‘ไม่ต้องมาเจรจา’ ชัด! ปธน.อิหร่านยืนกรานในอิสราเมียบัด โครงการขีปนาวุธไม่ใช่ของต่อรอง ขณะดีลสันติภาพสหรัฐฯ-อิหร่านเปราะบางเจออุปสรรคแรก

โครงการขีปนาวุธพิสัยยาว: 'ไม่ต้องมาเจรจา'

Pezeshkian ย้ำหนักแน่นว่าโครงการขีปนาวุธของอิหร่านจะไม่ถูกนำขึ้นโต๊ะเจรจา ในการแถลงข่าวร่วม เขากล่าวว่า “ถ้าขีปนาวุธที่เรามีเพื่อป้องกันประเทศของเราไม่มีอยู่จริง อิสราเอลและสหรัฐฯ คงทำให้อิหร่านกลายเป็นอีกหนึ่งกาซาไปแล้ว” ทั้งเขาและนายกฯ Sharif ต่างยืนยันว่าโครงการขีปนาวุธไม่เคยเป็นส่วนหนึ่งของ Islamabad MoU นายกฯ Sharif เสริมว่าไม่ควรมีมาตรฐานสองมาตรฐาน: “บางประเทศมีขีปนาวุธพิสัยยาวได้ แต่อิหร่านกลับไม่ได้หรือ?”

บทบาทของปากีสถานในการเป็นตัวกลางไกล่เกลี่ย

ปากีสถานทำหน้าที่เป็นคนกลางสำคัญระหว่างกรุงเตหะรานและวอชิงตัน นายกรัฐมนตรี Shehbaz Sharif ดำเนินการเจรจาด้วยตนเองในสวิตเซอร์แลนด์ ข้อตกลง MoU ได้รับการตั้งชื่ออย่างเป็นทางการว่า Islamabad Memorandum of Understanding เพื่อเป็นเกียรติแก่บทบาทของปากีสถาน Pezeshkian ชื่นชมความจริงใจและความสม่ำเสมอของอิสลามาบัด ในขณะที่ Sharif ให้คำมั่นว่าปากีสถานจะยังคงเป็นตัวกลางไกล่เกลี่ยต่อไปจนกว่าจะบรรลุ “สันติภาพที่ยั่งยืน”

ข้อตกลง 14 ข้อแห่งกรุงอิสลามาบัด (Islamabad MoU) (ลงนาม 17 มิถุนายน 2026)

ข้อตกลง MoU ได้รับการลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์โดยประธานาธิบดีทรัมป์และประธานาธิบดี Pezeshkian เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2026 ที่เมืองแวร์ซาย ประเทศฝรั่งเศส ข้อตกลงนี้กำหนดกรอบการทำงานชั่วคราว 60 วันเพื่อนำไปสู่สนธิสัญญาสันติภาพถาวร ประเด็นสำคัญได้แก่:

• การหยุดยิง: การยุติปฏิบัติการทางทหารทั้งหมดระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่าน รวมถึงแนวร่วมที่เกี่ยวข้องทันทีและถาวร รวมถึงในเลบานอน
• ช่องแคบฮอร์มุซ: การเปิดช่องแคบฮอร์มุซสำหรับการเดินเรือพาณิชย์และพลังงานอีกครั้งในทันที เพื่อขจัดความเสี่ยงสงครามที่รุนแรงที่สุดต่อตลาดน้ำมันโลก
• การยกเว้นการส่งออกน้ำมัน: กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ออกหนังสือยกเว้น 60 วันเพื่ออนุญาตให้ “ผลิต ส่งมอบ และจำหน่ายน้ำมันอิหร่าน” ซึ่งเท่ากับเป็นการระงับการคว่ำบาตรการส่งออกน้ำมันของอิหร่านเป็นการชั่วคราว
• พันธกรณีด้านนิวเคลียร์: อิหร่านย้ำถึงพันธกรณีที่จะไม่มีวันผลิตหรือครอบครองอาวุธนิวเคลียร์
• คลังยูเรเนียม: อิหร่านตกลงที่จะลดคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงของตน
• อธิปไตย: ทั้งสองฝ่ายให้คำมั่นที่จะเคารพอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดนของกันและกัน

ข้อพิพาทเรื่องการตรวจสอบนิวเคลียร์โดยสหประชาชาติ

ประเด็นนี้กลายเป็นชนวนความขัดแย้งครั้งใหญ่ทันทีหลังจากที่ MoU ถูกลงนาม จุดยืนของสหรัฐฯ (ซึ่งระบุโดยรองประธานาธิบดี JD Vance และทูต Steve Witkoff) คืออิหร่านตกลงที่จะให้ผู้ตรวจสอบของ IAEA เข้าถึงได้เต็มที่ รวมถึงสถานที่นิวเคลียร์ที่ถูกสหรัฐฯ และอิสราเอลโจมตี อย่างไรก็ตาม โฆษกกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน Esmail Baghaei กล่าวว่าเตหะรานจะ ไม่ อนุญาตให้ผู้ตรวจสอบเข้าเยี่ยมชมสถานที่ที่ถูกโจมตี โดยอ้างถึงเหตุผลด้านความปลอดภัย ภายในวันที่ 23 มิถุนายน นี่เป็นข้อพิพาทที่เปิดเผยและส่งผลกระทบต่อกระบวนการสันติภาพทั้งหมด โดยประธานาธิบดีทรัมป์ยืนกรานบนโซเชียลมีเดียว่าอิหร่านได้ยินยอมให้มีการตรวจสอบในระยะยาวแล้ว

กรอบเวลาเจรจา 60 วันสำหรับสนธิสัญญาถาวร

MoU กำหนดกรอบเวลา 60 วัน (นับตั้งแต่วันที่ 17 มิถุนายน) ให้คณะเจรจาเปลี่ยนกรอบการทำงานชั่วคราวให้เป็นสนธิสัญญาสันติภาพถาวรฉบับสมบูรณ์ ทีมงานด้านเทคนิคจากทั้งสองฝ่ายเริ่มทำงานทันทีในสวิตเซอร์แลนด์ หัวข้อสำคัญสำหรับข้อตกลงสุดท้าย ได้แก่ การยกเลิกการคว่ำบาตร การติดตามโครงการนิวเคลียร์ และการทำให้ความสัมพันธ์เป็นปกติ ทรัมป์ยังคงเปิดทางเลือกในการกลับมาใช้ปฏิบัติการทางทหารหากการเจรจาล้มเหลว

ความท้าทายที่เพิ่มขึ้น: ความรุนแรงในเลบานอน, ผู้ก่อวินาศกรรม, ช่องว่างในการตรวจสอบ

ณ วันที่ 23-24 มิถุนายน มีหลายความท้าทายที่คุกคามกระบวนการ:

• ความรุนแรงในเลบานอนที่กลับมาปะทุอีกครั้ง: การสู้รบในเลบานอนได้ปะทุขึ้นอีกครั้ง โดยมีรายงานว่าอิสราเอลโจมตีเบรุต การหยุดยิงในเดือนเมษายน 2026 ล้มเหลวภายในไม่กี่ชั่วโมงเนื่องจากการโจมตีของอิสราเอลที่คล้ายกัน MoU ครอบคลุมถึง “แนวร่วมที่เกี่ยวข้องรวมถึงเลบานอน” แต่การดำเนินการยังคงเปราะบาง
• ผู้ก่อวินาศกรรม: ความแตกต่างระหว่างสิ่งที่สหรัฐฯ และอิหร่านอ้างว่าตกลงกันได้เริ่มปรากฏให้เห็น ข้อพิพาทเรื่องการตรวจสอบนิวเคลียร์เองก็เป็นสัญญาณว่าฝ่ายแข็งกร้าวทั้งสองฝ่ายอาจพยายามทำลายกระบวนการ
• ช่องว่างในการตรวจสอบ: เนื่องจากอิหร่านปฏิเสธไม่ให้ผู้ตรวจสอบเข้าไปยังสถานที่ที่ถูกโจมตี สหรัฐฯ จึงขาดการตรวจสอบสถานะนิวเคลียร์ของอิหร่านในสถานที่เหล่านั้นโดยอิสระ การติดตามโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านในระยะยาวอย่างอิสระเป็นเป้าหมายที่สหรัฐฯ ประกาศไว้ แต่ยังไม่บรรลุผล
• นาฬิกา 60 วัน: กำหนดเวลาที่กระชั้นชิดแทบจะไม่เหลือช่องว่างให้ล่าช้า นักวิเคราะห์อธิบายกรอบการทำงานนี้ว่า “ภาพลักษณ์ของสันติภาพมาก่อน รายละเอียดค่อยว่ากันทีหลัง” และเตือนว่าข้อพิพาทที่ยังไม่คลี่คลายเกี่ยวกับการตรวจสอบ การกีดกันโครงการขีปนาวุธ และความรุนแรงในภูมิภาค อาจทำให้กระบวนการล่มสลายก่อนที่จะบรรลุสนธิสัญญาฉบับสุดท้าย

การเยือนปากีสถานของประธานาธิบดี Pezeshkian ตอกย้ำทั้งความสำเร็จทางการทูตและสถานะที่เปราะบางของข้อตกลง ด้วยนาฬิกา 60 วันกำลังเดินหน้าและความขัดแย้งพื้นฐานที่เปิดเผยต่อสาธารณะแล้ว เส้นทางสู่สันติภาพถาวรยังคงไม่แน่นอน