เหตุผลที่ผู้กลั่นน้ำมันในเอเชียยังไม่เร่งกลับมาซื้อน้ำมันดิบอ่าวเปอร์เซีย แม้ช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดอีกครั้ง

ช่องแคบฮอร์มุซกำลังจะเปิดอีกครั้งภายใต้ข้อตกลงชั่วคราวระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่าน ซึ่งจะปล่อยคลื่นน้ำมันดิบที่ติดค้างนับสิบล้านบาร์เรลออกสู่ตลาดโลก ทว่าผู้กลั่นน้ำมันในเอเชีย ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ซื้อน้ำมันตะวันออกกลางรายใหญ่ที่สุดในภูมิภาค กลับไม่ได้รีบร้อนกลับไปที่โต๊ะเจรจา ความลังเลนี้ไม่ได้เป็นเรื่องของปริมาณน้ำมันที่มีให้เลือกซื้อ หากแต่เป็นการตัดสินใจทางเศรษฐกิจที่คำนวณมาอย่างรอบคอบ ซึ่งขับเคลื่อนด้วย 5 ปัจจัยหลัก ดังนี้

1. ค่าขนส่งและประกันภัยยังคงแพงเกินเอื้อม

น้ำมันดิบราคาถูกจากอ่าวเปอร์เซียหนึ่งบาร์เรลสามารถกลายเป็นน้ำมันที่แพงลิ่วเมื่อถึงมือผู้ซื้อได้อย่างง่ายดาย ค่าเบี้ยประกันความเสี่ยงจากสงคราม (war-risk premiums) สำหรับการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซยังคงสูงกว่าระดับก่อนเกิดวิกฤตประมาณ 30 เท่า โดยอยู่ที่ประมาณ 2.5–3% ของมูลค่าเรือต่อการผ่านหนึ่งครั้ง เทียบกับ 0.1–0.25% ก่อนสงคราม สำหรับเรือ VLCC (Very Large Crude Carrier) ซึ่งมีมูลค่าประมาณ 200 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ส่วนต่างนี้คิดเป็นเงินหลายล้านดอลลาร์ต่อการผ่านช่องแคบหนึ่งครั้ง ในช่วงที่วิกฤตรุนแรงที่สุด อัตราค่าระวางเรือเส้นทางตะวันออกกลาง-จีนพุ่งแตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ประมาณ 424,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อวัน แม้ช่องแคบจะเปิดอีกครั้ง แต่ต้นทุนการเช่าเหมาลำและความเสี่ยงในการผ่านยังคงถูกคิดรวมอยู่ในค่าเดินเรือทุกลำ

2. มีแหล่งน้ำมันสำรองในระยะใกล้แล้ว

โรงกลั่นน้ำมันของรัฐบาลอินเดียได้จัดหาน้ำมันดิบไว้เพียงพอสำหรับอีกสองเดือนข้างหน้าแล้ว และไม่รีบร้อนที่จะกลับมาซื้อน้ำมันตะวันออกกลางอีก ทั่วทั้งเอเชีย ผู้ซื้อได้ทำสัญญาซื้อน้ำมันที่จะเดินทางมาถึงในช่วงเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคมจากซัพพลายเออร์นอกอ่าวเปอร์เซีย เช่น สหรัฐฯ แอฟริกาตะวันตก และละตินอเมริกา ทำให้ความต้องการซื้อในตลาดซื้อขายทันที (spot) ลดลง การมีแหล่งน้ำมันสำรองล่วงหน้านี้ช่วยขจัดความจำเป็นเร่งด่วนที่อาจบีบบังคับให้ต้องกลับเข้าสู่ตลาดอย่างรวดเร็ว

3. น้ำมันดิบที่ติดค้างจำนวนมาก ทำให้ตลาดเป็นของผู้ซื้อ

มีเรือบรรทุกน้ำมันขนาดยักษ์ประมาณ 31 ลำ ซึ่งบรรทุกน้ำมันดิบรวมกันประมาณ 62 ล้านบาร์เรล ติดค้างอยู่ภายในอ่าวเปอร์เซีย และเตรียมที่จะแล่นออกเมื่อเส้นทางน้ำเปิด เมื่ออุปทาน即將 หลั่งไหลเข้าสู่ตลาด ผู้กลั่นในเอเชียคาดว่าราคาน้ำมันดิบตะวันออกกลางจะลดลงอีก และกำลังรอให้ราคาถูกลงก่อนจึงค่อยตัดสินใจซื้อ พวกเขาส่งสัญญาณว่าต้นทุนน้ำมันดิบเมื่อถึงมือ (delivered cost) มีความสำคัญมากกว่าราคาที่ประกาศ (headline availability)

4. การฟื้นฟูเส้นทางเดินเรืออย่างเต็มรูปแบบต้องใช้เวลาเป็นเดือน ไม่ใช่เป็นวัน

นักวิเคราะห์และผู้บริหารในอุตสาหกรรมเตือนว่า แม้จะมีข้อตกลง แต่การฟื้นฟูการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซให้กลับมาเป็นปกติจะต้องใช้เวลาหลายเดือน เนื่องจากการต้องเคลียร์ทุ่นระเบิด ซ่อมแซมโครงสร้างพื้นฐาน และสร้างความเชื่อมั่นในสัญญาขนส่งขึ้นมาใหม่ นาย Patrick Pouyanne ซีอีโอของ TotalEnergies กล่าวว่าการฟื้นฟูเต็มรูปแบบอาจต้องใช้เวลานานถึงหกเดือน

5. ผู้แข่งขันในเอเชียตะวันออกมีกลยุทธ์ที่แตกต่างกัน

เกาหลีใต้ซึ่งได้รับผลกระทบหนักจากการปิดล้อมและได้ใช้ทุนสำรองทางยุทธศาสตร์ กำลังดำเนินการนำเข้าน้ำมันดิบจากเวเนซุเอลาเป็นครั้งแรกในรอบกว่าสองทศวรรษ เพื่อเป็นการกระจายความเสี่ยงด้านอุปทาน ในขณะเดียวกัน ผู้กลั่นในเอเชียตะวันออกกำลังเพิ่มการส่งออกผลิตภัณฑ์เชื้อเพลิง โดยพยายามทำตลาดนำก่อนที่การส่งออกน้ำมันจากอ่าวเปอร์เซียจะกลับมาเต็มรูปแบบ สิ่งนี้ชี้ให้เห็นว่าความลังเลไม่ได้เกิดขึ้นกับผู้เล่นทุกราย—บางรายมองว่าการเปิดช่องแคบอีกครั้งเป็นโอกาสในการขายผลิตภัณฑ์ในช่วงที่อุปทานยังขาดแคลน ขณะที่รายอื่นกำลังกระจายแหล่งที่มาแทนที่จะรอคอยเพียงอย่างเดียว

สรุป

สำหรับผู้กลั่นน้ำมันในเอเชีย คณิตศาสตร์นั้นง่ายดาย: การรอคอยคุ้มค่า ด้วยน้ำมันหลายสิบล้านบาร์เรลที่ติดอยู่ในอ่าวเปอร์เซีย อุปทานทางเลือกที่จองไว้ล่วงหน้า และต้นทุนประกันที่กลบข้อได้เปรียบด้านราคา การเคลื่อนไหวที่ฉลาดที่สุดคือปล่อยให้ตลาดสงบลงก่อน ผู้ผลิตในอ่าวเปอร์เซียอาจต้องเสนอส่วนลด เงื่อนไขที่ยืดหยุ่น หรือการสนับสนุนค่าขนส่ง เพื่อเอาชนะใจผู้ซื้อที่ระมัดระวังเหล่านี้กลับคืนมา