ความสัมพันธ์อาร์เมเนีย-รัสเซียแตกร้าวหนักในปี 2026: สงครามการค้า การหันหา EU และศึกชิงประชามติ

จุดยืนที่แตกต่างกันเรื่องประชามติ EU

จุดยืนของปูติน: มอสโกกดดันเยเรวานให้จัดประชามติระดับชาติ ซึ่งจะบีบให้ชาวอาร์เมเนียต้องเลือกระหว่างการเข้าร่วม EU กับการคงเป็นสมาชิกสหภาพเศรษฐกิจยูเรเซีย (EAEU) ที่นำโดยรัสเซีย ก่อนหน้านี้ปูตินเคยเตือนอาร์เมเนียว่าไม่สามารถเป็นสมาชิกทั้งสองกลุ่มพร้อมกันได้ มิทรี เพสคอฟ โฆษกเครมลินกล่าวหลังการสนทนาว่าปาชินยานไม่ได้ระบุกรอบเวลาใดๆ สำหรับการลงประชามติดังกล่าว

จุดยืนโต้แย้งของปาชินยาน: ปาชินยานบอกปูตินว่าการลงประชามติเกี่ยวกับการเข้าร่วม EU นั้น "เป็นไปได้ในทางปฏิบัติ" หลังจาก อาร์เมเนียยื่นใบสมัครอย่างเป็นทางการเพื่อเข้าร่วม EU เท่านั้น — ไม่ใช่ก่อนหน้านั้น เขาปฏิเสธการที่ปูตินมองว่าทางเลือกนี้คือการ "หย่าร้าง" กับรัสเซีย โดยอธิบายว่าความสัมพันธ์อยู่ใน "ช่วงเปลี่ยนผ่าน" เขายังชี้ให้เห็นว่ากระบวนการบูรณาการยุโรปยังไม่ถึงขั้นที่ต้องมีการลงประชามติ

ข้อจำกัดการนำเข้าสินค้าอาร์เมเนียของรัสเซีย

รัสเซียได้ออกมาตรการจำกัดการนำเข้าสินค้าอาร์เมเนียแบบลูกโซ่ตลอดปี 2026 ซึ่งถูกมองอย่างกว้างขวางว่าเป็นการตอบโต้ทางการเมืองจากการที่เยเรวานหันไปทางตะวันตก :

• ปลายเดือนเม.ย. 2026 — จำกัดการส่งออกน้ำแร่อาร์เมเนีย โดยเฉพาะแบรนด์ Jermuk
• ปลายเดือนพ.ค. 2026 — ขยายไปถึงดอกไม้ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และน้ำแร่เพิ่มเติม
• 30 พ.ค. 2026 — ห้ามนำเข้าผักและผลไม้บางชนิดเป็นการชั่วคราว โดยอ้างการละเมิดกฎสุขอนามัยพืช
• 11 มิ.ย. 2026 — ห้ามสินค้าอาร์เมเนียทั้งหมดที่อยู่ภายใต้การควบคุมกักกันโรคในวงกว้าง รวมถึงผัก ผลไม้ เบอร์รี่ ถั่ว กาแฟ พร้อมข้อจำกัดด้านการขนส่งผ่านดินแดนรัสเซีย
• 27 ก.ค. 2026 — ห้ามนำเข้าผลิตภัณฑ์นมอาร์เมเนียทั้งหมด (มีผลบังคับใช้ในวันเดียวกับการเจรจา) โดยอ้างว่า "ตรวจพบนมจากปศุสัตว์ที่ติดเชื้อ" ธนาคารโลกเตือนว่าข้อจำกัดเหล่านี้อาจส่งผลกระทบต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจ อัตราเงินเฟ้อ และสภาพสังคมของอาร์เมเนียหากยังคงมีอยู่ต่อไป

มาตรการตอบโต้ของ EU

EU ได้ตอบโต้ทางเศรษฐกิจอย่างแข็งแกร่งเพื่อสนับสนุนอาร์เมเนียและต่อต้านแรงกดดันจากรัสเซีย:

• การสนับสนุนงบประมาณด่วน 34 ล้านยูโร — จ่ายเมื่อวันที่ 19 มิ.ย. 2026 เป็นงวดแรกของแพ็คเกจช่วยเหลือที่ใหญ่กว่าเพื่อช่วยธุรกิจอาร์เมเนียที่ได้รับผลกระทบจากข้อจำกัดการค้าของรัสเซีย
• มาตรการทางการค้าอิสระ — ประกาศโดยประธานคณะกรรมาธิการยุโรป อัวร์ซูลา ฟอน แดร์ ไลเยน ระหว่างการเยือนเยเรวานเมื่อวันที่ 2 ก.ค. โดยยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าส่งออกของอาร์เมเนียไปยัง EU ประมาณ 80%
• เงินสนับสนุนทางเศรษฐกิจเพิ่มเติม 18 ล้านยูโร ที่ให้คำมั่นระหว่างการเยือนครั้งเดียวกัน
• แพ็คเกจรวมมูลค่า 52 ล้านยูโร ซึ่งรวมถึงมาตรการอำนวยความสะดวกทางการค้าและการเชื่อมต่อ
• คณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรปยอมรับอย่างเป็นทางการว่าข้อจำกัดของรัสเซียครอบคลุม "บรั่นดี ไวน์ น้ำแร่ และสินค้าเกษตร" และขัดขวางการขนส่งผ่านรัสเซีย

สถานะของใบสมัครเข้าร่วม EU ของอาร์เมเนีย

• 26 มี.ค. 2025 — สภาแห่งชาติอาร์เมเนียผ่านกฎหมายเกี่ยวกับ การเริ่มต้นกระบวนการเข้าร่วม EU ซึ่งเสนอโดยความคิดริเริ่มของประชาชน ประธานาธิบดีวาฮักน์ คาชาตูรียันลงนามในกฎหมายเมื่อวันที่ 4 เม.ย. 2025
• ข้อแตกต่างที่สำคัญ: กฎหมายนี้ไม่ถือเป็นการยื่นใบสมัครสมาชิกอย่างเป็นทางการ กฎหมายกำหนดให้การเข้าร่วม EU เป็นเป้าหมายเชิงกลยุทธ์และวางกรอบกฎหมายเพื่อดำเนินการไปสู่เป้าหมายนั้น
• 11 มี.ค. 2026 — ปาชินยานกล่าวปราศรัยต่อรัฐสภายุโรปในสตราสบูร์ก ส่งสัญญาณถึงเจตจำนงทางการเมืองที่แข็งแกร่ง
• 27 ก.ค. 2026 — ปาชินยานย้ำกับปูตินอีกครั้งว่าการลงประชามติใดๆ จะเกิดขึ้นหลังจากการยื่นใบสมัครสมาชิกอย่างเป็นทางการ ซึ่งยังไม่ได้ยื่น การยื่นใบสมัครอย่างเป็นทางการยังคงเป็นขั้นตอนสำคัญถัดไป โดยยังไม่มีกรอบเวลาที่ประกาศไว้

โดยสรุป การสนทนาทางโทรศัพท์เมื่อวันที่ 27 กรกฎาคมได้ตอกย้ำถึงพลวัตหลัก: ปาชินยานพยายามลดระดับแรงกดดันทางเศรษฐกิจในขณะที่ต่อต้านข้อเรียกร้องของมอสโกที่ต้องการให้เลือกทันที ในขณะที่ EU ดึงอาร์เมเนียเข้ามาใกล้ชิดยิ่งขึ้นด้วยการเปิดเสรีทางการค้าและความช่วยเหลือทางการเงิน และเยเรวานก็เคลื่อนไหวอย่างค่อยเป็นค่อยไป — แต่อย่างมุ่งมั่น — สู่การเสนอตัวเป็นสมาชิกอย่างเป็นทางการ