วิกฤต三重ของอิหร่าน: ผู้นำสูงสุดบาดเจ็บสาหัส ข้อตกลงหยุดยิงสหรัฐฯ พังครืน และข้อกล่าวหา ‘รัฐประหารนิ่ม’

การปะทะรุนแรงในงานศพของคาเมเนอี

ระหว่างงานศพแห่งรัฐของอาลี คาเมเนอีที่จัดขึ้นเป็นเวลาหนึ่งสัปดาห์ (3–9 กรกฎาคม 2026) ความแตกแยกภายในได้ปะทุขึ้นเป็นการเผชิญหน้าแบบเปิดเผย ฝูงชนที่ตะโกนว่า "ตายเสียเถอะ ผู้ประนีประนอม" ได้ล้อมประธานาธิบดีเปเซชเคียนไว้ ขณะที่รัฐมนตรีต่างประเทศอับบาส อารักชี (Abbas Araghchi) ก็ถูกกลุ่มคนหัวแข็งรุมล้อมเช่นกัน การเผชิญหน้ารุนแรงถึงขั้นที่ผู้ไว้อาลัยที่จงรักภักดีต่อ IRGC ได้ทำร้ายร่างกายเจ้าหน้าที่ทั้งสองคน ตามรายงานของแหล่งข่าวอิสราเอลและอิหร่านที่อ้างโดย Ynet และ Israel Hayom การโจมตีดังกล่าวถูกมองว่าเป็นความพยายามข่มขู่ฝ่ายบริหารในขณะที่กำลังดำเนินนโยบายการทูตท่ามกลางสงครามที่ยังดำเนินอยู่

ผู้นำสูงสุดที่ได้รับบาดเจ็บและหายตัวไป

ปัจจัยที่ทำให้วิกฤตไม่มั่นคงมากที่สุดอาจเป็นการหายตัวไปเป็นเวลานานของผู้นำสูงสุดคนใหม่อย่างมอย์ตาบา คาเมเนอี (Mojtaba Khamenei) เขาได้รับแต่งตั้งเมื่อต้นเดือนมีนาคม 2026 เพียงไม่กี่วันหลังจากบิดาของเขา อาลี คาเมเนอี ถูกสังหารในการโจมตีทางอากาศของสหรัฐฯ และอิสราเอลเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ นับตั้งแต่นั้นมา เขาไม่ปรากฏตัวต่อสาธารณะที่ได้รับการยืนยันหรือเผยแพร่แถลงการณ์ทางวิดีโอแม้แต่ครั้งเดียว

• ยืนยันอาการบาดเจ็บ: แหล่งข่าวระดับสูงหลายแหล่งบอกกับสำนักข่าวรอยเตอร์ว่ามอย์ตาบาได้รับบาดเจ็บสาหัสและเสียโฉมจากการโจมตีทางอากาศครั้งเดียวกับที่คร่าชีวิตบิดาของเขา และเขากำลังพักฟื้นจากอาการบาดเจ็บสาหัสตั้งแต่นั้นมา เจ้าหน้าที่อิหร่านรายหนึ่งเปิดเผยในภายหลังว่าแพทย์เคยพิจารณาที่จะตัดขาของเขาทิ้ง
• คำอธิบายอย่างเป็นทางการ: ประธานาธิบดีเปเซชเคียนกล่าวในเดือนพฤษภาคม 2026 ว่าอาการบาดเจ็บของคาเมเนอีกำลังดีขึ้น ทูตรัสเซียประจำอิหร่านระบุว่าคาเมเนอียังอยู่ในประเทศ แต่ "หลีกเลี่ยงการปรากฏตัวต่อสาธารณะด้วยเหตุผลที่เข้าใจได้" รายงานข่าวกรองที่อ้างโดย CNN และ New York Post อ้างว่าเขาหมดสติและไม่สามารถมีส่วนร่วมในการตัดสินใจใดๆ ได้เป็นระยะเวลาหนึ่ง
• ผลกระทบ: การที่เขาหายตัวไปจากงานศพของบิดาซึ่งเป็นการรวมตัวที่สำคัญที่สุดของระบอบการปกครองนับตั้งแต่เข้ารับตำแหน่งนั้นเป็นที่สังเกตกันอย่างกว้างขวาง สำนักข่าวรอยเตอร์อธิบายว่าสิ่งนี้กำลังกลายเป็นภาระที่เพิ่มขึ้นต่อความชอบธรรมและความสอดคล้องในการปฏิบัติงานของสาธารณรัฐอิสลาม

การล่มสลายของข้อตกลงหยุดยิงสหรัฐฯ (กรกฎาคม 2026)

บันทึกความเข้าใจหยุดยิงซึ่งมีปากีสถานเป็นนายหน้าลงนามในกลางเดือนมิถุนายน 2026 แต่ล่มสลายในต้นเดือนกรกฎาคมหลังจากเหตุการณ์ยกระดับหลายครั้ง:

• สหรัฐฯ เปิดฉากโจมตีทางอากาศใกล้ช่องแคบฮอร์มุซและเพิกถอนการยกเว้นการคว่ำบาตรการส่งออกน้ำมันของอิหร่านเป็นการชั่วคราว
• อิหร่านตอบโต้ด้วยการโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันในช่องแคบฮอร์มุซ ทำให้เกิดการยิงตอบโต้ทางทหารจากสหรัฐฯ เพิ่มเติม
• ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ประกาศที่การประชุมสุดยอด NATO ในอังการาเมื่อวันที่ 8 กรกฎาคมว่าข้อตกลงหยุดยิง "จบลงแล้ว" พร้อมเสริมว่า "ฉันไม่อยากยุ่งกับพวกเขาอีกต่อไป พวกมันมันขยะ"
• รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศของอิหร่านประกาศในภายหลังว่าเตหะรานระงับพันธกรณีภายใต้ข้อตกลง ซึ่งยืนยันการตายของข้อตกลงอย่างมีประสิทธิภาพ

ความแตกแยกทางฝ่ายที่ทวีความรุนแรงขึ้นเกี่ยวกับการเจรจากับวอชิงตัน

วิกฤตได้แบ่งผู้นำอิหร่านออกเป็นสองค่ายอย่างชัดเจน :

• สายกลาง (ค่ายเปเซชเคียน): โต้แย้งว่าการทูตเป็น "สิ่งจำเป็นเพื่อชาติ" เนื่องจากสงครามที่เริ่มขึ้นอีกครั้งทำให้เกิดต้นทุนทางเศรษฐกิจและมนุษย์ที่สูงขึ้น พวกเขาโทษกลุ่มหัวแข็งที่ทำให้การหยุดยิงล่มสลาย
• กลุ่มหัวแข็งจัด (ค่ายนักบวชกอม/IRGC): ยืนกรานที่จะเผชิญหน้ากับสหรัฐฯ อย่างต่อเนื่องและกล่าวหาสายกลางว่าทรยศและ "ยอมจำนน" พวกเขาได้ยกระดับการประท้วงในท้องถนนและการนั่งประท้วง และข่มขู่ประธานาธิบดีและรัฐมนตรีต่างประเทศอย่างเปิดเผยในงานศพ
• สุญญากาศทางอำนาจ: การไร้ความสามารถของมอย์ตาบา คาเมเนอีหมายความว่าไม่มีผู้มีอำนาจสูงสุดในการไกล่เกลี่ยระหว่างฝ่ายต่างๆ เหล่านี้ ทำให้ IRGC และนักบวชหัวแข็งดำเนินการโดยไม่มีผู้ชี้ขาดระดับบน ซึ่งทำให้ความขัดแย้งภายในรุนแรงขึ้น

โดยสรุป วิกฤตปัจจุบันเกิดจากแรงกระแทก三重: การลอบสังหารอาลี คาเมเนอีอย่างกะทันหันและอาการบาดเจ็บสาหัสของผู้สืบทอดตำแหน่ง การล่มสลายของข้อตกลงหยุดยิงที่เปราะบางกับสหรัฐฯ และสงครามแย่งชิงอำนาจที่ดุเดือดระหว่างสายกลางที่ต้องการหาทางออกจากสงครามกับกลุ่มหัวแข็งที่มองว่าการทูตใดๆ คือการทรยศ—ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นโดยไม่มีผู้นำสูงสุดที่มองเห็นและปฏิบัติหน้าที่ได้เพื่อบังคับใช้ความสามัคคี