AI ลดงานเทคจีน–อินเดียแบบเงียบ ๆ พร้อมเปิดศึกแย่งตัวคนเก่งด้าน AI

การลดพนักงานที่ขับเคลื่อนด้วย AI กำลังเปลี่ยนโฉมตลาดแรงงานเทคโนโลยีของจีนและอินเดีย แต่รูปแบบในสองประเทศแตกต่างกันตามบริบทเศรษฐกิจและกฎระเบียบ

ภาพรวมที่เหมือนกันคือ บริษัทไม่ได้เพียง “ลดคน” เท่านั้น แต่กำลังเปลี่ยนประเภทของทักษะที่ต้องการ งานประจำหรืองานที่ทำซ้ำได้ง่ายถูกลดบทบาทลง ขณะที่ตำแหน่งด้านวิศวกรรม AI การวิจัย และการดูแลระบบ AI กลับมีการแข่งขันสูงขึ้น

จีน: ลดคนแบบค่อยเป็นค่อยไปท่ามกลางแรงผลักดันจากรัฐ

การเลิกจ้างไม่ได้มาในรูปคลื่นใหญ่เสมอไป

บริษัทเทคโนโลยีจีนจำนวนหนึ่งเลือกใช้การลดกำลังคนแบบค่อยเป็นค่อยไป แทนการประกาศเลิกจ้างครั้งใหญ่ที่เห็นได้ชัดเจน วิธีที่พบ ได้แก่ การไม่ต่อสัญญาพนักงานรับเหมาหรือพนักงานสัญญาจ้าง การชะลอหรือหยุดรับบัณฑิตใหม่ การปล่อยให้จำนวนพนักงานลดลงตามการลาออก และการคัดคนออกผ่านการประเมินผลงาน แนวทางนี้ถูก Reuters เรียกว่า “การเลิกจ้างแบบเงียบ ๆ” ซึ่งส่วนหนึ่งมีเป้าหมายเพื่อลดแรงกระเพื่อมทางสังคม

Alibaba เป็นตัวอย่างหนึ่งที่มีรายงานว่ากำลังลดจำนวนพนักงานอย่างค่อยเป็นค่อยไปและปล่อยให้การลาออกตามธรรมชาติลดขนาดองค์กรลง ขณะเดียวกันบริษัทก็ทุ่มเงินลงทุนไปกับ AI

เป้าหมาย AI ของจีนเพิ่มแรงกดดันให้ธุรกิจปรับตัว

รัฐบาลจีนตั้งเป้าให้ AI ถูกนำไปใช้ในภาคส่วนสำคัญ 70% ภายในปี 2027 เป้าหมายดังกล่าวทำให้บริษัทต่าง ๆ ต้องเร่งปรับกระบวนการทำงานและเพิ่มผลิตภาพด้วยระบบอัตโนมัติ

Citibank ประเมินว่า งานในจีน 9.6% หรือประมาณ 70 ล้านตำแหน่ง มีความเสี่ยงสูงที่จะได้รับผลกระทบจากการแทนที่ด้วย AI ความเสี่ยงนี้เกิดขึ้นในช่วงที่อัตราการว่างงานของคนหนุ่มสาวอยู่ที่ราว 17% และมีบัณฑิตใหม่ 12.7 ล้านคนเข้าสู่ตลาดแรงงานในช่วงฤดูร้อน

ศาลเริ่มวางกรอบไม่ให้บริษัทใช้ AI เป็นเหตุเลิกจ้างโดยอัตโนมัติ

ในเดือนเมษายน 2026 ศาลประชาชนชั้นกลางเมืองหางโจว ซึ่งเป็นหนึ่งในศูนย์กลาง AI ของจีน มีคำตัดสินเข้าข้างพนักงานเทคโนโลยีที่ถูกแทนที่ด้วย AI โดยเห็นว่าการเลิกจ้างเพียงเพราะระบบ AI สามารถทำงานเดียวกันได้ ไม่เพียงพอที่จะทำให้การเลิกจ้างชอบด้วยกฎหมาย

ศาลในกรุงปักกิ่งมีคำตัดสินในทิศทางใกล้เคียงกัน โดยจัดให้การแทนที่พนักงานด้วย AI เป็นเหตุผลที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายภายใต้กฎหมายสัญญาจ้างแรงงานของจีน แนวทางนี้ไม่ได้หมายความว่าบริษัทจีนจะห้ามปรับโครงสร้างทั้งหมด แต่สะท้อนว่า การนำเทคโนโลยีมาใช้เป็นการตัดสินใจเชิงธุรกิจ ไม่ใช่เหตุอัตโนมัติที่ทำให้นายจ้างยกเลิกสัญญาจ้างได้

มีการประเมินว่า พนักงานเทคโนโลยีในจีนราว 78,000 คนได้รับผลกระทบจากการลดงานที่เกี่ยวข้องกับ AI ในปี 2026 จนถึงช่วงกลางปี

อินเดีย: ภาคบริการไอทีเผชิญแรงกดดันด้านต้นทุนและผลิตภาพ

อินเดียติดกลุ่มประเทศที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุด

อินเดียมีสัดส่วน 7.16% ของการเลิกจ้างงานเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับ AI ทั่วโลกในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 สูงเป็นอันดับสองในบรรดาประเทศต่าง ๆ

บริษัทในอินเดียไม่ได้ลดคนผ่านการประกาศเลิกจ้างครั้งใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่ยังใช้วิธีชะลอการจ้างงาน ไม่ทดแทนตำแหน่งที่ว่าง และคัดคนออกผ่านการประเมินผลงาน การปรับโครงสร้างดังกล่าวอาจทำให้พนักงานรู้สึกถึงแรงกดดัน แม้บริษัทจะไม่ได้ประกาศ “ปลดพนักงาน” อย่างเป็นทางการ

TeamLease ประเมินว่า ภายในเดือนพฤษภาคม มีผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีในอินเดียราว 10,000–15,000 คนสูญเสียงานจากการเลิกจ้างลักษณะนี้ และจำนวนงานที่อาจถูกลดลงตลอดปี 2026 อาจสูงถึง 35,000 ตำแหน่ง

งานไอทีแบบเดิมหดตัว ขณะที่บริษัทเร่งใช้ระบบอัตโนมัติ

Oracle, Amazon, Meta และ Flipkart เป็นหนึ่งในบริษัทที่ดำเนินการลดพนักงานในอินเดีย โดยมีการระบุถึงระบบอัตโนมัติหรือการนำ AI มาใช้เป็นหนึ่งในปัจจัย

ผลกระทบไม่ได้กระจายเท่ากันทุกอุตสาหกรรม ภาคการศึกษามีสัดส่วนการเลิกจ้างที่เชื่อมโยงกับ AI สูงสุดในอินเดียที่ 21.67% ตามด้วยภาคการเงิน 14.73%

สำหรับอุตสาหกรรมบริการไอทีและซอฟต์แวร์ ซึ่งมีมูลค่ามากกว่า 315,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ การลดต้นทุนและการเพิ่มผลิตภาพกลายเป็นแรงผลักดันสำคัญ บริษัทจึงมีแนวโน้มลดงานที่ทำซ้ำได้ ขณะเดียวกันก็ต้องการคนที่มีทักษะสูงขึ้นเพื่อออกแบบและควบคุมระบบ AI

ปรากฏการณ์สวนทาง: ลดคน แต่แย่งตัวคนด้าน AI

ความย้อนแย้งที่เด่นชัดที่สุดคือ เทคโนโลยีเดียวกับที่ช่วยลดงานบางประเภท กำลังสร้างสงครามแย่งบุคลากร AI

อินเดีย: จ้างงาน AI เพิ่ม แม้การจ้างงานเทคโดยรวมลดลง

การจ้างงานเฉพาะด้าน AI ในภาคไอทีของอินเดียเพิ่มขึ้น 16% ในเดือนมิถุนายน 2026 ขณะที่การรับสมัครงานเทคโนโลยีโดยรวมลดลง 3%

ตัวเลขนี้ชี้ว่า บริษัทไม่ได้หยุดจ้างงานทั้งหมด แต่กำลังเปลี่ยนไปหาคนที่มีทักษะต่างจากเดิม ความต้องการผู้เชี่ยวชาญ AI ในอินเดียเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว แม้ประเทศจะเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากการเลิกจ้างที่เชื่อมโยงกับ AI มากที่สุด

จีนก็เร่งรับคนเก่งด้าน AI เช่นกัน

บริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่ของจีนกำลังกลับมาเร่งรับบุคลากรด้าน AI การแข่งขันดังกล่าวส่งผลไปถึงการเลือกเรียนในมหาวิทยาลัยและการวางแผนกำลังคนขององค์กร แต่จีนยังเผชิญช่องว่างด้านบุคลากรที่มีทักษะเฉพาะทาง

เงินลงทุนย้ายจากกำลังคนไปสู่โครงสร้างพื้นฐาน AI

ในระดับโลก บริษัทที่ลดค่าใช้จ่ายด้านบุคลากรกลับกำลังทุ่มเงินลงทุนด้าน AI ราว 725,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2026 เพิ่มจาก 410,000 ล้านดอลลาร์ในปี 2025 จนเกิดคำเปรียบเปรยว่า “คนออก แต่ GPU เข้ามาแทน”

ในช่วงห้าเดือนแรกของปี 2026 มีงานเทคโนโลยีทั่วโลกสูญหายมากกว่า 116,000 ตำแหน่ง ขณะเดียวกันนักวิเคราะห์คาดการณ์ว่าอาจมีงานที่เกี่ยวข้องกับ AI ใหม่ถึง 12 ล้านตำแหน่งเกิดขึ้นทั่วโลกภายในสิ้นปี

สิ่งที่ตัวเลขเหล่านี้บอกคนทำงาน

การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ไม่ใช่เพียงเรื่องจำนวนงานที่เพิ่มหรือลด แต่เป็นการแบ่งตลาดแรงงานออกเป็นสองส่วนอย่างชัดเจน

• งานระดับเริ่มต้นและงานที่มีขั้นตอนซ้ำ ๆ มีความเสี่ยงมากขึ้น
• ตำแหน่งที่ต้องออกแบบ นำไปใช้ ตรวจสอบ และบำรุงรักษาระบบ AI มีความต้องการเพิ่มขึ้น
• บริษัทอาจลดจำนวนพนักงานโดยรวม พร้อมกับเพิ่มการรับสมัครในตำแหน่งเฉพาะทางได้ในเวลาเดียวกัน
• กฎหมายและการคุ้มครองแรงงานของจีนทำให้การเลิกจ้างโดยอ้าง AI ต้องผ่านเงื่อนไขที่เข้มงวดกว่า ขณะที่อินเดียได้รับแรงขับจากกลไกตลาดและแรงกดดันของภาคบริการไอทีมากกว่า

ดังนั้น คำตอบไม่ได้มีเพียงว่า AI กำลัง “แย่งงาน” หรือ “สร้างงาน” แต่คือ AI กำลังเปลี่ยนงานบางประเภทให้หายไป พร้อมสร้างความต้องการใหม่ที่ต้องใช้ทักษะสูงกว่า ความย้อนแย้งนี้จึงอาจทำให้ตลาดแรงงานเทคโนโลยีมีทั้งข่าวปลดคนและข่าวรับสมัครงาน AI อยู่บนหน้าข่าวเดียวกัน