แผนใหญ่ EU กู้หน้า AI ทุ่ม 2 แสนล้านยูโร พร้อมตั้ง “AI Gigafactories” แต่ยังเสี่ยง Big Tech กินรวบ

เอกสารนโยบายของสถาบันวิจัยแห่งหนึ่งยังระบุเพิ่มเติมด้วยว่าการบรรลุเป้าหมายส่วนแบ่งการประมวลผลทั่วโลกที่ 16% ภายในปี 2030 นั้นเป็นเป้าหมายที่ได้สัดส่วนกับน้ำหนักของยุโรปในเศรษฐกิจโลก

2. ขั้นตอนด้านกฎหมายและนโยบายที่ดำเนินการไปแล้ว

มีมาตรการสำคัญหลายประการที่ดำเนินการอยู่แล้ว:

• AI Act (กฎระเบียบ (EU) 2024/1689) — มีผลบังคับใช้วันที่ 1 สิงหาคม 2024 ถือเป็นกฎหมาย AI หลักที่ครอบคลุมในแนวนอนฉบับแรกของโลก ซึ่งวางกฎเกณฑ์ที่สอดคล้องกันสำหรับ AI ที่น่าเชื่อถือทั่วทั้งสหภาพยุโรป
• แผนปฏิบัติการ AI Continent Action Plan (เมษายน 2025) — เป็นการสื่อสารจากคณะกรรมาธิการที่ก้าวไปไกลกว่ากฎระเบียบ โดยผสมผสานการกำกับดูแลด้านกฎระเบียบเข้ากับการลงทุน โครงสร้างพื้นฐาน และการพัฒนาทักษะ
• AI Factories — โครงการมูลค่า 1 หมื่นล้านยูโร (ปี 2021–2027) ซึ่งได้จัดซื้อหรือวางแผนดำเนินการโรงงาน AI ที่ปฏิบัติการจริงอย่างน้อย 13 แห่งภายในปี 2026 โดยมีซูเปอร์คอมพิวเตอร์ใหม่ที่ปรับแต่งสำหรับ AI จำนวน 9 เครื่อง
• การแก้ไข EuroHPC (มิถุนายน 2024) — กฎระเบียบ (EU) 2021/1173 ได้รับการแก้ไขให้สร้างเสาหลักเฉพาะด้าน AI สำหรับ EuroHPC Joint Undertaking เพื่อให้สามารถจัดหา อัปเกรด และดำเนินการโรงงาน AI ได้
• InvestAI / Gigafactories — ระดมทุนได้ 2 หมื่นล้านยูโรเพื่อติดตั้ง AI Gigafactories สูงสุด 5 แห่ง ซึ่งแต่ละแห่งทรงพลังมากกว่า AI Factories ปัจจุบันประมาณ 4 เท่า
• Cloud and AI Development Act (CADA) (มิถุนายน 2026) — เสนอให้เป็นส่วนหนึ่งของชุดมาตรการอธิปไตยทางเทคโนโลยีที่กว้างขึ้น โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มส่วนแบ่งตลาดคลาวด์ทั่วโลกของ EU จาก 15% เป็น 30%
• ยุทธศาสตร์ Data Union Strategy (พฤศจิกายน 2025) — ยุทธศาสตร์เพื่อทำให้ข้อมูลคุณภาพสูงพร้อมใช้งานมากขึ้น เพื่อสนับสนุนการพัฒนาและนวัตกรรม AI
• AI Act Service Desk — เปิดตัวในเดือนตุลาคม 2025 เพื่อช่วยให้แน่ใจว่าการบังคับใช้กฎ AI Act เป็นไปอย่างราบรื่น

3. เสียงวิจารณ์: Big Tech ได้อานิสงส์และความเสี่ยงตลาดแตกกระจาย

มีข้อวิจารณ์หลักสองประเด็น:

ความเสี่ยงที่ Big Tech จะได้รับประโยชน์มหาศาล (Big Tech windfall)

• แผนการลงทุน AI หลักของ EU มูลค่า 2 แสนล้านยูโร (~2.3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ) ต้องพึ่งพาการลงทุนร่วมระหว่างภาครัฐและเอกชนเป็นอย่างมาก ทำให้นักวิจารณ์เตือนว่าเงินทุนจำนวนมากอาจไหลไปที่ บริษัท Hyperscaler สัญชาติอเมริกันขนาดใหญ่ (Amazon, Microsoft, Google) ซึ่งครองตลาดโครงสร้างพื้นฐานคลาวด์และ AI ในยุโรปอยู่แล้ว ขณะนี้หน่วยงานกำกับดูแลกำลังประเมินว่าควรจัดประเภท Amazon และ Microsoft เป็น "ผู้ควบคุมประตู (gatekeepers)" ภายใต้กฎหมาย Digital Markets Act สำหรับบริการคลาวด์/AI หรือไม่
• Cloud and AI Development Act (CADA) ถูกวิจารณ์จากกลุ่มอุตสาหกรรมว่ามี มาตรการที่เลือกปฏิบัติ ซึ่งอาจสร้างข้อได้เปรียบให้กับผู้ให้บริการในยุโรปที่ได้รับการสนับสนุน ในขณะเดียวกันก็อาจให้รางวัลแก่บริษัทยักษ์ใหญ่ที่สามารถปฏิบัติตามข้อกำหนดการทำให้เป็นท้องถิ่น (localisation requirements) ใหม่ได้ง่ายที่สุด

ความเสี่ยงตลาดแตกกระจาย (Market fragmentation)

• สมาคมอุตสาหกรรมคอมพิวเตอร์และการสื่อสาร (CCIA) เตือนว่า CADA "นำเสนอมตรการที่เลือกปฏิบัติซึ่งบ่อนทำลายเป้าหมายการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลของ EU โดยตรง" และ เสี่ยงต่อการแตกกระจายของตลาดอย่างรุนแรง
• Bruegel สถาบันวิจัยชั้นนำในกรุงบรัสเซลส์ ระบุว่า ความต้องการของ EU กระจัดกระจายไปตามประเทศสมาชิก 27 ประเทศ ซึ่งแต่ละประเทศดำเนินการด้วยตนเองเป็นส่วนใหญ่ โดยไม่มี กลไกที่ประสานงานกัน เพื่อชี้นำการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐไปยังฮาร์ดแวร์ AI ของยุโรปหรือเพื่อสร้างรายได้ที่นำไปใช้สนับสนุนการวิจัยและพัฒนา
• คณะกรรมาธิการยุโรปเองยอมรับในรายงานขีดความสามารถในการแข่งขันปี 2026 ว่า ยุโรป "เสี่ยงที่จะสูญเสียความได้เปรียบในการแข่งขันนวัตกรรม" เนื่องจากการขาดแคลนแรงงาน ปัญหาในการขยายขนาด จำนวนสิทธิบัตรต่ำ และการใช้จ่ายด้านวิจัยและพัฒนาที่ต่ำกว่าเป้าหมาย 3% ของ GDP
• ข้อเสนอ CADA ของคณะกรรมาธิการเองก็ยอมรับว่า แนวทางของแต่ละประเทศที่แตกต่างกัน ในการขยายขีดความสามารถของศูนย์ข้อมูล ข้อกำหนดด้านความยั่งยืน และขั้นตอนการอนุญาต กำลังสร้าง ความเหลื่อมล้ำด้านกฎระเบียบซึ่งเสี่ยงต่อการแตกกระจาย

ช่องว่างด้านขนาดยังคงชัดเจน

แม้จะมีเป้าหมายเพิ่มเป็นสามเท่า แต่ยุโรปเป็นเจ้าภาพเพียง ~5% ของกำลังประมวลผล AI ทั่วโลก เทียบกับสหรัฐฯ ที่ ~80% และการลงทุนตามแผนของ EU ก็มีขนาดเล็กกว่าการใช้จ่ายของสหรัฐฯ และจีนอย่างมาก การคาดการณ์หนึ่งชี้ว่าภายใต้แนวโน้มปัจจุบัน ส่วนแบ่งของยุโรปจะเพิ่มขึ้นชั่วคราวเป็น 8% ภายในปี 2028 ก่อนจะลดลงอีกครั้งเหลือเพียงกว่า 5% เล็กน้อยภายในปี 2031 ซึ่งตอกย้ำช่องว่างระหว่างความทะเยอทะยานและการดำเนินการ