สาเหตุหลักเบื้องหลังวิกฤตครั้งนี้เกิดจากแรงกดดัน 2 ประการที่ซ้อนทับกัน ได้แก่ รายได้ที่ทรุดตัวลงอย่างรุนแรง และ รายจ่ายที่พุ่งทะยานขึ้นอย่าง失控 ซึ่งเป็นแนวโน้มที่ไม่มีทีท่าว่าจะฟื้นตัวในระยะใกล้

รายได้น้ำมัน-ก๊าซถล่มทลาย: ส่งออกมากขึ้น แต่รายได้ลดลง

สถานการณ์รายได้จากน้ำมันและก๊าซธรรมชาติของรัสเซีย ซึ่งเป็นแหล่งรายได้หลักของประเทศ กลับตาลปัตรอย่างชัดเจน:

• มกราคม 2569: รายได้น้ำมันและก๊าซลดลงครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับปีก่อน จนแตะระดับต่ำสุดนับตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2563
• ไตรมาส 1 ปี 2569: รายได้หดตัวลง 45.4% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน กระทรวงการคลังชี้ว่าเป็นผลจากราคาน้ำมันโลกที่ตกต่ำและค่าเงินรูเบิลที่แข็งค่าขึ้น
• มกราคม-พฤษภาคม: รายได้สะสมอยู่ที่ประมาณ 3 ล้านล้านรูเบิล ลดลงประมาณ 30% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน
• ส่งออกทำสถิติ แต่รายได้ต่ำสุด: ข้อมูลติดตามเรือบรรทุกน้ำมันของ Bloomberg พบว่ารัสเซียส่งออกน้ำมันดิบทางทะเลเฉลี่ย 4.13 ล้านบาร์เรลต่อวัน ในช่วงสี่สัปดาห์จนถึงวันที่ 28 มิถุนายน ซึ่งเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่เริ่ม invasion ยูเครนเต็มรูปแบบ แต่มูลค่ารวมรายสัปดาห์กลับลดลงเหลือ 1.9 พันล้านดอลลาร์ ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดนับตั้งแต่เดือนมีนาคม

กลไกอธิบายง่ายๆ: การสูญเสียกำลังการกลั่นน้ำมันไปประมาณหนึ่งในสามจากเหตุโจมตี ส่งผลให้รัสเซียต้องเทน้ำมันดิบออกสู่ตลาดมากขึ้นในราคาส่วนลดที่สูงลิ่ว ขณะที่ราคาน้ำมันโลกก็อ่อนตัวลง โดย Argus ประเมินราคาน้ำมันดิบอูราลส์ (Urals) ซึ่งเป็นเกรดส่งออกหลักของรัสเซีย อยู่ที่ 44.96 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน หรือต่ำกว่าต้นเดือนมิถุนายนถึง 40% และต่ำกว่าจุดสูงสุดที่ 115 ดอลลาร์ในเดือนเมษายนมากกว่าครึ่ง สถานการณ์ "ปริมาณเพิ่ม รายได้ลด" นี้เป็นผลพวงของมาตรการจำกัดราคาน้ำมันของชาติตะวันตกโดยตรง

ค่าใช้จ่ายทหารทะยาน: เพิ่ม 30% สูงถึง 12% ของ GDP

ในด้านรายจ่าย สถานการณ์ยิ่งน่าตกใจ:

• การใช้จ่ายทางทหารในไตรมาส 1 ปี 2569 พุ่งสูงขึ้น 30% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2568 คิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 12% ของ GDP นักวิเคราะห์จาก German Institute for International and Security Affairs ระบุว่าค่าใช้จ่ายด้านกลาโหมในขณะนี้กินสัดส่วนเกือบครึ่งหนึ่งของงบประมาณแผ่นดินทั้งหมด
• กระทรวงการคลังรัสเซียเองก็ยอมรับว่าการขาดดุลที่เพิ่มขึ้นเกิดจากการ "จ่ายเงินล่วงหน้าตามสัญญาที่เกี่ยวข้องกับค่าใช้จ่ายทางทหารที่ขยายตัวสูงขึ้นเพื่อรักษาสงครามในยูเครน"
• ในเดือนมีนาคม 2569 เพียงเดือนเดียว รัฐบาลเพิ่มรายจ่ายขึ้น 44% เมื่อเทียบกับเดือนมีนาคม 2568 (4.7 ล้านล้านรูเบิลเทียบกับ 3.25 ล้านล้าน)

ผลลัพธ์คือ ช่องว่างทางการคลังเชิงโครงสร้าง: รายได้ที่ถูกกดทับเชิงโครงสร้างจากน้ำมันส่วนลดและการจำกัดราคา ส่วนรายจ่ายที่พองตัวเชิงโครงสร้างจากสงคราม ซึ่งตัวเลข 6 เดือนยืนยันแล้วว่าไม่ใช่ปัญหาชั่วคราว

ความตึงเครียดทางเศรษฐกิจในวงกว้าง: ดอกเบี้ยสูง แรงงานขาดแคลน และการเติบโตที่ชะงักงัน

นักวิเคราะห์และเจ้าหน้าที่ชี้ถึงปัจจัยกดดันหลายประการที่ทำให้การปิดช่องว่างทางการคลังเป็นเรื่องยากยิ่งขึ้น:

• อัตราดอกเบี้ยสูง: ธนาคารกลางรัสเซียยังคงตรึงดอกเบี้ยนโยบายในระดับสูงเพื่อสู้กับเงินเฟ้อ ซึ่งเป็นการเบียดบังสินเชื่อและการลงทุนภาคเอกชน Carnegie Endowment ระบุว่าอัตราดอกเบี้ยจะยังคงสูงต่อไป เนื่องจาก "อุปสงค์ภาคเอกชนถูกเบียดออกไปโดยรัฐอย่างมีประสิทธิภาพ"
• การขาดแคลนแรงงาน: สงครามและการอพยพทำให้เกิดปัญหาการขาดแคลนแรงงานเฉียบพลัน ซึ่งธนาคารกลางฟินแลนด์บรรยายว่า "ไม่บรรเทาลงเลย" สิ่งนี้จำกัดกำลังการผลิตนอกภาคการทหารและกระตุ้นให้ค่าแรงสูงขึ้น
• ทางเลือกที่ยากลำบาก: อันตอน ซิลูอานอฟ รัฐมนตรีคลังรัสเซีย ยืนยันว่ารัฐบาลกำลังทบทวนงบประมาณและชั่งน้ำหนักการลดรายจ่าย นอกเหนือจากด้านการทหารและคำมั่นสัญญาทางสังคม — สัญญาณว่ารัฐบาลตระหนักดีว่ามันไม่สามารถรักษาแนวโน้มปัจจุบันไว้ได้อย่างไม่มีกำหนด บทวิเคราะห์ของ Reuters ระบุว่าการใช้จ่ายด้านกลาโหมกำลัง "บีบรัดงบประมาณของรัฐบาลกลาง"
• การเติบโตทางเศรษฐกิจชะงัก: คาดการณ์การเติบโตของ GDP ปี 2569 อย่างเป็นทางการถูกปรับลดลงเหลือเพียง 0.4% โดยไตรมาส 1 แสดงให้เห็นการ หดตัว 0.3% แม้จะมีการใช้จ่ายของรัฐบาลมหาศาล ซึ่งถือเป็นสัญญาณอันตรายร้ายแรง

ภาพรวมตัวชี้วัดสำคัญ

ภาพรวมที่ชัดเจนคือ: วิกฤตรายได้ (ราคาน้ำมันตกต่ำและส่วนลดที่สูงมากกัดกร่อนรายได้แม้ส่งออกเป็นประวัติการณ์) ผนวกกับ การระเบิดของรายจ่าย (จากสงครามที่นำโดยการใช้จ่ายทางทหาร) ได้เจาะช่องโหว่ในงบประมาณของรัสเซีย ซึ่งสูงกว่าเป้าหมายทั้งปีของรัฐบาลอย่างน้อย 51–55% หลังจากผ่านไปเพียง 4-6 เดือน โดยไม่มีทีท่าว่าจะแก้ไขได้

คำถามสำคัญที่คาราคาซังคือ รัฐบาลสามารถดำเนินนโยบายเช่นนี้ได้อีกนานแค่ไหน โดยเฉพาะเมื่อการคาดการณ์การเติบโตทางเศรษฐกิจปี 2569 ลดลงเหลือเพียง 0.4% และ Q1 หดตัว 0.3%

สาเหตุหลักเบื้องหลังวิกฤตครั้งนี้เกิดจากแรงกดดัน 2 ประการที่ซ้อนทับกัน ได้แก่ รายได้ที่ทรุดตัวลงอย่างรุนแรง และ รายจ่ายที่พุ่งทะยานขึ้นอย่าง失控 ซึ่งเป็นแนวโน้มที่ไม่มีทีท่าว่าจะฟื้นตัวในระยะใกล้

รายได้น้ำมัน-ก๊าซถล่มทลาย: ส่งออกมากขึ้น แต่รายได้ลดลง

สถานการณ์รายได้จากน้ำมันและก๊าซธรรมชาติของรัสเซีย ซึ่งเป็นแหล่งรายได้หลักของประเทศ กลับตาลปัตรอย่างชัดเจน:

• มกราคม 2569: รายได้น้ำมันและก๊าซลดลงครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับปีก่อน จนแตะระดับต่ำสุดนับตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2563
• ไตรมาส 1 ปี 2569: รายได้หดตัวลง 45.4% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน กระทรวงการคลังชี้ว่าเป็นผลจากราคาน้ำมันโลกที่ตกต่ำและค่าเงินรูเบิลที่แข็งค่าขึ้น
• มกราคม-พฤษภาคม: รายได้สะสมอยู่ที่ประมาณ 3 ล้านล้านรูเบิล ลดลงประมาณ 30% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน
• ส่งออกทำสถิติ แต่รายได้ต่ำสุด: ข้อมูลติดตามเรือบรรทุกน้ำมันของ Bloomberg พบว่ารัสเซียส่งออกน้ำมันดิบทางทะเลเฉลี่ย 4.13 ล้านบาร์เรลต่อวัน ในช่วงสี่สัปดาห์จนถึงวันที่ 28 มิถุนายน ซึ่งเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่เริ่ม invasion ยูเครนเต็มรูปแบบ แต่มูลค่ารวมรายสัปดาห์กลับลดลงเหลือ 1.9 พันล้านดอลลาร์ ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดนับตั้งแต่เดือนมีนาคม

กลไกอธิบายง่ายๆ: การสูญเสียกำลังการกลั่นน้ำมันไปประมาณหนึ่งในสามจากเหตุโจมตี ส่งผลให้รัสเซียต้องเทน้ำมันดิบออกสู่ตลาดมากขึ้นในราคาส่วนลดที่สูงลิ่ว ขณะที่ราคาน้ำมันโลกก็อ่อนตัวลง โดย Argus ประเมินราคาน้ำมันดิบอูราลส์ (Urals) ซึ่งเป็นเกรดส่งออกหลักของรัสเซีย อยู่ที่ 44.96 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน หรือต่ำกว่าต้นเดือนมิถุนายนถึง 40% และต่ำกว่าจุดสูงสุดที่ 115 ดอลลาร์ในเดือนเมษายนมากกว่าครึ่ง สถานการณ์ "ปริมาณเพิ่ม รายได้ลด" นี้เป็นผลพวงของมาตรการจำกัดราคาน้ำมันของชาติตะวันตกโดยตรง

ค่าใช้จ่ายทหารทะยาน: เพิ่ม 30% สูงถึง 12% ของ GDP

ในด้านรายจ่าย สถานการณ์ยิ่งน่าตกใจ:

• การใช้จ่ายทางทหารในไตรมาส 1 ปี 2569 พุ่งสูงขึ้น 30% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2568 คิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 12% ของ GDP นักวิเคราะห์จาก German Institute for International and Security Affairs ระบุว่าค่าใช้จ่ายด้านกลาโหมในขณะนี้กินสัดส่วนเกือบครึ่งหนึ่งของงบประมาณแผ่นดินทั้งหมด
• กระทรวงการคลังรัสเซียเองก็ยอมรับว่าการขาดดุลที่เพิ่มขึ้นเกิดจากการ "จ่ายเงินล่วงหน้าตามสัญญาที่เกี่ยวข้องกับค่าใช้จ่ายทางทหารที่ขยายตัวสูงขึ้นเพื่อรักษาสงครามในยูเครน"
• ในเดือนมีนาคม 2569 เพียงเดือนเดียว รัฐบาลเพิ่มรายจ่ายขึ้น 44% เมื่อเทียบกับเดือนมีนาคม 2568 (4.7 ล้านล้านรูเบิลเทียบกับ 3.25 ล้านล้าน)

ผลลัพธ์คือ ช่องว่างทางการคลังเชิงโครงสร้าง: รายได้ที่ถูกกดทับเชิงโครงสร้างจากน้ำมันส่วนลดและการจำกัดราคา ส่วนรายจ่ายที่พองตัวเชิงโครงสร้างจากสงคราม ซึ่งตัวเลข 6 เดือนยืนยันแล้วว่าไม่ใช่ปัญหาชั่วคราว

ความตึงเครียดทางเศรษฐกิจในวงกว้าง: ดอกเบี้ยสูง แรงงานขาดแคลน และการเติบโตที่ชะงักงัน

นักวิเคราะห์และเจ้าหน้าที่ชี้ถึงปัจจัยกดดันหลายประการที่ทำให้การปิดช่องว่างทางการคลังเป็นเรื่องยากยิ่งขึ้น:

• อัตราดอกเบี้ยสูง: ธนาคารกลางรัสเซียยังคงตรึงดอกเบี้ยนโยบายในระดับสูงเพื่อสู้กับเงินเฟ้อ ซึ่งเป็นการเบียดบังสินเชื่อและการลงทุนภาคเอกชน Carnegie Endowment ระบุว่าอัตราดอกเบี้ยจะยังคงสูงต่อไป เนื่องจาก "อุปสงค์ภาคเอกชนถูกเบียดออกไปโดยรัฐอย่างมีประสิทธิภาพ"
• การขาดแคลนแรงงาน: สงครามและการอพยพทำให้เกิดปัญหาการขาดแคลนแรงงานเฉียบพลัน ซึ่งธนาคารกลางฟินแลนด์บรรยายว่า "ไม่บรรเทาลงเลย" สิ่งนี้จำกัดกำลังการผลิตนอกภาคการทหารและกระตุ้นให้ค่าแรงสูงขึ้น
• ทางเลือกที่ยากลำบาก: อันตอน ซิลูอานอฟ รัฐมนตรีคลังรัสเซีย ยืนยันว่ารัฐบาลกำลังทบทวนงบประมาณและชั่งน้ำหนักการลดรายจ่าย นอกเหนือจากด้านการทหารและคำมั่นสัญญาทางสังคม — สัญญาณว่ารัฐบาลตระหนักดีว่ามันไม่สามารถรักษาแนวโน้มปัจจุบันไว้ได้อย่างไม่มีกำหนด บทวิเคราะห์ของ Reuters ระบุว่าการใช้จ่ายด้านกลาโหมกำลัง "บีบรัดงบประมาณของรัฐบาลกลาง"
• การเติบโตทางเศรษฐกิจชะงัก: คาดการณ์การเติบโตของ GDP ปี 2569 อย่างเป็นทางการถูกปรับลดลงเหลือเพียง 0.4% โดยไตรมาส 1 แสดงให้เห็นการ หดตัว 0.3% แม้จะมีการใช้จ่ายของรัฐบาลมหาศาล ซึ่งถือเป็นสัญญาณอันตรายร้ายแรง

ภาพรวมตัวชี้วัดสำคัญ

ภาพรวมที่ชัดเจนคือ: วิกฤตรายได้ (ราคาน้ำมันตกต่ำและส่วนลดที่สูงมากกัดกร่อนรายได้แม้ส่งออกเป็นประวัติการณ์) ผนวกกับ การระเบิดของรายจ่าย (จากสงครามที่นำโดยการใช้จ่ายทางทหาร) ได้เจาะช่องโหว่ในงบประมาณของรัสเซีย ซึ่งสูงกว่าเป้าหมายทั้งปีของรัฐบาลอย่างน้อย 51–55% หลังจากผ่านไปเพียง 4-6 เดือน โดยไม่มีทีท่าว่าจะแก้ไขได้

คำถามสำคัญที่คาราคาซังคือ รัฐบาลสามารถดำเนินนโยบายเช่นนี้ได้อีกนานแค่ไหน โดยเฉพาะเมื่อการคาดการณ์การเติบโตทางเศรษฐกิจปี 2569 ลดลงเหลือเพียง 0.4% และ Q1 หดตัว 0.3%