จิม โอนีล เปลี่ยนท่าทีต่อ BRICS: จาก 'เรื่องเพ้อเจ้อ' สู่ 'ไม่ใช่แฟนตาซีอีกต่อไป'

จุดเปลี่ยน (ต้น–กลางปี 2026): ภายในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 O'Neill ได้เปิดประเด็นถกเถียงอีกครั้ง โดยกล่าวว่าการเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตร์ล่าสุดอาจทำให้การคำนวณเปลี่ยนไป และที่ผ่านมาเขาเคยสงสัยเรื่องสกุลเงินร่วมของ BRICS มานาน แต่ตอนนี้มองเห็นช่องทางที่เป็นไปได้มากขึ้น ในเดือนกรกฎาคม 2026 เขาให้สัมภาษณ์กับรอยเตอร์ชัดเจนว่า ทางเลือกแทนดอลลาร์ของ BRICS ไม่ใช่ "แฟนตาซี" อีกต่อไป แม้เขาจะยังอธิบายว่าผลงานของกลุ่มยังเต็มไปด้วยสัญลักษณ์นิยมมากกว่านโยบายที่เป็นรูปธรรม

เหตุผลที่ O'Neill เปลี่ยนใจ: มีหลายปัจจัยที่ทำให้การประเมินของเขาเปลี่ยนไป:

• การรับรู้ว่าการค่อย ๆ ถอยห่างจากการครอบงำของดอลลาร์สหรัฐกำลัง "หยั่งรากลึก"
• สหรัฐฯ อาจกำลังเร่งความเสื่อมถอยทางการเงินของตัวเองผ่านนโยบายภาษีที่ aggressive และการใช้อำนาจของดอลลาร์เป็นอาวุธ
• โครงสร้างพื้นฐานทางเทคนิคของกลุ่ม (BRICS Pay, การเชื่อมโยง CBDC) ได้เคลื่อนจากการเป็นแนวคิดสู่ระยะนำร่อง

อะไรที่ไม่เปลี่ยน: O'Neill ยังคงยืนยันว่าจีนคือเสาหลักที่ขาดไม่ได้ของ BRICS — "อาจจะใหญ่เท่าสหรัฐฯ ได้ภายในทศวรรษหน้า" — และหากปราศจากความมุ่งมั่นจริงจังจากทั้งจีนและอินเดีย วาระการลดบทบาทดอลลาร์ก็จะชะงักงัน

2. โครงสร้างพื้นฐานระบบชำระเงินที่กลุ่มกำลังสร้าง

BRICS กำลังสร้างระบบนิเวศการชำระเงินแบบหลายชั้นที่ไม่พึ่งพาดอลลาร์:

เป้าหมายเชิงกลยุทธ์คือการสร้างระบบส่งข้อความและชำระบัญชีที่เลี่ยงทั้งระบบ SWIFT และการหักบัญชีที่ใช้ดอลลาร์ ปฏิญญาการประชุมสุดยอดคาซานปี 2024 ระบุอย่างชัดเจนถึงการสนับสนุนการพัฒนาทางเลือกดังกล่าว

3. อุปสรรคทางการเมืองที่ยังคงอยู่

การคุกคามภาษีของสหรัฐฯ (แรงกดดันจากภายนอก)

ทรัมป์ข่มขู่ประเทศสมาชิก BRICS ด้วยภาษีรุนแรง如果他们พยายามลดบทบาทดอลลาร์:

• มกราคม 2025: ทรัมป์โพสต์ใน Truth Social เตือนว่าประเทศ BRICS ใดที่พยายามแทนที่ดอลลาร์สหรัฐจะต้องเผชิญ ภาษี 100% และถูกตัดขาดจากตลาดสหรัฐฯ
• กรกฎาคม 2025: เขา escalation โพสต์ว่าประเทศใดก็ตามที่ "เข้าร่วมกับนโยบายต่อต้านอเมริกาของ BRICS จะถูกเรียกเก็บภาษีเพิ่มอีก 10%" โดย "ไม่มีข้อยกเว้น" เขาย้ำคำขู่ซ้ำอีกในอีกไม่กี่วันต่อมา เรียก BRICS ว่าภัยคุกคามต่ออำนาจสูงสุดทางเศรษฐกิจของสหรัฐฯ
• ข้อสังเกตเรื่องประสิทธิผล: นักวิเคราะห์จาก Lowy Institute โต้แย้งว่าการเมืองที่เน้นภาษีของทรัมป์นั้นประสบความสำเร็จในการผลักดันให้บางประเทศสมาชิก BRICS ใช้ความระมัดระวัง ไม่ใช่หันเหออกจากดอลลาร์ การประชุมสุดยอดริโอปี 2025 หลีกเลี่ยงที่จะกล่าวถึงการลดบทบาทดอลลาร์หรือการค้าสกุลเงินท้องถิ่นในปฏิญญา 126 ข้อสุดท้ายอย่างเห็นได้ชัด — ซึ่งแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับปฏิญญาคาซานปี 2024

ความไม่ลงรอยกันภายใน

• การแข่งขันจีน–อินเดีย: สองเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดของ BRICS เป็นคู่แข่งทางยุทธศาสตร์ O'Neill กล่าวเองว่ากลุ่มนี้ "เป็นของเหล่าเทวดาจนกว่าจีนและอินเดียจะเอาจริง" อินเดียต่อต้านสถาปัตยกรรมใดก็ตามที่จะให้หยวนมีบทบาท中心 ในขณะที่จีนผลักดันการทำให้เงินหยวนเป็นสากล
• ไร้ซึ่งความสอดคล้องในเชิงสถาบัน: BRICS ไม่มีสำนักเลขาธิการถาวร กรอบสนธิสัญญา หรือกลไกบังคับใช้ สมาชิกมีระบบการเมืองที่แตกต่างกันอย่างมาก (ประชาธิปไตย vs. ระบอบเผด็จการ) โครงสร้างเศรษฐกิจ และการจัดแนวทางภูมิรัฐศาสตร์
• ธนาคารกลางที่อนุรักษ์นิยม: ธนาคารกลางทั่ว BRICS (โดยเฉพาะในอินเดียและบราซิล) มีความระมัดระวังในเชิงสถาบันเกี่ยวกับการผลักดันวาระการลดบทบาทดอลลาร์ ตามรายงานของ Stimson Center
• ข้อจำกัดด้านคริปโตของจีน: การควบคุมสกุลเงินดิจิทัลและสินทรัพย์ดิจิทัลภายในประเทศอย่างเข้มงวดของปักกิ่งทำให้กลุ่มไม่สามารถนำชั้นการชำระบัญชีบนบล็อคเชนแบบรวมศูนย์มาใช้ได้
• ความแตกแยกทางภูมิรัฐศาสตร์: รัสเซียและอิหร่านผลักดันอย่างรุนแรงเพื่อลดบทบาทดอลลาร์เนื่องจากแรงกดดันจากการคว่ำบาตร ในขณะที่อินเดีย บราซิล และแอฟริกาใต้ ชอบแนวทางที่ช้ากว่าและเผชิญหน้าน้อยกว่า เพื่อหลีกเลี่ยงการกระทบกระทั่งกับวอชิงตัน
• ผลกระทบจากเครือข่ายดอลลาร์ที่ครอบงำ: แม้แต่ประเทศ BRICS ยังคงใช้ดอลลาร์สำหรับการค้าระหว่างประเทศส่วนใหญ่ เนื่องจากสภาพคล่อง ความมั่นคง และโครงสร้างพื้นฐานการหักบัญชีที่ถูกสร้างไว้แล้ว

โดยสรุป: O'Neill ไม่ได้มองว่าทางเลือกดอลลาร์ของ BRICS เป็นเรื่องเพ้อฝันอีกต่อไป — ระบบโครงสร้างพื้นฐานการชำระเงินกำลังถูกสร้างขึ้น (BRICS Pay, การเชื่อมโยง CBDC, ช่องทางการค้าสกุลเงินท้องถิ่น) แต่รอยร้าวทางการเมืองที่ลึกของกลุ่ม — การแข่งขันจีน-อินเดีย, ธนาคารกลางอนุรักษ์นิยม, ลำดับความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ขัดแย้งกัน — ผนวกกับคำขู่ภาษีที่ชัดเจนของทรัมป์ หมายความว่าช่องว่างระหว่างความทะเยอทะยานเชิงสัญลักษณ์และการปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมยังคงกว้างมาก

หมายเหตุ: บทความนี้เขียนขึ้นสำหรับผู้อ่านชาวไทย โดยปรับภาษาและตัวอย่างให้เข้ากับบริบทท้องถิ่น พร้อมรักษาข้อเท็จจริงและการอ้างอิงจากต้นฉบับอย่างครบถ้วน