อิหร่าน-สหรัฐฯ ปลดล็อกเงิน 6 พันล้านดอลลาร์ ท่ามกลางการปะทะทางทหารและข้อกังวลเรื่องนิวเคลียร์

เงินจำนวนนี้เป็นส่วนหนึ่งของสินทรัพย์อิหร่านทั้งหมด 12 พันล้านดอลลาร์ที่ถูกอายัดในกาตาร์ เปเซชเคียนกล่าวว่ากำลังดำเนินการเตรียมการเพื่อโอนเงินครึ่งหนึ่งของประมาณ 12 พันล้านดอลลาร์ และจะพยายามปล่อยเงินส่วนที่เหลือต่อไป

บันทึกความเข้าใจ (MoU) วงกว้างระหว่างสหรัฐฯ-อิหร่าน

บันทึกความเข้าใจอิสลามาบัด ลงนามโดยประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ และประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน ของอิหร่าน เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2026 ณ พระราชวังแวร์ซายส์ หลังการประชุมสุดยอด G7 เนื้อหาทั้งหมดของ MoU จำนวน 14 ข้อได้รับการเผยแพร่โดยสำนักข่าวหลายแห่ง

พันธกรณีสำคัญของสหรัฐฯ ภายใต้ MoU ได้แก่:

• รื้อถอนการปิดล้อมทางเรือของอิหร่านภายใน 30 วัน โดยเริ่มดำเนินการทันทีเมื่อลงนาม
• ให้คำมั่นที่จะยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรทุกรูปแบบต่ออิหร่าน รวมถึงจากมติคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติและคณะผู้ว่าการทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ตามกำหนดเวลาที่ตกลงกัน
• ยกเว้นมาตรการคว่ำบาตรการส่งออกน้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีของอิหร่านทันทีเมื่อลงนาม สำนักงานควบคุมทรัพย์สินต่างประเทศ (OFAC) ของกระทรวงการคลังสหรัฐฯ ได้ออกใบอนุญาตทั่วไป X ซึ่งอนุญาตธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับพลังงานบางรายการเป็นเวลา 60 วัน มีผลถึงวันที่ 21 สิงหาคม 2026
• จัดตั้งกองทุนอย่างน้อย 300,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ สำหรับการฟื้นฟูและพัฒนาเศรษฐกิจของอิหร่าน

พันธกรณีของอิหร่าน ได้แก่:

• อนุญาตให้มีการจราจรทางเรือพาณิชย์ผ่าน ช่องแคบฮอร์มุซ ได้อย่างเสรี โดยอิหร่านจะใช้ "ความพยายามอย่างดีที่สุด" เพื่อความปลอดภัยในการเดินเรือเป็นเวลา 60 วัน
• อนุญาตให้ผู้ตรวจสอบของ IAEA เข้าสู่ดินแดนของตน
• ตกลงที่จะเจรจาข้อตกลงขั้นสุดท้ายที่ครอบคลุมภายใน ระยะเวลาเจรจา 60 วัน ซึ่งสามารถขยายเวลาออกไปได้โดยความยินยอมร่วมกัน

การปะทะทางทหารใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ

ข้อตกลงชั่วคราวนี้ถูกทดสอบอย่างหนักจากเหตุปะทะทางทหารหลายครั้งใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นจุดคอขวดของเส้นทางการขนส่งน้ำมันประมาณหนึ่งในห้าของโลก

• เมื่อ วันที่ 25 มิถุนายน 2026 เรือบรรทุกสินค้า (ชื่อ Ever Lovely) ถูกโดรนโจมตีนอกชายฝั่งโอมาน ส่งผลให้องค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (IMO) ของ UN ต้องหยุดแผนการอพยพเรือผ่านช่องแคบชั่วคราว
• เมื่อ วันที่ 26 มิถุนายน สหรัฐฯ โจมตีอิหร่านเพื่อตอบโต้การโจมตีด้วยโดรน นับเป็นบททดสอบที่สำคัญที่สุดของข้อตกลงพักรบที่เพิ่งเกิดขึ้น
• กองทัพสหรัฐฯ โจมตี เป้าหมายหลายแห่งในอิหร่าน รวมถึงฐานยิงขีปนาวุธ โดรน และเรดาร์ชายฝั่งใกล้ช่องแคบฮอร์มุซและบนเกาะเกชม์
• ประธานาธิบดีทรัมป์ประณามการโจมตีดังกล่าวว่าเป็น "การละเมิดข้อตกลงหยุดยิงที่โง่เขลา"
• อิหร่านตอบโต้ด้วยการโจมตีเป้าหมายที่เชื่อมโยงกับกองกำลังสหรัฐฯ ในบาห์เรน และมีรายงานว่าขีปนาวุธและโดรนของอิหร่านโจมตีฐานทัพที่เชื่อมโยงกับสหรัฐฯ ในคูเวต

การยินยอมของสหรัฐฯ ที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์

นักวิจารณ์ชี้ให้เห็นถึงการยินยอมหลายประการของสหรัฐฯ ที่มากเกินไป:

• การยกเว้นมาตรการคว่ำบาตรน้ำมันทันที: สหรัฐฯ ยกเว้นมาตรการคว่ำบาตรน้ำมันดิบ ปิโตรเคมี และบริการที่เกี่ยวข้องของอิหร่าน โดยไม่ต้องรอข้อตกลงนิวเคลียร์ขั้นสุดท้าย การยกเว้นดังกล่าวครอบคลุมถึงน้ำมันดิบ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมี และบริการที่เกี่ยวข้องทั้งหมด รวมถึงการธนาคาร การประกันภัย และการขนส่ง
• การจัดหาเงินทุนเพื่อการฟื้นฟู: กองทุนที่เสนออย่างน้อย 300,000 ล้านดอลลาร์สำหรับการฟื้นฟูอิหร่านถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่ามากเกินไปโดยไม่มีการตรวจสอบการลดโครงการนิวเคลียร์ที่ได้รับการยืนยัน
• การยกเลิกการปิดล้อม: การรื้อถอนการปิดล้อมทางเรือภายใน 30 วันถูกมองว่าเป็นการสละอำนาจต่อรองก่อนที่อิหร่านจะควบคุมโครงการนิวเคลียร์ได้อย่างตรวจสอบได้ กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (CENTCOM) เริ่มยกเลิกการปิดล้อมท่าเรืออิหร่านเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2026

สถานะของการเจรจานิวเคลียร์ที่ยังไม่ได้รับการแก้ไข

MoU ระบุไว้อย่างชัดเจนว่าประเด็นนิวเคลียร์จะถูกเลื่อนไปเจรจาใน การหารือติดตามผล 60 วัน ตามที่ Arms Control Association กล่าว MoU นี้ "ไม่ได้ปิดกั้นเส้นทางของอิหร่านสู่อาวุธนิวเคลียร์" แต่อาจสร้างเส้นทางสำหรับการเจรจาต่อได้ สภากิจการต่างประเทศ (Council on Foreign Relations) ตั้งข้อสังเกตว่า MoU ปล่อยให้ประเด็นที่ท้าทายหลายประเด็นยังไม่ได้รับการแก้ไข

ประเด็นสำคัญที่ยังไม่ได้รับการแก้ไข ได้แก่:

• การปฏิเสธของอิหร่านที่จะเปิดเผยปริมาณยูเรเนียมเสริมสมรรถนะทั้งหมดและอนุญาตให้ IAEA ตรวจสอบ IAEA "ไม่สามารถยืนยันได้ว่าอิหร่านระงับกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการเสริมสมรรถนะทั้งหมดหรือไม่"
• คณะผู้ว่าการ IAEA มีมติเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2026 เรียกร้องให้อิหร่านรายงานปริมาณยูเรเนียมเสริมสมรรถนะที่เหลืออยู่และอนุญาตให้ผู้ตรวจสอบตรวจสอบ ซึ่งทำให้การเจรจาซับซ้อนยิ่งขึ้น
• อิหร่านไม่อนุญาตให้ผู้ตรวจสอบ IAEA เข้าถึงโรงงานนิวเคลียร์ที่ถูกอิสราเอลและสหรัฐฯ โจมตีในเดือนมิถุนายน 2025
• เจ้าหน้าที่อิหร่านระดับสูงแถลงว่า MoU รวมถึงข้อจำกัดด้านนิวเคลียร์ แต่เปเซชเคียนยังยืนยันว่าอิหร่าน "จะไม่มีวันละทิ้งสิทธิในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม"
• MoU มีข้อผูกพันด้านนิวเคลียร์สองประการที่แตกต่างกัน: อิหร่านย้ำว่าจะไม่พัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ และทั้งสองฝ่ายตกลงที่จะเจรจาเกี่ยวกับการจัดการวัสดุเสริมสมรรถนะของอิหร่าน ตามมาตรการชั่วคราว อิหร่านตกลงที่จะคงสถานะปัจจุบันของโครงการนิวเคลียร์ไว้ และสหรัฐฯ ตกลงที่จะไม่กำหนดมาตรการคว่ำบาตรใหม่

หัวหน้าทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ของ UN กล่าวต้อนรับ MoU และเสนอที่จะนั่งลงกับทั้งสองฝ่ายเพื่อช่วยเหลือในมาตรการตรวจสอบ