เปิดดีล US-Iran MOU: เมื่อ $60B ต่อปีไหลเข้ากระเป๋าอิหร่าน, ‘ค่าผ่านเรือ’ 2 ล้านเหรียญที่ฮอร์มุซ และนาฬิกานิวเคลียร์ 60 วัน

สิ่งที่แน่นอน: กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ให้คำมั่นที่จะออกการยกเว้นสำหรับน้ำมันดิบ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม และบริการที่เกี่ยวข้อง (ธนาคาร ประกันภัย การขนส่ง) ของอิหร่านทันทีที่มีการลงนาม นักวิเคราะห์ประเมินว่าสิ่งนี้จะเพิ่มอุปทานน้ำมันประมาณ 1.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน สู่ตลาดโลก ศักยภาพรายได้น้ำมันในทันทีจึงอยู่ในช่วง มากกว่า 60,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี และสามารถเติบโตได้อีกเมื่อเวลาผ่านไป

ค่าผ่านทางช่องแคบฮอร์มุซ: ปลอดค่าผ่าน 60 วัน จากนั้น 2 ล้านดอลลาร์ต่อลำ

อิหร่านได้กำหนดระบบเก็บค่าธรรมเนียมที่มีชั้นเชิงและมีแบรนด์ที่ชัดเจนสำหรับเส้นทางน้ำมันที่สำคัญที่สุดของโลก:

• ปลอดค่าผ่าน 60 วัน: ทันทีหลังจาก MoU เรือต่างๆ สามารถผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ฟรี ผู้ประกอบการขนส่งต้องยื่นคำขอผ่านเรือไปยังหน่วยงานที่ตั้งขึ้นใหม่ Persian Gulf Strait Authority (PGSA.ir) ล่วงหน้าอย่างน้อย 48 ชั่วโมง
• หลังจาก 60 วัน: 'ค่าบริการ' ไม่ใช่ 'ค่าผ่านทาง': นายอับบาส อารักชี หัวหน้าผู้เจรจาของอิหร่าน ยืนยันว่าหลังจากระยะเวลาผ่อนผัน เรือจะถูกเรียกเก็บค่าธรรมเนียมสำหรับการเดินเรือ ความมั่นคง การคุ้มครองสิ่งแวดล้อม และการประกันภัย เตหะรานโต้แย้งว่ากฎหมายระหว่างประเทศห้ามเก็บค่าผ่านทางสำหรับช่องแคบที่ใช้ในการเดินเรือระหว่างประเทศ แต่อนุญาตให้เก็บ "ค่าบริการ" ซึ่งเป็นข้อแตกต่างที่อิหร่านได้บรรจุลงในกฎหมายภายในประเทศแล้ว
• ระดับค่าธรรมเนียม: รัฐสภาอิหร่านผ่านร่างกฎหมายในเดือนมีนาคม 2026 โดยกำหนดระบบค่าธรรมเนียมสกุลเงินเรียล ซึ่งคิดเป็นเงินประมาณ 2 ล้านดอลลาร์ต่อลำ โดยมีช่วงรายงานเฉลี่ยอยู่ที่ 1.5–2 ล้านดอลลาร์ต่อการผ่านหนึ่งครั้ง
• วิธีการชำระเงิน: ค่าธรรมเนียมสามารถชำระเป็นเงินสด สกุลเงินดิจิทัล (รวมถึงหยวนจีน) สินค้า หรือระบบแลกเปลี่ยน
• การบริหารจัดการหลังจาก 60 วัน: MoU ระบุว่าอิหร่านจะกำหนดการบริหารช่องแคบฮอร์มุซในระยะยาวร่วมกับ โอมานและรัฐอ่าวอาหรับอื่นๆ โดย PGSA จะจัดการดำเนินงานในแต่ละวัน

บทบัญญัติหลักของ MoU เกี่ยวกับการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรและการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ

MoU 14 ข้อประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญหลายประการ ตารางด้านล่างสรุปบทบัญญัติหลักที่เกี่ยวข้องกับการผ่อนปรนทางเศรษฐกิจและการควบคุมทางทะเล:

ข้อแม้สำคัญ: การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรเป็น เงื่อนไข ขึ้นอยู่กับการปฏิบัติตามข้อตกลงนิวเคลียร์ เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ อาวุโสบอกกับเดอะการ์เดียนว่า "การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรในข้อ 7 เป็นเงื่อนไขขึ้นอยู่กับการระงับข้อพิพาทนิวเคลียร์ที่ระบุไว้ในข้อ 8 ขอบเขตที่คุณปฏิบัติตามข้อกำหนดนิวเคลียร์จะเป็นตัวกำหนดการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรที่คุณจะได้รับ"

แรงกดดันจากนานาชาติ: ใครคัดค้านข้อตกลงและเพราะเหตุใด

• อิสราเอล: คัดค้านข้อตกลงอย่างรุนแรง โดยโต้แย้งว่าข้อตกลงนี้ทำให้โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านถูกต้องตามกฎหมาย และเป็นแหล่งรายได้มหาศาลสำหรับตัวแทนของเตหะรานในภูมิภาค
• ซาอุดีอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์: แสดงความกังวลเกี่ยวกับระบบค่าธรรมเนียมฝ่ายเดียวของอิหร่านและผลกระทบต่อเสรีภาพในการเดินเรือ รัฐอ่าวอาหรับระมัดระวังข้อตกลงใดๆ ที่จะให้อิหร่านควบคุมทางน้ำโดยพฤตินัย
• พันธมิตรยุโรป: รัฐบาลยุโรปหลายแห่งเตือนว่าการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรของ MoU ขาดกลไกการตรวจสอบ และอาจทำให้อิหร่านแพร่กระจายขีปนาวุธได้
• นักวิจารณ์ในประเทศสหรัฐฯ: พรรครีพับลิกันสายเหยี่ยวในสภาคองเกรสส่งสัญญาณว่าจะท้าทาย "การยุติมาตรการคว่ำบาตรทั้งหมด" โดยไม่ได้รับอนุมัติจากสภา โดยโต้แย้งว่าฝ่ายบริหารใช้อำนาจเกินขอบเขต
• มติของสหประชาชาติที่นำโดยอ่าวอาหรับ: สหรัฐฯ และพันธมิตรอ่าวอาหรับเสนอร่างมติของสหประชาชาติภายใต้หมวด 7 ซึ่งขู่จะคว่ำบาตรอิหร่านหากไม่หยุด "การเก็บค่าธรรมเนียมที่ผิดกฎหมาย" และเปิดเผยตำแหน่งวางทุ่นระเบิดในช่องแคบ

MoU นี้ไม่ใช่สนธิสัญญาสันติภาพฉบับสุดท้าย มันคือกรอบระยะเวลา 60 วัน การทดสอบที่แท้จริง—เกี่ยวกับการตรวจสอบนิวเคลียร์ ลำดับการยกเลิกมาตรการคว่ำบาตร และท้ายที่สุดใครจะควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ—เพิ่งเริ่มต้นขึ้น