สงครามอิหร่าน 4 เดือน: วิกฤตน้ำมันครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์

ขอแก้ไขข้อมูลปีก่อน: แหล่งข่าวทั้งหมดระบุว่าเป็นปี 2026 ไม่ใช่ปี 2025 สงครามเริ่มต้น วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026 เมื่อสหรัฐฯ และอิสราเอลเปิดฉากโจมตีอิหร่าน และอิหร่านตอบโต้ด้วยการปิดช่องแคบฮอร์มุซโดยพฤตินัย ต่อไปนี้คือผลกระทบและผลลัพธ์สำคัญ

ขนาดของวิกฤตอุปทานน้ำมัน

• การปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งปกติแล้วเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติราว 20% ของโลก ก่อให้เกิดสิ่งที่ IEA เรียกว่า "การหยุดชะงักของอุปทานครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ตลาดน้ำมันโลก"
• ในเดือนมีนาคม 2026 เพียงเดือนเดียว อุปทานน้ำมันโลกคาดว่าจะลดลงราว 8 ล้านบาร์เรลต่อวัน โดยประเทศในอ่าวเปอร์เซียลดกำลังการผลิตลงถึง 10 ล้านบาร์เรลต่อวัน ผลผลิตที่สูญเสียสะสมตลอดระยะเวลาความขัดแย้ง เกินกว่า 1 พันล้านบาร์เรล
• ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นเร็วกว่าวิกฤตน้ำมันครั้งก่อน ๆ แต่สุดท้ายก็ยังต่ำกว่าจุดสูงสุดในปี 2022 เนื่องจากอุปสงค์ที่ลดลงอย่างมหาศาล

มาตรการฉุกเฉิน (IEA และอื่น ๆ)

• วันที่ 3 มีนาคม 2026 IEA ส่งสัญญาณพร้อมรักษาเสถียรภาพตลาด โดยระบุว่าประเทศสมาชิกถือครองน้ำมันสำรองฉุกเฉิน กว่า 1 พันล้านบาร์เรล
• วันที่ 11 มีนาคม 2026 IEA เปิดดำเนินการ ปล่อยน้ำมันสำรองแห่งชาติครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ — ประเทศสมาชิกทั้ง 32 ประเทศมีมติเป็นเอกฉันท์ให้แจกจ่ายน้ำมันสำรองฉุกเฉิน โดยมีรายงานว่าปล่อยออกมา 400 ล้านบาร์เรล
• แม้การดึงน้ำมันสำรองจะมีขนาดใหญ่เป็นประวัติการณ์ แต่โลกก็ "รับมือกับการสูญเสียอุปทานได้อย่างน่าประหลาดใจ" สาเหตุหลักคือภาวะช็อกจากสงครามยังทำให้อุปสงค์หดตัวรุนแรงตามไปด้วย

ข้อตกลงชั่วคราว (17 มิถุนายน 2026) และประเด็นที่ถูกเลื่อนออกไป

• ประมาณวันที่ 15-17 มิถุนายน 2026 สหรัฐฯ และอิหร่านบรรลุบันทึกความเข้าใจชั่วคราว ซึ่งเรียกว่า "อิสลามาบัด เมโมแรนดัม ออฟ อันเดอร์สแตนดิง" เพื่อยุติการสู้รบและเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง
• ข้อตกลงรวมถึงการหยุดยิงทันที (รวมถึงในเลบานอน) การยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ ภายใน 30 วัน และกรอบเวลา 60 วัน (ต่ออายุได้) เพื่อเจรจาข้อตกลงถาวร
• ประเด็นสำคัญที่ถูกเลื่อนออกไป: ข้อตกลงดังกล่าวเลื่อนประเด็นที่ถกเถียงกันมากที่สุดออกไปอย่างชัดเจน ได้แก่ ข้อจำกัดในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมของอิหร่าน กลไกการตรวจสอบ กรอบการปฏิบัติตามข้อตกลงในระยะยาว และสถานะสุดท้ายของโครงการนิวเคลียร์เตหะราน โดยปล่อยให้เป็นการเจรจาติดตามผล
• ณ ต้นเดือนกรกฎาคม 2026 การเจรจาติดตามผลที่โดฮายังไม่มีความคืบหน้าที่ชัดเจนสู่สันติภาพที่ยั่งยืน และประธานาธิบดีสหรัฐฯ เตือนว่าสหรัฐฯ อาจ "กลับไปทิ้งระเบิด" หากไม่สามารถบรรลุข้อตกลงครั้งสุดท้ายได้

ปริมาณสำรองที่ลดลงและความเปราะบางในอนาคต

• ปริมาณน้ำมันสำรองทางยุทธศาสตร์ ลดลงอย่างมาก หลังการปล่อยครั้งใหญ่ระดับโลก เกราะป้องกันที่ดูดซับภาวะช็อกได้หายไปแล้ว
• โลกยังคง "เผชิญกับความเสี่ยงที่ราคาจะพุ่งสูงขึ้นในอนาคต" เพราะการเติมเต็มปริมาณสำรองเหล่านี้จะต้องใช้เวลาหลายปี และสันติภาพในระยะยาวก็ยังไม่แน่นอน
• ประเทศที่เปราะบางเริ่มเร่งสร้างคลังสำรองน้ำมันและก๊าซในประเทศของตนเอง ซึ่งอาจทำให้เกิดอุปสงค์เพิ่มเติมราว ครึ่งพันล้านบาร์เรล ในตลาดโลก ส่งผลให้อุปทานตึงตัวยิ่งขึ้นในช่วงการก่อสร้าง
• ราคาน้ำมันได้ลดลงจากจุดสูงสุดของวิกฤตแล้วเนื่องจากการทำลายอุปสงค์ แต่เบาะรองรับเชิงโครงสร้างที่เคยปกป้องตลาดได้ถูกใช้หมดไปแล้ว ทำให้ระบบเสี่ยงต่อการหยุดชะงักครั้งใหม่