ซาอุฯ เร่งส่งน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซเกือบเท่าระดับก่อนสงคราม หลังข้อตกลงสันติภาพสหรัฐฯ-อิหร่าน

การส่งออกน้ำมันดิบของซาอุดีอาระเบียผ่านช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วสู่ระดับประมาณ 6.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือเกือบ 90% ของปริมาณก่อนสงครามในเดือนกุมภาพันธ์ หลังข้อตกลงสันติภาพชั่วคราวระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 18 มิถุนายนที่ผ่านมา ซึ่งเปิดทางน้ำสำคัญดังกล่าวอีกครั้งหลังถูกปิดกั้นนานกว่า 100 วัน การฟื้นตัวอย่างรวดเร็วนี้ ผนวกกับกลยุทธ์ของซาอุดี อารัมโก (Saudi Aramco) ที่หันมาเสนอราคาสปอต (Spot) ในตลาดเอเชีย และราคาน้ำมันดิบเบรนท์ที่ร่วงลงใกล้ระดับ 72 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อบาร์เรล ส่งสัญญาณถึงการกลับเข้าสู่ภาวะปกติของอุปทานโลก แต่อีกด้านหนึ่งก็ตอกย้ำว่าความเสี่ยงด้านความมั่นคงและความเสี่ยงทางการเมืองที่สำคัญยังคงมีอยู่

ปริมาณการส่งออกที่พุ่งสูงยืนยันการผ่อนคลายความตึงเครียดในช่องแคบฮอร์มุซ

สหรัฐอเมริกาและอิหร่านได้ลงนามในบันทึกความเข้าใจชั่วคราวเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2026 เพื่อยุติการสู้รบและยกเลิกการปิดกั้นช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางที่ใช้ลำเลียงน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ประมาณหนึ่งในห้าของโลกก่อนที่สงครามจะเริ่มขึ้นในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026 การส่งออกน้ำมันดิบของซาอุดีอาระเบียผ่านช่องแคบนี้ "กลับมาสู่ระดับก่อนสงครามโดยแทบจะสมบูรณ์" โดยเข้าใกล้ระดับพื้นฐานที่ประมาณ 6.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน ข้อมูลจากสำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานสหรัฐฯ (EIA) ระบุว่าปริมาณการส่งน้ำมันของซาอุฯ ผ่านฮอร์มุซเฉลี่ยอยู่ที่ 6.26–6.94 ล้านบาร์เรลต่อวันในช่วงปี 2020 ถึง 2023 ซึ่งยืนยันว่าระดับ 6.3 ล้านบาร์เรลต่อวันคือปริมาณปกติก่อนสงคราม

เรือบรรทุกน้ำมันขนาดใหญ่พิเศษ (Supertanker) อย่างน้อย 5 ล้ำที่บรรทุกน้ำมันซาอุฯ รวม 10 ล้านบาร์เรล ได้ออกจากช่องแคบฮอร์มุซจากเมืองราสทานูรา (Ras Tanura) แล้ว และน้ำมันดิบกว่า 60 ล้านบาร์เรลที่ติดค้างอยู่ในอ่าวเปอร์เซียกำลังถูกปล่อยออกมา การพุ่งสูงขึ้นของปริมาณการส่งออกนี้เป็นหลักฐานที่ชัดเจนที่สุดว่าการปิดกั้นซึ่งหยุดยั้งการลำเลียงน้ำมันดิบประมาณ 15 ล้านบาร์เรลต่อวันจากอ่าวอาหรับกำลังถูกคลี่คลาย

การเปลี่ยนกลยุทธ์ของซาอุดี อารัมโกสู่การขายแบบสปอตสะท้อนถึงความเร่งด่วน

เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคมที่ผ่านมา สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานว่าซาอุดี อารัมโกได้เปลี่ยนจากการขายน้ำมันตามสัญญาระยะยาว (term contracts) มาเป็นราคาสปอต (spot pricing) สำหรับลูกค้าในเอเชีย เพื่อเร่งระบายน้ำมันที่คั่งค้างอยู่ นี่เป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จากโมเดลดั้งเดิมของอารัมโก ซึ่งโรงกลั่นในเอเชียมักได้รับราคาขายอย่างเป็นทางการ (Official Selling Prices - OSPs) เป็นรายเดือน การเปลี่ยนมาใช้ราคาสปอตช่วยให้ระบายน้ำมันได้เร็วขึ้น โดยเฉพาะเรือบรรทุกขนาดใหญ่พิเศษแต่ละลำที่บรรทุกประมาณ 10 ล้านบาร์เรลที่กำลังเคลื่อนผ่านช่องแคบในขณะนี้

นักวิเคราะห์มองว่าการเคลื่อนไหวนี้เป็นกลยุทธ์สองด้าน ได้แก่ การเคลียร์สินค้าค้างสต็อกขนาดใหญ่ให้เร็วที่สุด และการป้องกันส่วนแบ่งตลาดในเอเชียเชิงรุกจากการแข่งขันกับซัพพลายเออร์รายอื่น ซึ่งรวมถึงน้ำมันจากอิหร่านที่จะกลับเข้าสู่ตลาดด้วยเช่นกัน ความเร่งด่วนนี้สะท้อนถึงความจริงที่ว่าในช่วงที่ช่องแคบถูกปิดกั้น โรงกลั่นในเอเชียได้จัดหาแหล่งน้ำมันดิบทางเลือกอื่นไว้แล้ว ทำให้เกิดความเสี่ยงว่าน้ำมันซาอุฯ ที่กำลังจะกลับมาอาจไม่มีผู้ซื้อหากไม่ตั้งราคาให้สามารถแข่งขันได้

ราคาน้ำมันที่ร่วงลงสู่ 72 ดอลลาร์สะท้อนอุปทานล้นตลาดใหม่และความเสี่ยงที่ยังคงอยู่

ในวันที่ข้อตกลงมีผลบังคับใช้ (18 มิถุนายน) ราคาน้ำมันดิบเบรนท์ร่วงลง 1.4% มาอยู่ที่ 78.41 ดอลลาร์สหรัฐฯ ภายในสิ้นเดือนมิถุนายน ธนาคาร BofA Securities คาดการณ์ว่าราคาเบรนท์จะเฉลี่ยอยู่ที่ 72 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลในช่วงครึ่งหลังของปี 2026 และจะลดลงเหลือ 65 ดอลลาร์ในปี 2027 หากสถานการณ์สันติภาพยังคงอยู่ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม ซีอีโอของปิโตรบราส (Petrobras) บริษัทน้ำมันของบราซิล กล่าวว่าราคาน้ำมันดูเหมือนจะทรงตัวอยู่ในกรอบ 72-75 ดอลลาร์ แต่ตลาดยังไม่กลับสู่ภาวะปกติอย่างเต็มที่ และความขัดแย้งในตะวันออกกลางยังคงสร้างความไม่แน่นอน ราคาเบรนท์ร่วงลงมาอยู่ที่ 70.41 ดอลลาร์สหรัฐฯ ในวันที่ 2 กรกฎาคม

การลดลงของราคาสะท้อนถึงความคาดหวังของตลาดที่ว่าการกลับมาของน้ำมันที่ติดค้างอยู่ในอ่าว (กว่า 60 ล้านบาร์เรล) จะสร้างอุปทานล้นตลาดในระยะใกล้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อโรงกลั่นในเอเชียได้จัดหาแหล่งน้ำมันดิบทางเลือกอื่นไว้แล้วในช่วงที่ถูกปิดกั้น สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ระบุว่าตลาดน้ำมันอาจเข้าสู่ภาวะอุปทานส่วนเกินอย่างมีนัยสำคัญภายในปี 2027

ความเสี่ยงด้านความมั่นคงที่ยังคงมีอยู่เป็นอุปสรรคสำคัญต่อการฟื้นตัว

ข้อตกลงชั่วคราวนี้เป็นเพียงกรอบระยะเวลา 60 วันเท่านั้น โดยยังมีประเด็นที่ยังไม่ได้ข้อยุติ เช่น โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน และปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลในเลบานอนที่กำลังดำเนินอยู่ ซึ่งอาจทำให้ข้อตกลงล้มเหลวได้ รายงานแนวโน้มพลังงานระยะสั้นของ EIA (Short-Term Energy Outlook) ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน สันนิษฐานว่าช่องแคบฮอร์มุซ "จะยังคงถูกปิดกั้นอย่างมีประสิทธิภาพในระยะใกล้นี้" และการกลับมาเดินเรือได้เต็มรูปแบบเหมือนก่อนเกิดความขัดแย้งอาจต้องใช้เวลาหลายเดือน แม้จะมีการเปิดอย่างเป็นทางการแล้วก็ตาม EIA คาดการณ์ว่าปริมาณการขนส่งผ่านช่องแคบจะไม่กลับสู่ระดับก่อนเกิดความขัดแย้งจนกว่าจะถึงต้นปี 2027

นักวิเคราะห์จากรอยเตอร์และสภาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศแอตแลนติก (Atlantic Council) เตือนว่าข้อตกลงนี้ "เปราะบาง" โดยมีความเสี่ยงจากปัจจัยที่อาจทำให้ข้อตกลงล้มเหลว (spoilers) ซึ่งรวมถึงกลุ่มแนวแข็งในกรุงเตหะราน และปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอลที่กำลังดำเนินอยู่ ซึ่งอาจทำให้การหยุดยิงล่มสลายและนำไปสู่การปิดกั้นช่องแคบอีกครั้ง สำนักข่าวเอพี (AP) รายงานว่าข้อตกลงนี้ต้องเผชิญกับ "ความท้าทายที่สำคัญ" รวมถึงคำถามที่ว่าอิสราเอลจะยังคงปฏิบัติการเชิงรุกในเลบานอนต่อไปหรือไม่

สิ่งนี้หมายถึงอะไรสำหรับตลาดน้ำมันโลก

การพุ่งสูงขึ้นของการส่งน้ำมันซาอุฯ ผ่านฮอร์มุซ ผนวกกับการปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ด้านราคาของอารัมโก และราคาน้ำมันที่ร่วงลง ช่วยให้เห็นภาพของตลาดที่กำลังตั้งราคาโดยคาดหวังถึงการกลับสู่ภาวะปกติ แต่ก็ยังคงมีการป้องกันความเสี่ยงอย่างหนักหน่วงต่อการหยุดชะงักที่อาจเกิดขึ้นอีกครั้ง ความจริงที่ว่าระดับการส่งออกของซาอุฯ กลับมาใกล้เคียงระดับก่อนสงครามได้ภายในสองสัปดาห์หลังจากข้อตกลงมีผลบังคับใช้นั้นน่าทึ่ง แต่การนับถอยหลัง 60 วัน ปัญหาการเจรจานิวเคลียร์ที่ยังไม่มีข้อยุติ และปฏิบัติการทางทหารของอิสราเอล ล้วนหมายถึงสถานการณ์ที่อาจพลิกผันได้อย่างรวดเร็ว สำหรับเทรดเดอร์และนักวิเคราะห์ สัญญาณสำคัญไม่ได้มีแค่ปริมาณน้ำมันที่ไหลผ่าน แต่ยังรวมถึง 'ส่วนลด' (discount) ที่ตลาดยังคงมีอยู่เพื่อชดเชยความเสี่ยงที่ช่องแคบอาจถูกปิดอีกครั้ง