VivaTech 2026 จุดเปลี่ยนอธิปไตยดิจิทัลยุโรป: ฝรั่งเศส-เยอรมนี เปิดกรอบ 6 มิติ ทิ้ง Palantir สะเทือนวงการ หลังกรณี Anthropic ถูกสหรัฐฯ สั่งปิดโมเดล AI

งาน VivaTech ครั้งที่ 10 ที่กรุงปารีส (17-20 มิถุนายน 2026) ซึ่งเยอรมนีได้รับเกียรติเป็น 'ประเทศแห่งปี' (Country of the Year) และมีสตาร์ทอัพเยอรมันเข้าร่วมกว่า 200 ราย ตั้งใจจะเป็นเวทีแสดงความทะเยอทะยานด้านเทคโนโลยีของยุโรปอยู่แล้ว แต่กลับกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่วาทกรรมเรื่อง 'อธิปไตยดิจิทัล' ของยุโรปถูกแปลงเป็นนโยบายรูปธรรม พร้อมกับบทเรียนชัดๆ ที่เกิดขึ้นแบบเรียลไทม์ว่าทำไมความเป็นอิสระจึงสำคัญ

เพียงไม่กี่วันก่อนงานเปิด กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ได้บังคับให้ Anthropic ปิดโมเดล AI ที่ล้ำหน้าที่สุดสองรุ่นของตนสำหรับลูกค้าทั่วโลก การตัดสินใจเพียงครั้งเดียวนี้ทำให้ความพยายามของฝรั่งเศส-เยอรมนีในการผลักดันอธิปไตยดิจิทัลของสหภาพยุโรปมีความเร่งด่วนมากกว่าคำปราศรัยในงานใดๆ

นิยามอธิปไตยดิจิทัล 6 มิติ

ในวันที่ 17 มิถุนายน 2026 ฝรั่งเศสและเยอรมนีประกาศว่าได้บรรลุนิยามร่วมกันของ 'อธิปไตยดิจิทัล' (digital sovereignty) ซึ่งเป็นแนวคิดที่เคยเป็นประเด็นขัดแย้งระหว่างปารีสและเบอร์ลินมายาวนาน เอกสารร่วมฝรั่งเศส-เยอรมนีว่าด้วยอธิปไตยดิจิทัล (Franco-German Joint Paper on Digital Sovereignty) นิยามอธิปไตยดิจิทัลว่าเป็น "ความสามารถและศักยภาพในการพัฒนา จัดหา ใช้ ปรับเปลี่ยน และควบคุมเทคโนโลยีดิจิทัลรวมถึงฮาร์ดแวร์" และนำเสนอเป็นกรอบการทำงานร่วมกันเพื่อเสริมสร้างศักยภาพของยุโรปในการดำเนินการในโดเมนดิจิทัล

กรอบการทำงานดังกล่าวมีโครงสร้าง 6 มิติ:

• ความสามารถในการนำไปใช้ (Implementation capacity) — ความสามารถในการติดตั้งและดำเนินการระบบดิจิทัล
• การควบคุมเทคโนโลยี (Technological control) — การเป็นเจ้าของและธรรมาภิบาลเหนือส่วนประกอบเทคโนโลยีหลัก
• การสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ (Economic value creation) — การเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจในประเทศจากกิจกรรมดิจิทัล
• การคุ้มครองข้อมูล (Data protection) — การปกป้องข้อมูลภายใต้กรอบกฎหมายของสหภาพยุโรป
• ความสามารถในการทดแทนระบบ (System substitutability) — ความสามารถในการแทนที่ระบบต่างประเทศด้วยระบบอื่น
• ความยืดหยุ่นของโครงสร้างพื้นฐาน (Infrastructure resilience) — ความแข็งแกร่งของโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่สำคัญ

เอกสารที่ไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายนี้มีจุดประสงค์เพื่อป้อนเข้าสู่การทำงานของคณะกรรมาธิการยุโรปใน 'EU Tech Sovereignty Package' ซึ่งรวมถึง Cloud and AI Development Act (CADA) หกมิตินี้ช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายของสหภาพยุโรปและประเทศสมาชิกมีภาษากลางในการประเมินการพึ่งพาและชี้นำการตัดสินใจจัดซื้อจัดจ้าง

การเปิดตัว Franco-German Forum for the Future อีกครั้ง

ควบคู่ไปกับนิยามร่วม รัฐมนตรีดิจิทัลของฝรั่งเศสและเยอรมนี Anne Le Hénanff และ Dr. Karsten Wildberger ได้ประกาศเปิดตัว 'ฟอรัมฝรั่งเศส-เยอรมนีเพื่ออนาคต' (Franco-German Forum for the Future) อีกครั้งที่ VivaTech ในวันที่ 17 มิถุนายน แพลตฟอร์มนี้ถูกออกแบบมาเพื่อเชื่อมโยงความพยายามด้านเทคโนโลยีระหว่างภาครัฐและเอกชนของทั้งสองประเทศ รวมถึงการจัดทำรายการทางเลือกในท้องถิ่นสำหรับบริการดิจิทัลจากต่างประเทศ และสร้าง 'กรอบการประเมินการพึ่งพาทางดิจิทัลที่สำคัญของยุโรป' รัฐมนตรี Wildberger ของเยอรมนีกล่าวถึงการริเริ่มนี้อย่างชัดเจนว่า "อธิปไตยไม่ใช่การแยกตัว มันคือการเปิดกว้างจากจุดยืนที่แข็งแกร่ง" การประชุมเชิงปฏิบัติการครั้งแรกเกี่ยวกับอธิปไตยดิจิทัลจัดขึ้นในระหว่างงาน VivaTech เมื่อวันที่ 18 มิถุนายน

ฝรั่งเศสเปลี่ยน Palantir เป็น ChapsVision ที่ DGSI

บางทีการดำเนินการที่เป็นรูปธรรมที่สุดเกิดขึ้นก่อนงาน VivaTech เปิดเพียงหนึ่งวัน ในวันที่ 16 มิถุนายน 2026 นายกรัฐมนตรี Sébastien Lecornu ประกาศว่า DGSI (Direction Générale de la Sécurité Intérieure) หน่วยข่าวกรองภายในประเทศของฝรั่งเศส จะเปลี่ยนเครื่องมือวิเคราะห์ข้อมูลของบริษัท Palantir Technologies สัญชาติอเมริกัน มาใช้ซอฟต์แวร์ของสตาร์ทอัพสัญชาติฝรั่งเศสชื่อ ChapsVision

Lecornu กล่าวว่าฝรั่งเศส "ไม่สามารถยอมรับการพึ่งพาทางยุทธศาสตร์ครั้งใหม่ในเทคโนโลยี" โดยอธิบายว่าการเปลี่ยนแปลงนี้เป็นส่วนหนึ่งของการผลักดันในวงกว้างเพื่อส่งเสริมโซลูชันเทคโนโลยีที่มีอธิปไตย DGSI ใช้ Palantir มาเป็นเวลาประมาณหนึ่งทศวรรษ โดยมีการต่อสัญญาในปี 2019, 2022 และล่าสุดในเดือนธันวาคม 2025 ซึ่งการต่อสัญญาครั้งล่าสุดถูกอธิบายว่าเป็น 'สะพาน' เพื่อรอทางเลือกที่มีอธิปไตย การเปลี่ยนผ่านคาดว่าจะใช้เวลาหลายปี และ Palantir ได้แถลงว่าสัญญาที่มีอยู่ของตน 'ยังคงมีผลบังคับใช้อย่างเต็มที่' อย่างไรก็ตาม นักวิเคราะห์อธิบายว่าการตัดสินใจครั้งนี้เป็นหลักฐานที่ชัดเจนที่สุดว่าวาทกรรมเรื่องอธิปไตยดิจิทัลของยุโรปกำลังแปรเปลี่ยนเป็นนโยบายการจัดซื้อจัดจ้างที่มีผลผูกพัน หน่วยงานคุ้มครองรัฐธรรมนูญแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี (Bundesamt für Verfassungsschutz) ก็ได้เปลี่ยนมาใช้ ChapsVision ก่อนหน้านี้ในปี 2026 เช่นกัน

คำสั่งห้ามส่งออกของ Anthropic: การปลุกในแบบเรียลไทม์

เบื้องหลังการอภิปรายเรื่องอธิปไตยทุกครั้งที่ VivaTech คือการดำเนินการของรัฐบาลสหรัฐฯ ต่อ Anthropic ในวันที่ 12 มิถุนายน 2026 Howard Lutnick รัฐมนตรีพาณิชย์สหรัฐฯ ส่งจดหมายถึง Dario Amodei ซีอีโอของ Anthropic เตือนว่าบริษัทจะต้องได้รับอนุญาตจากรัฐบาลก่อนที่จะส่งออกโมเดล AI Fable 5 และ Mythos 5 'ไปยังจุดหมายปลายทางใดๆ ทั่วโลก หรือไปยังชาวต่างชาติไม่ว่าจะอยู่ที่ใด' Lutnick ข่มขู่ด้วยบทลงโทษทางอาญาและทางแพ่งหากไม่ปฏิบัติตาม

โมเดลทั้งสองเปิดตัวเพียงสามวันก่อนหน้านั้น คือในวันที่ 9 มิถุนายน คำสั่งดังกล่าวซึ่งอ้างถึงการควบคุมการส่งออกเพื่อความมั่นคงของชาติ เกิดจากความกังวลว่าโมเดลดังกล่าวอาจถูกเบี่ยงเบนไปใช้โดยผู้ใช้หน่วยข่าวกรองทางทหารในจีน รัสเซีย หรือประเทศอื่นๆ ที่เป็นกังวล เนื่องจาก Anthropic ไม่สามารถกรองชาวต่างชาติออกจากผู้ใช้ในสหรัฐฯ ได้แบบเรียลไทม์ — ข้อจำกัดนี้ครอบคลุมถึงพนักงานชาวต่างชาติของบริษัทเองด้วย — บริษัทจึงปิดการใช้งานโมเดลทั้งสอง สำหรับลูกค้าทุกคนทั่วโลก

การปิดระบบนี้ถูกอธิบายอย่างกว้างขวางว่าไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในประวัติศาสตร์ของกฎระเบียบ AI เชิงพาณิชย์ ที่ VivaTech เหตุการณ์นี้เพิ่มน้ำหนักให้กับการถกเถียงเรื่องเอกราชของยุโรป โดยแสดงให้เห็นว่าการเข้าถึงระบบ AI ที่สำคัญสามารถได้รับผลกระทบจากการตัดสินใจควบคุมการส่งออกของต่างประเทศได้ตลอดเวลา Euronews รายงานว่ารัฐมนตรียุโรปใช้เหตุการณ์นี้เพื่อโต้แย้งว่า 'หน้าต่างของการสร้างอธิปไตยคือตอนนี้'

ภาพใหญ่: จากวาทกรรมสู่ความจริง

VivaTech 2026 กลายเป็นเวทีที่วาทกรรมเรื่องอธิปไตยของยุโรปหลายปีมาบรรจบกับการกระทำที่หนักแน่นมากขึ้น: กรอบการทำงาน 6 มิติที่กำหนดร่วมกัน การดำเนินการย้ายออกจากเทคโนโลยีสหรัฐฯ ของหน่วยข่าวกรอง และความรู้สึกเร่งด่วนที่ชัดเจนขึ้นหลังจากที่วอชิงตันแสดงให้เห็นว่าสามารถจำกัดการเข้าถึงโมเดล AI ขั้นสูงผ่านการควบคุมการส่งออก การบรรจบกันระหว่างฝรั่งเศส-เยอรมนีไม่ได้เป็นเพียงเชิงสัญลักษณ์เท่านั้น มันจับคู่นิยามอธิปไตยร่วมกับตัวอย่างการใช้ชีวิตของการพึ่งพาโครงสร้างพื้นฐาน AI ที่ไม่ใช่ของยุโรป

ข้อความจากปารีสและเบอร์ลินมุ่งเป้าไปที่กรุงบรัสเซลส์และประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปอื่นๆ โดยตรง: ขณะนี้มีกรอบการประเมินการพึ่งพาทางดิจิทัลแล้ว การตัดสินใจจัดซื้อจัดจ้างกำลังเริ่มต้นขึ้น และสัญญาณเตือนก็มาถึงแล้ว