เปิดโปง 'ยุคทอง' ของภาษา: ภาษาที่เคยมีมากถึง 75,000 ภาษา กำลังหายไป 1 ภาษาต่อเดือน

จุดเริ่มต้นของหายนะ: การลดลงเริ่มก่อนอาณานิคม

"ยุคทอง" ของภาษาสิ้นสุดลงในช่วง 3,000 ถึง 1,000 ปีก่อน ไม่ใช่เพราะการล่าอาณานิคมของยุโรปอย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่เป็นเพราะการขยายตัวของ เกษตรกรรม และสังคมที่มีประชากรรวมศูนย์ขนาดใหญ่ ซึ่งค่อยๆ กลืนหรือแทนที่กลุ่มภาษาเล็กๆ

ก่อนยุคทอง: จำนวนภาษาตอนเริ่มต้นโฮโลซีน

ในช่วงเริ่มต้นของยุคโฮโลซีน (ประมาณ 12,000 ปีก่อน) นักวิจัยประเมินว่ามีภาษาเพียง 4,500 ถึง 6,200 ภาษา ซึ่งน้อยกว่าปัจจุบัน เนื่องจากประชากรมนุษย์มีจำนวนน้อยกว่ามาก

สถานการณ์ปัจจุบันและการคาดการณ์

ปัจจุบันมีภาษาประมาณ 7,500 ภาษา ทั่วโลก งานวิจัยก่อนหน้านี้ที่ตีพิมพ์ใน Nature Ecology & Evolution (ซึ่งเป็นงานเสริม ไม่ใช่งาน Science ชิ้นนี้โดยตรง) คาดการณ์ว่าหากไม่มีการแทรกแซง อัตราการสูญเสียภาษาอาจเพิ่มขึ้นสามเท่าภายใน 40 ปี โดยจะมีภาษาอย่างน้อย 1 ภาษาสูญหายต่อเดือน และอาจมีภาษากว่า 1,500 ภาษา สูญหายไปภายในสิ้นศตวรรษนี้

บทบาทของ AI ในการซ้ำเติมปัญหา

แม้งานวิจัย Science ชิ้นนี้จะไม่ได้จำลองผลกระทบของ AI โดยตรง แต่บริบทของงานวิจัยอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องชี้ให้เห็นว่า AI และโมเดลภาษาขนาดใหญ่ (LLMs) กำลัง ทำให้ช่องว่างทางภาษาดิจิทัลยิ่งลึกขึ้น:

• มีภาษาเพียงไม่ถึง 5% ของ ~7,000 ภาษาทั่วโลก เท่านั้นที่มีตัวตนบนโลกออนไลน์อย่างมีความหมาย
• กว่า 6,000 ภาษา ยังคง "เสียเปรียบทางดิจิทัล" — ไม่สามารถสร้างข้อมูลที่จำเป็นสำหรับการฝึก AI ได้ ทำให้เกิดวงจรอุบาทว์ของการถูกกีดกัน
• LLMs ถูกพิสูจน์แล้วว่ามีอคติต่อภาษาที่มีผู้ใช้น้อย (less-spoken languages) โดยให้ความสำคัญกับภาษาหลักๆ และทำให้ภาษาชนกลุ่มน้อยถูกละเลย
• ผลลัพธ์คือ การแบ่งแยกทางภาษาดิจิทัล ที่เครื่องมือ AI ยิ่งทำให้ภาษาอังกฤษและภาษาอื่นๆ ที่มีผู้ใช้มากมีความโดดเด่นมากขึ้น ซึ่งยิ่งเร่งให้ชุมชนภาษาขนาดเล็กถูกกดดัน

สรุป: งานวิจัย Science เผยให้เห็นว่ามนุษยชาติเคยมีความหลากหลายทางภาษามากกว่าปัจจุบันอย่างมหาศาล โดยมีภาษาหมื่นๆ ภาษาในช่วง 'ยุคทอง' เมื่อประมาณ 2,000 ปีก่อน การลดลงเริ่มต้นจากการปฏิวัติเกษตรกรรม ไม่ใช่อาณานิคม ปัจจุบันอัตราการสูญพันธุ์กำลังรุนแรง และ AI กำลังเร่งกระบวนการนี้ให้เร็วขึ้นด้วยการกีดกันภาษาส่วนใหญ่ออกจากระบบนิเวศดิจิทัล