ปรากฏการณ์ ‘โอเมก้าบล็อก’ ต้นเหตุคลื่นความร้อนร้ายแรงคร่าชีวิตในยุโรป มิถุนายน 2026

ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026) คลื่นความร้อนรุนแรงได้แผ่ปกคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของยุโรปตะวันตกและยุโรปกลาง โดยมีสาเหตุสำคัญมาจากปรากฏการณ์ทางบรรยากาศที่เกิดขึ้นยากและยืดเยื้อ ซึ่งรู้จักกันในชื่อ โอเมก้าบล็อก (Omega block) เหตุการณ์นี้ได้ทำลายสถิติอุณหภูมิของหลายประเทศ กระตุ้นให้เกิดการแจ้งเตือนภัยระดับสูงสุดในอย่างน้อย 6 ประเทศ และทำให้มีผู้เสียชีวิตหลายสิบรายในฝรั่งเศส นี่คือรายละเอียดที่มาพร้อมหลักฐานจากแหล่งข้อมูลต่างๆ เกี่ยวกับสาเหตุ ผลกระทบ และคำเตือนจากหน่วยงานอุตุนิยมวิทยา

โอเมก้าบล็อกคืออะไร? ต้นตอของคลื่นความร้อน

ตัวการหลักที่ทำให้เกิดความร้อนจัดครั้งนี้คือ โอเมก้าบล็อก ซึ่งเป็นรูปแบบที่หยุดนิ่งของกระแสลมกรด (jet stream) ที่มีรูปร่างคล้ายตัวอักษรกรีก Ω (โอเมก้า) โดยมีโดมความกดอากาศสูงที่เสถียรถูกประกบอยู่ระหว่างแอ่งความกดอากาศต่ำที่เย็นกว่าสองแห่ง ทำให้อากาศร้อนถูกกักขังไว้เหนือทวีปยุโรป สิ่งนี้ก่อให้เกิด "โดมความร้อน" (heat dome) ที่อัดและให้ความร้อนกับอากาศจากทะเลทรายซาฮารา ทำให้มันติดอยู่กับที่เป็นเวลาหลายวัน

สำนักงานอุตุนิยมวิทยาสหราชอาณาจักร (Met Office) อธิบายปรากฏการณ์นี้ว่าเป็นบริเวณความกดอากาศสูงกำลังแรงที่ส่งเสริมให้อากาศจมตัวลงในวงกว้าง ซึ่งไปยับยั้งการก่อตัวของเมฆ ทำให้มีแสงแดดยาวนาน และทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นผ่านกระบวนการอัดตัวของอากาศ (compressional heating) เปรียบเสมือนฝาปิดที่ครอบทับยุโรปตะวันตกและกลาง ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญจากศูนย์พยากรณ์อากาศระยะกลางแห่งยุโรป (European Centre for Medium-Range Weather Forecasts) เรียกปรากฏการณ์นี้ว่า "เทียบได้กับรถติดในชั้นบรรยากาศ ซึ่งดักจับความร้อนให้อยู่กับที่"

สถิติอุณหภูมิที่พังทลายทั่วทวีปยุโรป

คลื่นความร้อนครั้งนี้สร้างสถิติอุณหภูมิครั้งประวัติศาสตร์ทั่วทั้งทวีป:

• ฝรั่งเศส บันทึก วันที่ร้อนที่สุดนับตั้งแต่เริ่มมีการบันทึกในปี 1947 ในช่วงวันที่ 22–23 มิถุนายน โดยค่าเฉลี่ยของอุณหภูมิกลางวันและกลางคืนจากสถานีตรวจวัด 30 แห่ง อยู่ที่ 29.8°C (85.6°F) อุณหภูมิในตอนกลางวันสูงเกิน 40°C (104°F) ในหลายพื้นที่ โดยบอร์กโดซ์ (Bordeaux) แตะ 41.9°C และเมืองปิซอส (Pissos) ริมชายฝั่งมหาสมุทรแอตแลนติกบันทึกอุณหภูมิเบื้องต้นที่ 44.3°C
• สเปน รายงาน เดือนมิถุนายนที่ร้อนที่สุดเป็นประวัติการณ์ โดยมีอุณหภูมิเฉลี่ย 23.6°C (74.5°F) ซึ่ง "ทำลายสถิติ" และสูงกว่าค่าเฉลี่ยทั่วไปของเดือนกรกฎาคมและสิงหาคม พื้นที่บางส่วนทางตอนใต้ของสเปนมีอุณหภูมิยังคงสูงกว่า 30°C ตลอดทั้งคืน
• อังกฤษ ประสบกับ เดือนมิถุนายนที่ร้อนที่สุดเป็นประวัติการณ์ โดยสำนักงาน Met Office ของอังกฤษพยากรณ์ว่าอุณหภูมิสูงสุดจะอยู่ที่ 39–40°C ในลอนดอนและภาคตะวันออกเฉียงใต้
• โปรตุเกส ทำสถิติอุณหภูมิรายวันสูงสุดใหม่สำหรับเดือนมิถุนายน โดยแตะ 46.6°C
• แบบจำลองการพยากรณ์คาดการณ์ว่าบางภูมิภาคอาจ ท้าทายสถิติอุณหภูมิสูงสุดตลอดกาล ซึ่งปกติจะเกิดขึ้นในช่วงปลายเดือนกรกฎาคม

ยอดผู้เสียชีวิตและเหตุการณ์จมน้ำ

ผลกระทบต่อมนุษย์นั้นรุนแรง โดยเฉพาะในฝรั่งเศส:

• มีผู้จมน้ำเสียชีวิตในฝรั่งเศสอย่างน้อย 40 ราย ขณะพยายามคลายร้อนในทะเลสาบ แม่น้ำ และแหล่งน้ำอื่นๆ ตามการยืนยันของนายกรัฐมนตรีฝรั่งเศส
• มีรายงานผู้เสียชีวิตจากสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับความร้อนอย่างน้อย 18 ราย ในฝรั่งเศส ณ วันที่ 22–23 มิถุนายน ซึ่งรวมถึง:
  • ผู้สูงอายุสามราย (อายุระหว่าง 80–95 ปี) ที่เสียชีวิตใกล้กับเมืองบอร์กโดซ์จากภาวะแทรกซ้อนทางสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับความร้อน
  • เด็กสองคน ที่เสียชีวิตหลังจากถูกทิ้งไว้ในรถที่ร้อนจัด
• รายงานก่อนหน้านี้ระบุว่า มีผู้จมน้ำเสียชีวิต 13 ราย ก่อนที่ยอดจะเพิ่มขึ้นเป็น 40 ราย
• ยอดผู้เสียชีวิตโดยรวมในฝรั่งเศสรายงานว่ามี อย่างน้อย 40 คน ณ วันที่ 23 มิถุนายน

การแจ้งเตือนภัยสีแดง (Red Alerts) ทั่วยุโรป

หน่วยงานอุตุนิยมวิทยาทั่วยุโรปออกคำเตือนระดับสูงสุด:

• ฝรั่งเศส (Météo-France): ออกคำเตือนคลื่นความร้อนระดับสีแดง ซึ่งเป็นระดับสูงสุดสำหรับ 54 จังหวัดจากทั้งหมด 96 จังหวัด (มากกว่าครึ่งประเทศ) ซึ่งเป็นคำเตือนเกี่ยวกับอันตรายถึงชีวิตที่รุนแรงที่สุด โดยบรรยายถึงความร้อนว่า "อบอ้าวและเหนื่อยล้า" (stifling and exhausting) ต่อมาได้ขยายการแจ้งเตือนเป็น 58 จังหวัด
• สเปน (AEMET): ออกคำเตือนระดับสีแดง ("อันตรายเป็นพิเศษ") สำหรับกอร์โดบา (Córdoba) บิลบาว (Bilbao) และบางส่วนของกันตาเบรีย (Cantabria) เกือบทั้งสเปนอยู่ภายใต้คำเตือนเรื่องความร้อนบางระดับ
• อิตาลี: ประกาศ เตือนภัยระดับสีแดงใน 15 เมือง เนื่องจากความร้อนจัด ได้แก่ โรม มิลาน ตูริน และเวนิส โดยมีรายงานไฟฟ้าดับในมิลานจากการใช้เครื่องปรับอากาศที่เพิ่มขึ้น
• สหราชอาณาจักร (Met Office): ออก คำเตือนคลื่นความร้อนรุนแรงระดับสีแดง ที่ผิดปกติสำหรับอังกฤษ โดยโรงเรียนมากกว่า 300 แห่งปิดทำการ เนื่องจากคาดว่าอุณหภูมิจะสูงถึง 39–40°C
• เยอรมนี: ออกคำเตือนคลื่นความร้อนระดับสูง โดยทางการเตือนถึงความเสี่ยงต่อสุขภาพ
• สวิตเซอร์แลนด์และโปรตุเกส: ทั้งสองประเทศออกคำแนะนำและคำเตือนเรื่องความร้อนระดับสูง เนื่องจากคลื่นความร้อนแผ่กระจายไปทั่วภูมิภาค

ผลกระทบสำคัญ: การปิดโรงเรียน การจราจรติดขัด และความร้อนในเวลากลางคืน

• การปิดโรงเรียนในวงกว้าง ทั้งในฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักร
• การหยุดชะงักของระบบขนส่ง ในประเทศที่ได้รับผลกระทบ
• อุณหภูมิกลางคืนแบบ "เขตร้อน" (สูงกว่า 30°C ในบางพื้นที่ของสเปน) ทำให้ไม่มีความเย็นผ่อนคลาย
• ทางการฝรั่งเศสระดม เจ้าหน้าที่ดับเพลิงประมาณ 250,000 นาย เพื่อช่วยรับมือกับเหตุที่เกี่ยวข้องกับความร้อน
• นักวิทยาศาสตร์เชื่อมโยงเหตุการณ์นี้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยสังเกตว่ายุโรปเป็น ทวีปที่ร้อนเร็วที่สุดในโลก แคลร์ บาร์นส์ (Clair Barnes) นักวิจัยร่วมด้านสภาพอากาศสุดขั้วและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจากอิมพีเรียลคอลเลจลอนดอน กล่าวว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดจากฝีมือมนุษย์ "ทำให้คลื่นความร้อนครั้งนี้รุนแรงขึ้น" ส่งผลให้อุณหภูมิเฉลี่ยสูงกว่าระดับปกติระหว่างปี 1961 ถึง 1990 มากกว่า 4°C