ในเดือนกรกฎาคม 2026 ในนิตยสาร New England Journal of Medicine พบสัญญาณว่า Ervebo อาจให้การป้องกันบางส่วน จึงช่วยสนับสนุนเหตุผลในการเดินหน้าทดลอง

อย่างไรก็ตาม หน่วยงานยาแห่งแอฟริกา หรือ AMA ระบุว่า มาตรการรับมือที่มีอยู่ “ไม่น่าจะให้การป้องกันที่เพียงพอหากไม่มีการปรับให้เหมาะสม” สะท้อนว่ายังมีความไม่แน่นอนสูงเกี่ยวกับประสิทธิผลของวัคซีน

ความขัดแย้งและความไม่ไว้วางใจขัดขวางการควบคุมโรค

การรับมือในภาคตะวันออกของดีอาร์คองโกไม่ได้เผชิญเพียงข้อจำกัดด้านการแพทย์ แต่ยังต้องทำงานท่ามกลางปัญหาเชิงระบบหลายด้าน ได้แก่

• การโจมตีสถานพยาบาล: บุคลากรทางการแพทย์และศูนย์รักษาถูกโจมตีท่ามกลางความขัดแย้งด้วยอาวุธ
• พื้นที่สู้รบ: เขตการระบาดครอบคลุมจังหวัดอิตูรี นอร์ทคีวู และเซาท์คีวู ทำให้ทีมตอบสนองเข้าถึงผู้ป่วยและชุมชนได้ยาก
• ความไม่ไว้วางใจของชุมชน: ความระแวงต่อหน่วยงานสาธารณสุขที่สะสมมานานทำให้การติดตามผู้สัมผัสและการจัดการศพอย่างปลอดภัยทำได้ซับซ้อนขึ้น

ภาพรวมจึงมีเรื่องราวที่แตกต่างกันอย่างชัดเจนสองด้าน อูกันดาสามารถจำกัดการแพร่เชื้อข้ามพรมแดนได้ด้วยการเฝ้าระวัง การควบคุมชายแดน การติดตามผู้สัมผัส และการรักษาผู้ติดเชื้อที่ยืนยันทั้งหมด ขณะที่ดีอาร์คองโกยังต้องรับมือกับการระบาดที่ขยายตัวเร็ว ไม่มีวัคซีนหรือยารักษาเฉพาะที่ได้รับอนุญาต และมีอุปสรรคด้านความมั่นคงและการปฏิบัติงานในพื้นที่อย่างรุนแรง