สภาผู้เชี่ยวชาญอิหร่านเตือนทีมเจรจา ย้ำเส้นแดงคาเมเนอีห้ามแตะโครงการนิวเคลียร์

คำแถลงนี้สะท้อนความกังวลของฝ่ายอนุรักษนิยมสายแข็งว่า ทีมเจรจาอาจยอมอ่อนข้อเกินกว่าที่ผู้นำสูงสุดอนุญาต เพื่อเร่งผลักดันข้อตกลงฉบับสมบูรณ์

กรอบข้อตกลงอิสลามาบัด 60 วัน

คำเตือนดังกล่าวมีขึ้นไม่ถึงสองสัปดาห์หลังสหรัฐฯ และอิหร่านลงนามใน บันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding หรือ MOU) 14 ข้อ เมื่อวันที่ 15 มิถุนายน 2026 ซึ่งรู้จักกันในชื่อ “บันทึกความเข้าใจอิสลามาบัด” โดยวางกรอบสำหรับยุติการสู้รบระหว่างทั้งสองฝ่าย

หยุดยิงและเงื่อนไขทางทหาร

• ยุติปฏิบัติการทางทหาร โดยทันทีและถาวรในทุกแนวรบ รวมถึงเลบานอน
• สหรัฐฯ ตกลง ยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลต่อท่าเรืออิหร่านทันที
• ทั้งสองฝ่ายให้คำมั่นว่าจะไม่ใช้หรือข่มขู่ว่าจะใช้กำลังต่อกัน

เส้นตายการทูต 60 วัน

• MOU กำหนดช่วงการทูต 60 วันนับจากวันที่ 15 มิถุนายน เพื่อเจรจาข้อตกลงฉบับสมบูรณ์ ซึ่งครอบคลุมประเด็นนิวเคลียร์ การผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตร และความมั่นคงในภูมิภาค
• การหยุดยิงจะยังมีผลตลอดช่วงการเจรจา

การผ่อนคลายคว่ำบาตรและเงื่อนไขทางเศรษฐกิจ

• อิหร่านสามารถ เริ่มส่งออกน้ำมันได้ทันที หลังลงนาม MOU
• สหรัฐฯ ตกลงยกเว้นมาตรการคว่ำบาตรต่อการส่งออกน้ำมันอิหร่านและบริการที่เกี่ยวข้องตลอดช่วง 60 วัน
• ทรัพย์สินอิหร่านที่ถูกอายัด ซึ่งประเมินว่ามีมูลค่าราว 80,000–100,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จะได้รับการปล่อยตามกรอบข้อตกลง
• อิหร่านตกลงใช้ความพยายามอย่างเต็มที่เพื่อให้เรือพาณิชย์เดินทางผ่าน ช่องแคบฮอร์มุซ ระหว่างอ่าวเปอร์เซียกับทะเลโอมานได้อย่างปลอดภัยและไม่เสียค่าธรรมเนียมเป็นเวลา 60 วัน

ประเด็นนิวเคลียร์ที่ยังไม่ถูกตัดสิน

• การเจรจาเรื่องนิวเคลียร์ถูก เลื่อนไปอยู่ในช่วงการทูต 60 วัน โดย MOU ยังไม่ได้ตัดสินคำถามเรื่องระดับการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม
• อิหร่านให้คำมั่นว่าจะไม่พัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ แต่รายละเอียดเกี่ยวกับเพดานการเสริมสมรรถนะและอนาคตของคลังยูเรเนียมยังเปิดไว้

ปมใหญ่ที่สุด: คลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะ 60%

ประเด็นที่สร้างความขัดแย้งมากที่สุดคืออนาคตของคลังยูเรเนียมที่อิหร่านเสริมสมรรถนะไว้ในระดับใกล้เคียงกับที่ใช้ผลิตอาวุธนิวเคลียร์

สำนักงานพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ หรือ IAEA ประเมินว่า อิหร่านมีวัสดุดังกล่าวประมาณ 441 กิโลกรัมที่เสริมสมรรถนะถึง 60% ซึ่งหากเสริมต่อไปอีกจะเข้าใกล้ระดับ 90% ที่ถือเป็นระดับสำหรับอาวุธนิวเคลียร์ในทางเทคนิค ราฟาเอล กรอสซี ผู้อำนวยการใหญ่ IAEA ประเมินว่า หากเสริมสมรรถนะต่อ คลังดังกล่าวอาจเพียงพอสำหรับผลิตวัสดุสำหรับหัวรบนิวเคลียร์ได้มากกว่า 10 หัวรบ

สหรัฐฯ ต้องการให้อิหร่านนำคลังยูเรเนียมนี้ออกนอกประเทศ เจือจาง หรือกำจัดด้วยวิธีอื่น แต่ในช่วงปลายเดือนพฤษภาคม 2026 ผู้นำสูงสุดโมจตาบา คาเมเนอีมีคำสั่งอย่างชัดเจนว่า “จะไม่ออกไปแม้แต่กรัมเดียว”

คำสั่งดังกล่าว ซึ่งแหล่งข่าวอิหร่านระดับสูงสองรายยืนยันต่อรอยเตอร์ กำหนดให้ยูเรเนียมเสริมสมรรถนะทั้งหมดต้องอยู่ภายในดินแดนอิหร่าน จุดยืนนี้ขัดแย้งโดยตรงกับข้อเรียกร้องหลักของสหรัฐฯ และถูกมองอย่างกว้างขวางว่าเป็น อุปสรรคใหญ่ที่สุดเพียงประเด็นเดียว ต่อการบรรลุข้อตกลงฉบับสมบูรณ์

โมฮัมหมัด เอสลามี หัวหน้าองค์การพลังงานปรมาณูของอิหร่าน ยังระบุด้วยว่า ข้อตกลงสุดท้ายใด ๆ จะต้องยอมรับ สิทธิของอิหร่านในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม ซึ่งเป็นอีกเส้นแดงที่ขัดกับจุดยืนของวอชิงตัน

เสียงคัดค้านจากทั้งวอชิงตันและฝ่ายสายแข็ง

ในสหรัฐฯ

• สมาชิกพรรครีพับลิกันในวุฒิสภา เรียกร้องให้มีการลงมติอย่างเป็นทางการต่อ MOU และวิจารณ์ทำเนียบขาวที่ไม่เปิดเผยรายละเอียดให้สภาคองเกรสรับทราบอย่างเพียงพอ รวมถึงกรณีที่รองประธานาธิบดี เจดี แวนซ์ ลงนามในเอกสารโดยไม่ได้หารือล่วงหน้ากับฝ่ายนิติบัญญัติ
• นักการเมืองและนักวิเคราะห์ฝ่ายอนุรักษนิยมบางส่วนเตือนว่า สภาคองเกรสอาจ ขัดขวางหรือปฏิเสธ MOU ท่ามกลางความขัดแย้งภายในพรรครีพับลิกันว่า ข้อตกลงนี้ยอมให้อิหร่านมากเกินไปก่อนแก้ปมโครงการนิวเคลียร์หรือไม่
• กลุ่มสมาชิกสภาคองเกรสสายก้าวหน้า เคยคัดค้านการจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติมสำหรับสงครามอิหร่านอยู่แล้ว ขณะที่การเลื่อนประเด็นนิวเคลียร์ใน MOU ถูกวิจารณ์จากทั้งฝ่ายที่ต้องการกดดันอิหร่านหนักขึ้นและฝ่ายที่เห็นว่าข้อตกลงยังไปไม่ไกลพอ
• สมาชิกวุฒิสภาจากพรรคเดโมแครตพยายามผลักดันมติใช้อำนาจสงครามเพื่อยุติการสู้รบอย่างเป็นทางการมาแล้ว 9 ครั้ง โดยความพยายามครั้งล่าสุดแพ้ด้วยคะแนน 47 ต่อ 48

ในหมู่ฝ่ายสายแข็งของอิหร่าน

• คำเตือนจากสภาผู้เชี่ยวชาญเองสะท้อนความวิตกว่าทีมเจรจาอาจก้าวข้ามเส้นแดงของผู้นำสูงสุด
• ฝ่ายสายแข็งมอง MOU ว่าอาจเป็นกับดัก เพราะอิหร่านได้รับการผ่อนคลายคว่ำบาตรและเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง แต่ยังไม่มีหลักประกันว่าจะรักษาสิทธิในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม ซึ่งเป็นประเด็นที่คาเมเนอีประกาศว่าไม่อาจต่อรอง
• ฝ่ายสายแข็งบางส่วนแย้งว่า กรอบเวลา 60 วันอาจเป็นกลยุทธ์ของสหรัฐฯ เพื่อดึงสัมปทานด้านนิวเคลียร์จากอิหร่าน หลังจากเตหะรานเปิดฮอร์มุซและได้รับการผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรน้ำมันแล้ว ทำให้อิหร่านมีอำนาจต่อรองลดลง

อิสราเอล ก็แสดงความกังวลอย่างมากเช่นกัน โดยมีรายงานว่าการไม่สามารถแก้ปัญหาคลังยูเรเนียมอาจถูกมองว่าเป็นความเสี่ยงด้านความมั่นคงที่ยอมรับไม่ได้ ขณะที่ MOU ไม่ได้ระบุหลักประกันด้านความมั่นคงให้อิสราเอล

นับถอยหลังสู่ข้อตกลงถาวร

MOU ช่วยหยุดการยิงและเปิดเส้นทางเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง แต่เวลา 60 วันกำลังเดินหน้าไปสู่คำถามที่ยากที่สุดของการเจรจา นั่นคือ อิหร่านจะยอมส่งยูเรเนียมเสริมสมรรถนะระดับใกล้อาวุธนิวเคลียร์ออกนอกประเทศหรือไม่ เมื่อผู้นำสูงสุดมีคำสั่งชัดเจนว่า “จะไม่ออกไปแม้แต่กรัมเดียว”

ทั้งวอชิงตันและเตหะรานกำลังเผชิญแรงต้านจากการเมืองภายในประเทศ ซึ่งอาจทำให้กรอบข้อตกลงพังลงก่อนครบกำหนด 60 วัน คำเตือนของสภาผู้เชี่ยวชาญจึงส่งสัญญาณชัดว่า สถาบันศาสนาของอิหร่านพร้อมต่อต้านข้อตกลงใด ๆ ที่แตะต้องสิทธิด้านนิวเคลียร์ซึ่งฝ่ายตนมองว่าไม่สามารถต่อรองได้