อิหร่านขู่ถอนตัวจาก NPT ท่ามกลางสงครามกับสหรัฐฯ สัญญาณเปลี่ยนหลักนิยมด้านนิวเคลียร์

NPT เป็นกรอบระหว่างประเทศที่มุ่งจำกัดการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ โดยกำหนดพันธกรณีด้านการตรวจสอบและการใช้พลังงานนิวเคลียร์อย่างสันติ การถอนตัวจึงอาจส่งผลกระทบอย่างมากต่อความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่านกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) รวมถึงความพยายามควบคุมโครงการนิวเคลียร์ของเตหะราน

ร่างกฎหมายเร่งด่วนและการเปลี่ยนหลักนิยม

คำพูดของเรซาอีสอดคล้องกับร่างกฎหมายที่เสนอโดยมาลิก ชาริอาตี สมาชิกสภาอิหร่าน และถูกส่งเข้าสู่กระบวนการพิจารณาแบบเร่งด่วน ร่างกฎหมายชื่อ “การสนับสนุนสิทธิด้านนิวเคลียร์ของชาติอิหร่าน” เสนอแนวทางหลัก 3 ประการ ได้แก่

• ถอนตัวจาก NPT อย่างเป็นทางการ
• ยกเลิกกฎหมายที่กำกับพันธกรณีของอิหร่านภายใต้ข้อตกลงนิวเคลียร์เดิม
• ปรับเปลี่ยนนโยบายนิวเคลียร์ และผลักดันกรอบความร่วมมือระหว่างประเทศฉบับใหม่กับประเทศที่มีจุดยืนสอดคล้องกัน เพื่อพัฒนาเทคโนโลยีนิวเคลียร์อย่างสันติ

ในเวลาเดียวกัน สำนักข่าว Reuters รายงานเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2026 ว่า กลุ่มสายแข็งในอิหร่านเพิ่มแรงกดดันให้ทบทวนหลักนิยมด้านนิวเคลียร์ ซึ่งในทางปฏิบัติอาจหมายถึงการเดินหน้าไปสู่การพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์เพื่อฟื้นฟูศักยภาพการยับยั้ง

อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่อิหร่านยังคงยืนยันว่าเตหะรานไม่ได้แสวงหาและจะไม่แสวงหาอาวุธนิวเคลียร์ ภายในเดือนมิถุนายน มีแถลงการณ์อย่างเป็นทางการของอิหร่านอย่างน้อย 4 ฉบับยืนยันว่า รัฐบาลกำลังพิจารณาทางเลือกในการถอนตัวจาก NPT แต่ยังไม่ได้ประกาศการถอนตัวอย่างเป็นทางการ สมาคมควบคุมอาวุธ (Arms Control Association) ก็ยืนยันว่าร่างกฎหมายดังกล่าวถูกเสนอในรัฐสภาอิหร่านแล้ว

การปะทะลุกลามจากปลายมิถุนายนถึงต้นกรกฎาคม

คำขู่ถอนตัวจาก NPT ไม่ได้เกิดขึ้นแยกขาดจากสถานการณ์ในสนามรบ แต่เป็นส่วนหนึ่งของวงจรตอบโต้ระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านที่ทวีความรุนแรงขึ้น โดยมีช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางสำคัญของการขนส่งพลังงานโลก เป็นจุดปะทะสำคัญ

ปลายเดือนมิถุนายน: เริ่มวงจรโจมตีตอบโต้

• กองกำลังสหรัฐฯ โจมตีระบบเฝ้าระวังทางทหาร ระบบสื่อสาร และระบบป้องกันภัยทางอากาศของอิหร่าน ขณะที่กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม หรือ IRGC อ้างว่าได้ทำลายทรัพย์สินทางทหารของสหรัฐฯ 8 แห่งจากการโจมตีฐานทัพสหรัฐฯ ในคูเวตและบาห์เรน
• วันที่ 27 มิถุนายน 2026 สหรัฐฯ โจมตีอิหร่านหลังกล่าวหาว่าเกิดการโจมตีด้วยโดรนต่อเรือบรรทุกน้ำมันในช่องแคบฮอร์มุซ ด้าน IRGC ระบุว่าได้โจมตี “หลายพื้นที่ของกองทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาค”

ต้นเดือนกรกฎาคม: หยุดยิงพังทลาย

• วันที่ 7 กรกฎาคม สหรัฐฯ เปิดฉาก “การโจมตีครั้งใหญ่” ต่ออิหร่าน หลังกล่าวหาว่าอิหร่านโจมตีเรือพาณิชย์ 3 ลำในช่องแคบฮอร์มุซ กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ หรือ CENTCOM ระบุว่าโจมตีเป้าหมายมากกว่า 80 แห่งด้วยอาวุธนำวิถีแม่นยำ สหรัฐฯ ยังยกเลิกข้อยกเว้นที่เปิดทางให้อิหร่านจำหน่ายน้ำมันดิบในตลาดโลกอย่างเปิดเผย
• วันที่ 8 กรกฎาคม ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์กล่าวว่าข้อตกลงหยุดยิงชั่วคราว 3 สัปดาห์ “จบลงแล้ว” และเตือนว่าอิหร่านจะต้อง “ชดใช้ราคา” จากการเจรจาที่หยุดชะงัก ขณะที่กองทัพสหรัฐฯ เดินหน้าโจมตีอิหร่านเป็นวันที่สอง
• ระหว่างวันที่ 8–9 กรกฎาคม กองทัพเรือและกองกำลังอากาศยานของ IRGC เปิดปฏิบัติการโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรนต่อฐานทัพสหรัฐฯ ในบาห์เรนและคูเวต โดย IRGC อ้างว่าโจมตีเป้าหมายทางทหารของสหรัฐฯ 85 แห่ง พื้นที่ที่ถูกระบุว่าเป็นเป้าหมายรวมถึงย่านจัฟแฟร์ในกรุงมานามา ซึ่งเป็นที่ตั้งกองเรือที่ 5 ของกองทัพเรือสหรัฐฯ

การปะทะดังกล่าวทำให้บันทึกความเข้าใจลงวันที่ 18 มิถุนายนเผชิญความเสี่ยงที่จะล่ม และอิหร่านขู่ว่าอาจ “ยุติการเจรจาโดยสิ้นเชิง” หากสหรัฐฯ ยังคงโจมตีต่อไป

เหตุใดคำขู่ด้านนิวเคลียร์จึงเชื่อมโยงกับการโจมตีทางทหาร

ท่าทีของเรซาอีทำหน้าที่เป็นกรอบทางการเมืองและกฎหมายสำหรับการเปลี่ยนแปลงนโยบายนิวเคลียร์ของอิหร่าน โดยกลุ่มสายแข็งสามารถใช้การโจมตีโรงงานนิวเคลียร์เป็นหลักฐานสนับสนุนข้ออ้างว่า NPT ไม่ได้ให้หลักประกันความมั่นคงแก่ประเทศ

ความเชื่อมโยงมีอยู่ 3 ระดับ

1. แนวรบทางการเมืองและกฎหมาย: ร่างกฎหมายในรัฐสภาและคำกล่าวของเรซาอีมุ่งเปิดทางให้อิหร่านยกเลิกข้อผูกพันเดิม หากถอนตัวจาก NPT สำเร็จ ก็จะเกิดคำถามใหม่เกี่ยวกับข้อจำกัดและกลไกตรวจสอบโครงการนิวเคลียร์ของเตหะราน
2. แนวรบทางทหาร: การโจมตีฐานทัพสหรัฐฯ ในอ่าวเปอร์เซีย รวมถึงการปะทะที่เกี่ยวข้องกับเรือสินค้าในช่องแคบฮอร์มุซ เป็นทั้งการตอบโต้ทันทีและการส่งสัญญาณว่า การโจมตีอิหร่านอาจมีต้นทุนต่อกองกำลังสหรัฐฯ และเส้นทางเดินเรือระหว่างประเทศ
3. ข้อความเชิงยุทธศาสตร์: อิหร่านกำลังส่งสัญญาณว่า หากดินแดนหรือสถานที่ด้านนิวเคลียร์ของตนถูกโจมตีต่อไป เตหะรานอาจยกระดับทั้งทางทหารและทางนโยบายนิวเคลียร์ โดยพิจารณาปรับเปลี่ยนพันธกรณีด้านการไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์

จุดเสี่ยงของวิกฤต

การบรรจบกันของร่างกฎหมายถอนตัวจาก NPT การเรียกร้องให้ทบทวนหลักนิยมด้านนิวเคลียร์ และการโจมตีตอบโต้ในอ่าวเปอร์เซีย ทำให้ภัยคุกคามด้านนิวเคลียร์ของอิหร่านถูกจับตามองใกล้ชิดขึ้น แม้การพิจารณาถอนตัวจะยังไม่เท่ากับการตัดสินใจผลิตอาวุธนิวเคลียร์ในทันที

ขณะเดียวกัน การโจมตีเรือพาณิชย์และการตอบโต้ของสหรัฐฯ ในช่องแคบฮอร์มุซทำให้วิกฤตมีผลกระทบไกลเกินกว่าความขัดแย้งระหว่างสองประเทศ เพราะช่องแคบแห่งนี้เป็นเส้นทางสำคัญของการขนส่งพลังงานโลก เมื่อการหยุดยิงและการเจรจาสั่นคลอน ความเสี่ยงต่อความมั่นคงในตะวันออกกลาง ตลาดน้ำมัน และระบอบควบคุมอาวุธนิวเคลียร์ระหว่างประเทศจึงเพิ่มขึ้นพร้อมกัน