1. กลไก ‘ให้สิทธิพิเศษยุโรป’ (European preference mechanism): เครื่องมือใหม่นี้ออกแบบมาเพื่อชี้นำการจัดซื้อจัดจ้างและการลงทุนของภาครัฐไปยังผู้ผลิตในยุโรป สะท้อนหลักการต่างตอบแทน (reciprocity) ที่ฟอน แดร์ เลเยน ผลักดันมานานในเรื่องการจัดซื้อจัดจ้างสาธารณะ

2. ชุดเครื่องมือป้องกันการค้าที่แข็งแกร่งขึ้น (strengthened trade defense toolbox): รวมถึงการใช้เครื่องมือที่มีอยู่แล้ว เช่น การต่อต้านการอุดหนุน (anti-subsidy) และการต่อต้านการทุ่มตลาด (anti-dumping) อย่างจริงจังมากขึ้น ควบคู่ไปกับข้อเสนอสำหรับมาตรการใหม่ทั้งหมดเพื่อรับมือกับสินค้าจีนที่ได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาลท่วมตลาด ก่อนหน้านี้ คณะกรรมาธิการยุโรปได้ส่งสัญญาณแล้วว่าจะเสนอเครื่องมือป้องกันการค้าใหม่ก่อนการประชุมสุดยอด รวมถึงการคัดกรองเงินอุดหนุนจากต่างประเทศที่เข้มงวดขึ้น และ ‘เครื่องมือใหม่’ เพื่อกระจายความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทานที่สำคัญออกจากจีน

อะไรคือปัจจัยเร่งด่วน

ผู้นำ EU อธิบายสถานการณ์ว่าเป็น ‘ช็อก’ ต่อเศรษฐกิจยุโรป มีหลายปัจจัยที่เกี่ยวพันกันเบื้องหลังความเร่งด่วนนี้:

• สินค้าจีนราคาถูกที่ได้รับการอุดหนุนอย่างหนัก ทะลักเข้าสู่ภาคส่วนต่างๆ เช่น รถยนต์ไฟฟ้า (EV) เหล็ก แผงโซลาร์ และสินค้าพื้นฐาน ตัดราคาผู้ผลิตในยุโรปอย่างรุนแรง
• การขาดดุลการค้า EU-จีนที่ถีบตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว — ปริมาณสินค้าที่จีนขายเข้าสู่ EU เพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาและกำลังเร่งตัวขึ้น
• กำลังการผลิตล้นเกินมหาศาลของจีน ในอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ ซึ่ง EU เชื่อว่าเป็นกลยุทธ์ที่รัฐบาลปักกิ่งจงใจขับเคลื่อนเพื่อส่งออกภาวะเงินฝืดและยึดส่วนแบ่งตลาดโลก
• ฐานอุตสาหกรรมยุโรปที่เปราะบาง — อุตสาหกรรมจำนวนมากอ่อนแอลงอยู่แล้วจากต้นทุนพลังงานที่สูงและภาวะชะลอตัวหลังการแพร่ระบาด ทำให้เสี่ยงอย่างยิ่งต่อสงครามราคา

เหยี่ยว vs. นกเขา: รอยร้าวภายใน

การประชุมสุดยอดเผยให้เห็นรอยร้าวลึก โดยประเทศสมาชิกแตกออกเป็นสองค่ายใหญ่ :

กลุ่มหนุนมาตรการแข็งกร้าว (กลุ่ม ‘เหยี่ยว’):

• ฝรั่งเศส (เป็นแกนนำผลักดัน), อิตาลี, สเปน, และ โปแลนด์ — ร่วมลงนามในเอกสารไม่เป็นทางการ (non-paper) เรียกร้องมาตรการที่แข็งกร้าวกว่านี้มาก รวมถึงการใช้การสอบสวนการอุดหนุนที่รวดเร็วขึ้นและการบังคับใช้ภาษีศุลกากรใหม่ๆ ก่อนหน้านี้ ฝรั่งเศสเคยเสนอแนวคิดการเก็บภาษีนำเข้าสินค้าจีนแบบเหวี่ยงแหที่ 30% หรือการทำให้ค่าเงินยูโรอ่อนค่าลง 20-30% เมื่อเทียบกับเงินหยวน พรรคประชาชนยุโรป (EPP) เตือนว่า EU ต้องลงมือ ‘ก่อนที่จีนจะทำให้อุตสาหกรรมยุโรปพิการ’

กลุ่มหนุนความยับยั้งชั่งใจ (กลุ่ม ‘นกเขา’):

• เยอรมนี และอีกหลายประเทศในยุโรปเหนือ เตือนไม่ให้เกิดสงครามการค้าเต็มรูปแบบ เพราะกลัวการตอบโต้ที่กระทบต่อการส่งออกรถยนต์เยอรมัน และการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทานที่เชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้ง
• ฮังการี และ สโลวาเกีย ก็คัดค้านเช่นกัน โดยให้เหตุผลว่าภาษีที่รุนแรงจะทำลายเศรษฐกิจของตน และการเจรจากับปักกิ่งเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

ผลลัพธ์คือการประนีประนอม: ฟอน แดร์ เลเยน ได้รับอาณัติให้พัฒนาเครื่องมือใหม่ แต่มาตรการและกรอบเวลาที่แน่นอนยังคงต้องเจรจากันต่อไป โดยคาดว่าจะมีการต่อสู้ที่ดุเดือดในเรื่องระดับภาษีและขอบเขตภาคส่วนที่ครอบคลุม

การตัดสินใจสำคัญอื่นๆ: คว่ำบาตรรัสเซียและยูเครน

การประชุมสุดยอดยังให้ผลลัพธ์ที่โดดเด่นหลายประการในประเด็นรัสเซียและยูเครน :

• ขยายเวลาการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจต่อรัสเซียออกไปอีกหนึ่งปีโดยฉันทามติ: ผู้นำตกลงที่จะเปลี่ยนจากวงรอบการต่ออายุทุก 6 เดือน (ซึ่งเปิดโอกาสให้มีการยับยั้งเป็นประจำ) มาเป็นการต่ออายุปีละครั้ง เพื่อให้ระบบการคว่ำบาตรมีเสถียรภาพมากขึ้น
• รับรองร่างข้อสรุป (joint conclusions) เกี่ยวกับยูเครน เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่เริ่มสงคราม โดยยืนยันอีกครั้งถึงความมุ่งมั่นของ EU ที่จะสนับสนุนยูเครน ‘ตราบเท่าที่จำเป็น’
• ต้อนรับประธานาธิบดีโวโลดิมีร์ เซเลนสกีของยูเครน เพื่อเข้าร่วมอภิปรายเกี่ยวกับการเข้าร่วม EU และการเจรจาสันติภาพที่อาจเกิดขึ้น แม้จะยังไม่มีประกาศกรอบเวลาเข้าร่วมอย่างเป็นทางการ

1. กลไก ‘ให้สิทธิพิเศษยุโรป’ (European preference mechanism): เครื่องมือใหม่นี้ออกแบบมาเพื่อชี้นำการจัดซื้อจัดจ้างและการลงทุนของภาครัฐไปยังผู้ผลิตในยุโรป สะท้อนหลักการต่างตอบแทน (reciprocity) ที่ฟอน แดร์ เลเยน ผลักดันมานานในเรื่องการจัดซื้อจัดจ้างสาธารณะ

2. ชุดเครื่องมือป้องกันการค้าที่แข็งแกร่งขึ้น (strengthened trade defense toolbox): รวมถึงการใช้เครื่องมือที่มีอยู่แล้ว เช่น การต่อต้านการอุดหนุน (anti-subsidy) และการต่อต้านการทุ่มตลาด (anti-dumping) อย่างจริงจังมากขึ้น ควบคู่ไปกับข้อเสนอสำหรับมาตรการใหม่ทั้งหมดเพื่อรับมือกับสินค้าจีนที่ได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาลท่วมตลาด ก่อนหน้านี้ คณะกรรมาธิการยุโรปได้ส่งสัญญาณแล้วว่าจะเสนอเครื่องมือป้องกันการค้าใหม่ก่อนการประชุมสุดยอด รวมถึงการคัดกรองเงินอุดหนุนจากต่างประเทศที่เข้มงวดขึ้น และ ‘เครื่องมือใหม่’ เพื่อกระจายความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทานที่สำคัญออกจากจีน

อะไรคือปัจจัยเร่งด่วน

ผู้นำ EU อธิบายสถานการณ์ว่าเป็น ‘ช็อก’ ต่อเศรษฐกิจยุโรป มีหลายปัจจัยที่เกี่ยวพันกันเบื้องหลังความเร่งด่วนนี้:

• สินค้าจีนราคาถูกที่ได้รับการอุดหนุนอย่างหนัก ทะลักเข้าสู่ภาคส่วนต่างๆ เช่น รถยนต์ไฟฟ้า (EV) เหล็ก แผงโซลาร์ และสินค้าพื้นฐาน ตัดราคาผู้ผลิตในยุโรปอย่างรุนแรง
• การขาดดุลการค้า EU-จีนที่ถีบตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว — ปริมาณสินค้าที่จีนขายเข้าสู่ EU เพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาและกำลังเร่งตัวขึ้น
• กำลังการผลิตล้นเกินมหาศาลของจีน ในอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ ซึ่ง EU เชื่อว่าเป็นกลยุทธ์ที่รัฐบาลปักกิ่งจงใจขับเคลื่อนเพื่อส่งออกภาวะเงินฝืดและยึดส่วนแบ่งตลาดโลก
• ฐานอุตสาหกรรมยุโรปที่เปราะบาง — อุตสาหกรรมจำนวนมากอ่อนแอลงอยู่แล้วจากต้นทุนพลังงานที่สูงและภาวะชะลอตัวหลังการแพร่ระบาด ทำให้เสี่ยงอย่างยิ่งต่อสงครามราคา

เหยี่ยว vs. นกเขา: รอยร้าวภายใน

การประชุมสุดยอดเผยให้เห็นรอยร้าวลึก โดยประเทศสมาชิกแตกออกเป็นสองค่ายใหญ่ :

กลุ่มหนุนมาตรการแข็งกร้าว (กลุ่ม ‘เหยี่ยว’):

• ฝรั่งเศส (เป็นแกนนำผลักดัน), อิตาลี, สเปน, และ โปแลนด์ — ร่วมลงนามในเอกสารไม่เป็นทางการ (non-paper) เรียกร้องมาตรการที่แข็งกร้าวกว่านี้มาก รวมถึงการใช้การสอบสวนการอุดหนุนที่รวดเร็วขึ้นและการบังคับใช้ภาษีศุลกากรใหม่ๆ ก่อนหน้านี้ ฝรั่งเศสเคยเสนอแนวคิดการเก็บภาษีนำเข้าสินค้าจีนแบบเหวี่ยงแหที่ 30% หรือการทำให้ค่าเงินยูโรอ่อนค่าลง 20-30% เมื่อเทียบกับเงินหยวน พรรคประชาชนยุโรป (EPP) เตือนว่า EU ต้องลงมือ ‘ก่อนที่จีนจะทำให้อุตสาหกรรมยุโรปพิการ’

กลุ่มหนุนความยับยั้งชั่งใจ (กลุ่ม ‘นกเขา’):

• เยอรมนี และอีกหลายประเทศในยุโรปเหนือ เตือนไม่ให้เกิดสงครามการค้าเต็มรูปแบบ เพราะกลัวการตอบโต้ที่กระทบต่อการส่งออกรถยนต์เยอรมัน และการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทานที่เชื่อมโยงกันอย่างลึกซึ้ง
• ฮังการี และ สโลวาเกีย ก็คัดค้านเช่นกัน โดยให้เหตุผลว่าภาษีที่รุนแรงจะทำลายเศรษฐกิจของตน และการเจรจากับปักกิ่งเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

ผลลัพธ์คือการประนีประนอม: ฟอน แดร์ เลเยน ได้รับอาณัติให้พัฒนาเครื่องมือใหม่ แต่มาตรการและกรอบเวลาที่แน่นอนยังคงต้องเจรจากันต่อไป โดยคาดว่าจะมีการต่อสู้ที่ดุเดือดในเรื่องระดับภาษีและขอบเขตภาคส่วนที่ครอบคลุม

การตัดสินใจสำคัญอื่นๆ: คว่ำบาตรรัสเซียและยูเครน

การประชุมสุดยอดยังให้ผลลัพธ์ที่โดดเด่นหลายประการในประเด็นรัสเซียและยูเครน :

• ขยายเวลาการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจต่อรัสเซียออกไปอีกหนึ่งปีโดยฉันทามติ: ผู้นำตกลงที่จะเปลี่ยนจากวงรอบการต่ออายุทุก 6 เดือน (ซึ่งเปิดโอกาสให้มีการยับยั้งเป็นประจำ) มาเป็นการต่ออายุปีละครั้ง เพื่อให้ระบบการคว่ำบาตรมีเสถียรภาพมากขึ้น
• รับรองร่างข้อสรุป (joint conclusions) เกี่ยวกับยูเครน เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่เริ่มสงคราม โดยยืนยันอีกครั้งถึงความมุ่งมั่นของ EU ที่จะสนับสนุนยูเครน ‘ตราบเท่าที่จำเป็น’
• ต้อนรับประธานาธิบดีโวโลดิมีร์ เซเลนสกีของยูเครน เพื่อเข้าร่วมอภิปรายเกี่ยวกับการเข้าร่วม EU และการเจรจาสันติภาพที่อาจเกิดขึ้น แม้จะยังไม่มีประกาศกรอบเวลาเข้าร่วมอย่างเป็นทางการ