ภูมิรัฐศาสตร์ ไม่ใช่เศรษฐกิจ กำลังขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงพลังงานโลก

โลกกำลังใช้จ่ายด้านพลังงานมากกว่าช่วงเวลาใดๆ ในประวัติศาสตร์ การลงทุนด้านพลังงานทั่วโลกมีแนวโน้มจะทำสถิติสูงสุดที่ 3.4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2026 เพิ่มขึ้น 5% จากปี 2025 โดยเทคโนโลยีพลังงานสะอาดดึงดูดเงินทุนเกือบสองเท่าของที่ไหลเข้าสู่เชื้อเพลิงฟอสซิล แต่ภายใต้ตัวเลขหลักเหล่านี้ มีการเปลี่ยนแปลงพื้นฐานเกิดขึ้น นั่นคือ ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ไม่ใช่แค่เรื่องเศรษฐศาสตร์ล้วนๆ ได้กลายเป็นแรงผลักดันที่กำหนดนิยามการตัดสินใจด้านพลังงานใหม่ในสามด้าน ได้แก่ ผู้บริโภค รัฐบาล และนักลงทุน

---

ผู้บริโภค: ความมั่นคงด้านพลังงานในระดับครัวเรือน

การตอบสนองที่ชัดเจนที่สุดต่อภาวะช็อกด้านความมั่นคงทางพลังงานกำลังเกิดขึ้นบนหลังคาบ้านเรือน ในสหราชอาณาจักร ครัวเรือนกำลัง "หันมาพึ่งพาพลังงานที่ผลิตเองในประเทศตามหลังสงครามในอิหร่าน" ตามข้อมูลของรัฐบาล ตัวเลขต่างๆ น่าทึ่งมาก:

• มีการติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์ 269,000 ระบบ ในปี 2025 ซึ่งเป็นยอดรวมรายปีสูงสุดเท่าที่เคยบันทึกไว้ และเพิ่มขึ้น 37% เมื่อเทียบเป็นรายปี
• ภายในสิ้นเดือนเมษายน 2026 สหราชอาณาจักรมีจำนวนการติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์รวมเกิน 2 ล้านระบบ ด้วยกำลังการผลิตรวม 22.3 กิกะวัตต์
• Good Energy ผู้จำหน่ายพลังงานหมุนเวียน รายงานว่ายอดขายแผงโซลาร์เซลล์พุ่งสูงขึ้น 91% ในไตรมาสแรกของปี 2026 โดยเดือนมีนาคมกลายเป็นเดือนที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในประวัติศาสตร์ของบริษัท

การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วนี้ขับเคลื่อนโดยความต้องการควบคุมค่าใช้จ่ายของตนเอง ดังที่ผู้สังเกตการณ์ในอุตสาหกรรมคนหนึ่งกล่าวไว้ว่า "โซลาร์เซลล์เป็นหนึ่งในไม่กี่วิธีที่ผู้คนจะสามารถควบคุมได้มากขึ้นเล็กน้อย ผลิตไฟฟ้าใช้เอง และลดความเสี่ยง" ต่อราคาเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ผันผวน ความสนใจในการค้นหาออนไลน์เกี่ยวกับแผงโซลาร์เซลล์ในสหราชอาณาจักรเพิ่มขึ้น 104% นับตั้งแต่เดือนมกราคม 2026

ในสเปน เรื่องราวที่แตกต่างแต่ให้บทเรียนไม่แพ้กันกำลังเกิดขึ้น การวิเคราะห์โดย Ember กลุ่มคลังสมองด้านสภาพอากาศพบว่า ครัวเรือนประหยัดค่าไฟฟ้าได้ประมาณ เดือนละ 10 ยูโร ในช่วงวิกฤตพลังงานที่กำลังดำเนินอยู่ ต้องขอบคุณการขยายตัวอย่างรวดเร็วของพลังงานลมและพลังงานแสงอาทิตย์ของประเทศ การผลิตไฟฟ้าจากลมและแสงอาทิตย์ของสเปนเติบโต 37% จากปี 2021 ถึง 2025 ลดอิทธิพลของก๊าซธรรมชาติ ซึ่งโดยทั่วไปเป็นแหล่งพลังงานที่แพงที่สุด ในการกำหนดราคาไฟฟ้า ก๊าซธรรมชาติกำหนดราคาในเพียง 9% ของชั่วโมง ในช่วงต้นปี 2026 ลดลงจาก 52% ในปี 2021 รายงานคำนวณว่าหากไม่มีการสร้างพลังงานหมุนเวียนนี้ ค่าไฟฟ้าโดยทั่วไปจะแพงขึ้น 19%

รัฐบาล: ให้ความสำคัญกับความยืดหยุ่นมากกว่าต้นทุนต่ำสุด

ในขณะเดียวกัน รัฐบาลต่างๆ ทั่วโลกกำลังปรับกลยุทธ์ด้านพลังงานของตนเพื่อให้ความสำคัญกับความมั่นคงและความยืดหยุ่นเป็นอันดับแรก แม้ว่าจะขัดแย้งกับเป้าหมายในการได้มาซึ่งพลังงานในราคาถูกที่สุดก็ตาม

ดัชนีการเปลี่ยนแปลงพลังงาน 2026 (Energy Transition Index 2026) ของเวิลด์อิโคโนมิกฟอรัม (WEF) ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2026 สะท้อนถึงความตึงเครียดนี้โดยตรง โดยพบว่าภูมิทัศน์ด้านพลังงาน "กำลังแตกกระจายและขับเคลื่อนด้วยความมั่นคงมากขึ้น เนื่องจากประเทศต่างๆ ปรับสมดุลลำดับความสำคัญด้านความยั่งยืน ราคาที่จับต้องได้ และความยืดหยุ่น" เป็นครั้งแรกในรอบกว่าทศวรรษที่ ความพร้อมในการเปลี่ยนแปลงทั่วโลกลดลง แม้จะมีการลงทุนในพลังงานสะอาดเป็นประวัติการณ์ เนื่องจากประเทศต่างๆ ดำเนินกลยุทธ์ที่แตกต่างและมุ่งเน้นระดับชาติมากขึ้น

การเปลี่ยนแปลงนี้สอดคล้องกับรายงาน Issues Monitor 2026 ของสภาพลังงานโลก (World Energy Council) ซึ่งสรุปว่า "ภูมิรัฐศาสตร์ ไม่ใช่เศรษฐศาสตร์ ถูกมองว่าเป็นตัวขับเคลื่อนหลักของการเปลี่ยนแปลงพลังงานในขณะนี้" แม้กระทั่งก่อนเกิดความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ชุมชนพลังงานโลกก็มองว่า "ภัยคุกคามทางภูมิรัฐศาสตร์และความไม่แน่นอนเป็นคุณลักษณะที่กำหนดนิยามของภูมิทัศน์ด้านพลังงาน"

ผลลัพธ์ที่ได้ ดังที่การวิเคราะห์หนึ่งกล่าวไว้ คือเป้าหมายในการจำกัดการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิโลกให้อยู่ที่ 1.5°C "ไม่ใช่เรื่องที่เป็นไปได้อีกต่อไป" โดยผู้นำให้ความสำคัญกับความมั่นคงด้านพลังงานและราคาที่จับต้องได้มากขึ้น การเปลี่ยนแปลงยังคงเกิดขึ้น แต่มันฟังดูแตกต่างออกไปมาก และเริ่มไม่เท่าเทียมกันและมุ่งเน้นไปที่ความยืดหยุ่นมากขึ้น

นักลงทุน: รายจ่ายด้านทุนทำสถิติสูง แรงผลักดันพลังงานสะอาดแข็งแกร่ง การใช้จ่ายด้านน้ำมันหดตัว

พฤติกรรมของนักลงทุนสะท้อนถึงตรรกะที่ขับเคลื่อนด้วยความมั่นคงเช่นเดียวกัน รายงานการลงทุนด้านพลังงานโลก 2026 (World Energy Investment 2026) ของ IEA คาดการณ์ว่า 2.2 ล้านล้านดอลลาร์จะไหลไปสู่เทคโนโลยีพลังงานสะอาด (พลังงานหมุนเวียน ระบบโครงข่ายไฟฟ้า การกักเก็บพลังงาน พลังงานนิวเคลียร์ ประสิทธิภาพพลังงาน การใช้พลังงานไฟฟ้า) เทียบกับ 1.2 ล้านล้านดอลลาร์สำหรับเชื้อเพลิงฟอสซิล ซึ่งเป็นอัตราส่วนเกือบ 2:1

ประเด็นสำคัญได้แก่:

• พลังงานแสงอาทิตย์เพียงอย่างเดียว คาดว่าจะดึงดูดเงินลงทุน 365 พันล้านดอลลาร์ในปี 2026 เทียบเท่าเกือบ 1 พันล้านดอลลาร์ต่อวัน
• การลงทุนด้านน้ำมัน คาดว่าจะลดลงเป็นปีที่สามติดต่อกัน โดยลดลงต่ำกว่า 5 แสนล้านดอลลาร์ทั่วโลก
• การใช้จ่ายด้านระบบโครงข่ายไฟฟ้า การกักเก็บพลังงาน และโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้อง คิดเป็นสัดส่วนที่ใหญ่ที่สุดของยอดรวมพลังงานสะอาด

อย่างไรก็ตาม WEF เตือนว่าความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์และการกระจายตัวกำลังสร้าง "การเปลี่ยนแปลงพลังงานที่ขับเคลื่อนด้วยความมั่นคงมากขึ้น แม้ว่าการลงทุนจะยังคงสูงอยู่" IEA เองก็ตั้งข้อสังเกตว่าการลงทุนที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วส่วนหนึ่งเกิดจาก "ความพยายามของประเทศต่างๆ ในการแก้ไขวิกฤตพลังงานครั้งที่สองในรอบไม่ถึงห้าปี" ผลลัพธ์ที่ได้คือความขัดแย้งในตัวเอง: เงินทุนจำนวนมหาศาลเป็นประวัติการณ์ไหลเข้าสู่พลังงานสะอาด แต่จังหวะและการประสานงานของการเปลี่ยนแปลงกำลังชะลอตัวลง

ความตึงเครียด: เงินทุนทำสถิติสูง แต่โมเมนตัมชะลอตัว

ภาพรวมที่ได้รับการสนับสนุนจากข้อมูลของ IEA, WEF, รัฐบาลสหราชอาณาจักร และ Ember นั้นชัดเจน:

• การลงทุนด้านพลังงานทั่วโลกทำสถิติสูงสุดที่ 3.3 ล้านล้านดอลลาร์ในปี 2025 และมีแนวโน้มจะแตะ 3.4 ล้านล้านดอลลาร์ในปี 2026
• พลังงานสะอาดครอบครองสองในสามของการใช้จ่ายดังกล่าว
• แต่การกระจายตัวทางภูมิรัฐศาสตร์ทำให้ประเทศต่างๆ ดำเนินกลยุทธ์ที่แตกต่างกัน ส่งผลให้ความพร้อมในการเปลี่ยนแปลงโดยรวมชะลอตัวลงเป็นครั้งแรกในรอบกว่าทศวรรษ

นี่ไม่ใช่เรื่องราวของความล้มเหลวในการเปลี่ยนแปลงพลังงาน แต่เป็นเรื่องราวของการเปลี่ยนแปลงที่ถูกปรับเปลี่ยนโดยความจำเป็นด้านความมั่นคง กลายเป็นการเปลี่ยนแปลงที่กระจายศูนย์มากขึ้น มุ่งเน้นระดับชาติมากขึ้น และให้ความสำคัญกับความยืดหยุ่นมากขึ้น การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของพลังงานแสงอาทิตย์ในสหราชอาณาจักรและเกราะป้องกันพลังงานหมุนเวียนของสเปนเป็นหลักฐานที่เป็นรูปธรรมของการเปลี่ยนแปลงนี้ คำถามที่ยังคงอยู่คือ แรงผลักดันที่ขับเคลื่อนด้วยความมั่นคงนี้จะสามารถคงอยู่และประสานงานกันในระดับโลกได้หรือไม่

---

หมายเหตุ: ไม่สามารถตอบคำถามเกี่ยวกับคำปราศรัยของ Simon Stiell หัวหน้าฝ่ายสภาพอากาศแห่งสหประชาชาติในการประชุมเจรจาด้านสภาพอากาศที่กรุงบอนน์ในเดือนมิถุนายน 2026 ได้จากชุดแหล่งข้อมูลที่มีอยู่ ไม่พบคำพูดโดยตรงหรือรายงานที่ได้รับการยืนยันจากการปราศรัยนั้นในเอกสารที่ให้มา