รัฐสภายุโรปคว่ำแผนเลิกใช้ไบโอดีเซลจากถั่วเหลือง: ปมปริศนาการค้าสามเส้าที่EUต้องเผชิญ

เมื่อวันที่ 10 เมษายน 2026 คณะกรรมาธิการยุโรปได้ประกาศใช้ Delegated Act 2026/2680 ซึ่งจัดให้น้ำมันถั่วเหลืองเป็นวัตถุดิบที่มีความเสี่ยงสูงต่อการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดินทางอ้อม (ILUC) ภายใต้คำสั่งพลังงานหมุนเวียน (RED II) การประกาศนี้หมายถึง การค่อยๆ เลิกใช้เชื้อเพลิงชีวภาพจากถั่วเหลืองในการนับเป็นเป้าหมายพลังงานหมุนเวียนของ EU ภายในปี 2030 แต่ใน เดือนกรกฎาคม 2026 รัฐสภายุโรปได้ลงมติคว่ำร่างกฎหมายดังกล่าว สร้างสิ่งที่นักวิเคราะห์เรียกว่า 'ปริศนาสามเส้า' ได้แก่ การปกป้องเกษตรกรรม EU การทำให้จุดยืนทางกฎหมายใน WTO อ่อนแอลง และการบั่นทอนเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ

เหตุผลที่รัฐสภาลงมติคว่ำแผนนี้

คณะกรรมการ ITRE (Industry, Research and Energy) ของรัฐสภาลงมติแนะนำให้คัดค้าน โดยมี Motion for Objection จากกลุ่มการเมือง EPP และ ECR สนับสนุน และ ที่ประชุมใหญ่ก็ลงมติตาม เหตุผลที่ระบุไว้ ได้แก่:

• ความมั่นคงด้านอาหารสัตว์และโปรตีนทางยุทธศาสตร์: สมาคมไบโอดีเซลยุโรป (EBB) และ FEDIOL โต้แย้งว่าการจัดประเภทนี้จะส่งผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานถั่วเหลืองที่จำเป็นสำหรับอาหารสัตว์ ปัจจุบัน EU นำเข้าโปรตีนจากพืชประมาณร้อยละ 70 โดยส่วนใหญ่เป็นถั่วเหลืองจากทวีปอเมริกา พวกเขาเตือนว่าการเลิกใช้จะยิ่งเพิ่มการพึ่งพานี้
• ผลกระทบต่อผู้ปลูกถั่วเหลืองใน EU: สมาคมพืชน้ำมันและพืชโปรตีนของเยอรมนี (UFOP) เตือนว่าแผนของคณะกรรมาธิการนั้น 'ขัดต่อผลประโยชน์' ในการขยายการผลิตถั่วเหลืองในยุโรป
• ข้อพิพาทด้านระเบียบวิธี: กลุ่มอุตสาหกรรมท้าทายพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ของระเบียบวิธี ILUC ที่ปรับปรุงใหม่ โดยโต้แย้งว่าไม่สอดคล้องกับการประเมินวัตถุดิบอื่นๆ
• หลีกเลี่ยงความเสี่ยง WTO ใหม่: นักวิจารณ์เตือนว่าการจัดให้ถั่วเหลืองเป็นวัตถุดิบเสี่ยงสูง ขณะที่กำลังเผชิญกับคำตัดสินของ WTO เกี่ยวกับระเบียบวิธีเดียวกันกับปาล์มน้ำมัน จะเชิญชวนให้เกิดข้อพิพาททางการค้าใหม่จากอาร์เจนตินา บราซิล และสหรัฐอเมริกา

ผลกระทบต่อการปฏิบัติตามข้อกำหนด WTO

คณะกรรมการ WTO ได้ตัดสินในมาตรการปาล์มน้ำมันของ EU ในสองคดีแล้ว:

• คดีของมาเลเซีย (DS600): คณะกรรมการส่วนใหญ่เห็นชอบกับกรอบกฎหมาย RED II แต่พบว่า บางแง่มุมของการออกแบบและการดำเนินการของ Delegated Act ไม่สอดคล้องกับกฎเกณฑ์ WTO EU ชนะในเรื่องกรอบภาพรวม แต่ถูกสั่งให้แก้ไของค์ประกอบที่เลือกปฏิบัติ
• คดีของอินโดนีเซีย (DS593): คำตัดสินที่คล้ายคลึงกันยืนยันความเข้ากันได้โดยรวมกับ WTO แต่ชี้ว่า บางแง่มุมไม่สอดคล้องกับกฎเกณฑ์ WTO อินโดนีเซียยืนยันว่า EU เลือกปฏิบัติต่อเชื้อเพลิงชีวภาพจากปาล์มน้ำมัน

การที่ EU คว่ำแผนเลิกใช้ถั่วเหลือง ขณะที่มาตรการปาล์มน้ำมันยังคงอยู่ ทำให้เกิด ภาพลักษณ์ของการเลือกปฏิบัติ: ปาล์มน้ำมันถูกแบน แต่ถั่วเหลืองไม่ถูกแบน สิ่งนี้บ่อนทำลายการป้องกันทางกฎหมายของ EU ที่ว่าระเบียบวิธี ILUC นั้นเป็นวิทยาศาสตร์และไม่เลือกปฏิบัติ องค์กร Transport & Environment (T&E) โต้แย้งว่าการตัดสินใจของรัฐสภา 'เจาะรู' ในแนวรับของ EU ใน WTO รายงานของ USDA Foreign Agricultural Service ระบุว่าการคำนวณ ILUC ใหม่ครอบคลุมทั้งปาล์มน้ำมันและถั่วเหลืองภายใต้ระเบียบวิธีเดียวกัน หมายความว่าการปฏิเสธของรัฐสภาทำให้เกิดความไม่สอดคล้องกันโดยตรง

การตอบโต้ทางการค้า: อินโดนีเซียและมาเลเซีย

นี่คือผลกระทบที่เร่งด่วนที่สุด:

• อินโดนีเซียได้ยื่นขอระงับสิทธิประโยชน์ทางการค้าแล้ว: ในเดือนมีนาคม 2026 อินโดนีเซียได้แจ้ง WTO ว่าจะขอ มาตรการตอบโต้ทางการค้า ต่อ EU ในข้อพิพาทปาล์มน้ำมัน โดยอ้างถึงความล้มเหลวของ EU ในการปฏิบัติตามคำตัดสินของ WTO รัฐมนตรีการค้า Budi Santoso ระบุว่าการระงับสิทธิประโยชน์จะมุ่งเป้าไปที่ การค้าสินค้า บริการ และทรัพย์สินทางปัญญา
• ต้นทุนที่อาจเกิดขึ้นมหาศาล: T&E ประมาณว่าอินโดนีเซียเพียงประเทศเดียวอาจได้รับอนุญาตให้เรียกเก็บ ภาษีตอบโต้มูลค่ากว่า 5.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี สำหรับสินค้าส่งออกของ EU CleanTechnica รายงานว่า 'ความผิดพลาด' ของรัฐสภาอาจทำให้ EU เสี่ยงต่อการถูกคว่ำบาตรในวงเงินนี้
• มาเลเซียอาจเดินตาม: หลังจากได้รับคำตัดสินบางส่วนที่เป็นคุณในคดีของตนเอง (DS600) มาเลเซียอยู่ในตำแหน่งที่จะขอตอบโต้หาก EU ไม่ปฏิบัติตาม
• ความเสี่ยงด้านจังหวะเวลา: การคว่ำแผนของรัฐสภาหมายความว่า EU ไม่ได้แก้ไขโครงสร้างที่เลือกปฏิบัติ ที่ WTO ระบุ ซึ่งเป็นการเสริมมือให้อินโดนีเซียและมาเลเซียในขั้นตอนการตอบโต้

ผลกระทบต่อเกษตรกรรมภายใน EU

• ผู้ปลูกถั่วเหลืองใน EU ได้รับการบรรเทาระยะสั้น: UFOP ต้อนรับการลงมติ โดยโต้แย้งว่าการจัดประเภท ILUC ทั่วโลกจะ บั่นทอนแรงจูงใจให้เกษตรกรยุโรปขยายการผลิตถั่วเหลืองในประเทศ การคัดค้านครั้งนี้รักษาตลาดสำหรับถั่วเหลืองที่ปลูกใน EU ในฐานะวัตถุดิบเชื้อเพลิงชีวภาพ
• ผู้ผลิตเรพซีดและน้ำมันเมล็ดพืชอื่นๆ ได้ประโยชน์: การรักษาเชื้อเพลิงชีวภาพจากถั่วเหลืองให้มีสิทธิ์ ทำให้รัฐสภาหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนแปลงอุปสงค์กะทันหันที่จะส่งผลกระทบต่อผู้ผลิตไบโอดีเซลจากเรพซีดใน EU
• ข้อกังวลด้านความมั่นคงทางโปรตีนยังไม่ได้รับการแก้ไข: EU นำเข้าโปรตีนจากพืชประมาณร้อยละ 70 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นถั่วเหลืองจากทวีปอเมริกา นักวิจารณ์โต้แย้งว่าการถอดถั่วเหลืองออกจากการจัดประเภทจะ เป็นอันตรายต่อห่วงโซ่อุปทานอาหารสัตว์โปรตีนของ EU การคัดค้านครั้งนี้ช่วยบรรเทาในระยะสั้น แต่ไม่ได้แก้ไขการพึ่งพาที่เป็นพื้นฐาน
• การถกเถียงเรื่องอาหารกับเชื้อเพลิงยังคงดำเนินต่อไป: กลุ่มสิ่งแวดล้อม (T&E, CleanTechnica) โต้แย้งว่าการลงมติของรัฐสภาล็อกการใช้เชื้อเพลิงชีวภาพจากพืชที่ปล่อยมลพิษสูง ซึ่งขัดแย้งกับเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศของ EU

แก่นของความตึงเครียด

การตัดสินใจของรัฐสภาสร้าง ปริศนาสามเส้า: การคว่ำแผนเลิกใช้ถั่วเหลืองช่วยปกป้องเกษตรกรรม EU และหลีกเลี่ยงข้อเรียกร้อง WTO ในทันทีจากประเทศผู้ส่งออกถั่วเหลือง แต่ในขณะเดียวกันก็ ทำให้จุดยืนทางกฎหมายของ EU ในข้อพิพาท WTO เรื่องปาล์มน้ำมันอ่อนแอลง ทำให้อินโดนีเซียและมาเลเซียกล้าที่จะขอการตอบโต้มูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ และบั่นทอนความทะเยอทะยานด้านสภาพภูมิอากาศของ EU เกี่ยวกับเชื้อเพลิงชีวภาพที่เชื่อมโยงกับการตัดไม้ทำลายป่า ขณะนี้ EU ต้องเลือกระหว่างความเปราะบางทางการค้า การหยุดชะงักทางการเกษตร และความน่าเชื่อถือด้านสภาพภูมิอากาศ—มันไม่สามารถมีได้ทั้งสามอย่าง