ขีดความสามารถใหม่ของอิหร่านในการควบคุมช่องแคบฮอร์มุซ และบทบาทลับของกองทัพสหรัฐฯ ในการเปิดเส้นทางเดินเรือ

นี่คือการวิเคราะห์สถานการณ์ล่าสุดในช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) โดยอ้างอิงจากการประเมินของหน่วยข่าวกรองสหรัฐฯ ปฏิบัติการทางทหาร และข้อตกลงกรอบความร่วมมือระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านที่เพิ่งมีการประกาศ

หน่วยข่าวกรองสหรัฐฯ ประเมิน: อิหร่านสามารถปิดช่องแคบ "ได้ตามต้องการ"

หน่วยข่าวกรองสหรัฐฯ ได้ประเมินว่า อิหร่านมีความสามารถในการปิดกั้นการเข้าถึงช่องแคบฮอร์มุซได้ตามอำเภอใจ ซึ่งเป็นผลโดยตรงจากสงครามในปี ค.ศ. 2026 ที่ทำให้เตหะรานมีอำนาจต่อรองใหม่ที่ทรงพลังเหนือเศรษฐกิจโลก รายงานข่าวกรองดังกล่าวซึ่งรายงานโดย CNN เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน ค.ศ. 2026 ระบุว่า ความสามารถนี้ยังคงอยู่โดยไม่ขึ้นกับข้อตกลงกรอบความร่วมมือที่คาดว่าจะลงนามในวันที่ 19 มิถุนายน หมายความว่า อิหร่านสามารถกลับมาปิดกั้นช่องแคบได้อีกครั้ง แม้ว่าจะมีข้อตกลงแล้วก็ตาม ก่อนหน้านี้ ในเดือนเมษายน ค.ศ. 2026 ข่าวกรองได้เตือนแล้วว่า อิหร่านไม่น่าจะผ่อนคลายการควบคุมช่องแคบในเร็ววัน เพราะมองว่าการควบคุมเส้นทางน้ำนี้เป็นเพียงอำนาจต่อรองเดียวที่สำคัญต่อสหรัฐฯ

ปฏิบัติการ 'โปรเจกต์ ฟรีดอม' (Project Freedom) และสถานการณ์การเดินเรือในปัจจุบัน

การประกาศต่อสาธารณะ. ในช่วงต้นเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2026 ประธานาธิบดีทรัมป์ ได้ประกาศ "โปรเจกต์ ฟรีดอม" สั่งการให้กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (U.S. Central Command) เปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งสำหรับเรือพาณิชย์ กระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ระบุว่า ปฏิบัติการนี้จะใช้เรือพิฆาตติดอาวุธนำวิถี อากาศยานกว่า 100 ลำ แพลตฟอร์มไร้คนขับ และกำลังพล 15,000 นาย

การเปลี่ยนผ่านสู่ความเงียบ. แผนการคุ้มกันที่ประกาศไว้ถูกล้มเลิกไปอย่างรวดเร็ว เพราะเป็นการเผชิญหน้าเกินไป แต่กองทัพสหรัฐฯ ยังคงปฏิบัติการในรูปแบบที่เปิดเผยน้อยลง แทนที่จะท้าทายอิหร่านอย่างเปิดเผย สหรัฐฯ ได้ประสานงานอย่างเงียบๆ กับบริษัทเดินเรือเพื่อนำทางเรือผ่านช่องแคบ

ผลลัพธ์ในทะเล. ภายในปลายเดือนพฤษภาคม กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ ได้นำทางเรือพาณิชย์ประมาณ 70 ลำ ผ่านช่องทางที่สหรัฐฯ ลาดตระเวน ในวันที่ 10 มิถุนายน ประธานาธิบดีทรัมป์ เปิดเผยว่า กองทัพสหรัฐฯ ได้ช่วยเหลือเรือพาณิชย์ 200 ลำอย่างลับๆ และอำนวยความสะดวกในการขนส่งน้ำมันดิบกว่า 100 ล้านบาร์เรล ผ่านช่องแคบ แม้จะเป็นเช่นนั้น ปริมาณการจราจรยังคงเป็นเพียงเศษเสี้ยวของระดับก่อนสงคราม ระหว่างวันที่ 1 มีนาคม ถึง 19 พฤษภาคม มีเรือเพียง 895 ลำที่ข้ามช่องแคบ เทียบกับประมาณ 138 ลำต่อวันก่อนเกิดสงคราม

ข้อตกลงกรอบความร่วมมือสหรัฐฯ-อิหร่าน

การประกาศและการลงนาม. ในวันที่ 14-15 มิถุนายน ค.ศ. 2026 สหรัฐฯ และอิหร่าน ประกาศข้อตกลงกรอบความร่วมมือเบื้องต้น ซึ่งเป็นบันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding) ชั่วคราว ที่มุ่งหมายยุติสงครามที่ดำเนินมากว่า 3 เดือน พิธีลงนามอย่างเป็นทางการมีกำหนดในวันศุกร์ที่ 19 มิถุนายน ค.ศ. 2026 ณ ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

เงื่อนไขหลักของการหยุดยิงและการปิดกั้นช่องแคบ

• หยุดยิง 60 วัน. ทั้งสองฝ่ายตกลงที่จะยุติการสู้รบเป็นเวลา 60 วัน ในทุกแนวรบ รวมถึงเลบานอน
• เปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง. อิหร่านตกลงที่จะเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งโดยไม่เก็บค่าผ่านทาง สำหรับการเดินเรือพาณิชย์ทั้งหมด
• ยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ. กองทัพเรือสหรัฐฯ จะยกเลิกการปิดล้อมท่าเรือของอิหร่านและช่องแคบฮอร์มุซ
• การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรและการเจรจานิวเคลียร์. ข้อตกลงนี้อนุญาตให้อิหร่านขายน้ำมันได้อย่างเสรี และเลื่อนการเจรจาโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน ซึ่งถูกอ้างว่าเป็นชนวนสงครามแต่แรกเริ่ม
• การถอนกำลังทหารสหรัฐฯ. ตามรายงานร่างข้อตกลง กองกำลังทหารสหรัฐฯ จะถอนตัวออกจากพื้นที่โดยรอบอิหร่าน

การผ่านช่องแคบของเรือบรรทุกน้ำมันอิหร่าน

หลังจากที่การปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ มีผลบังคับใช้ในเดือนเมษายน ค.ศ. 2026 การจราจรของเรือบรรทุกน้ำมันอิหร่านผ่านช่องแคบก็หยุดชะงักลงเป็นส่วนใหญ่ ในวันที่ 4 มิถุนายน มีเรือบรรทุกน้ำมันติดธงอิหร่าน 4 ลำ ผ่านช่องแคบเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่วันที่ 15 เมษายน ล่าสุด ในวันที่ 17 มิถุนายน ค.ศ. 2026 มีเรือบรรทุกน้ำมันอิหร่านอย่างน้อย 3 ลำ ที่ขนส่งน้ำมันดิบเกือบ 5 ล้านบาร์เรล เดินเรือผ่านการปิดล้อมของกองทัพเรือสหรัฐฯ ได้สำเร็จ ซึ่งถือเป็นการขนส่งขาออกครั้งแรกในรอบ 2 เดือน โดย CNBC รายงานว่า ผู้ประกอบการเรือต่างดำเนินการอย่างระมัดระวังในการจัดตำแหน่งเรือของตนใหม่ "ด้วยความไม่เชื่ออย่างระแวดระวัง" ล่วงหน้าก่อนข้อตกลงกรอบความร่วมมือ

นักวิเคราะห์จาก Kpler ประเมินว่า หากการบังคับใช้ข้อตกลงเป็นไปโดยไม่มีอุปสรรคสำคัญ การจราจรทางเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซอาจเพิ่มขึ้นเป็นเกือบครึ่งหนึ่งของระดับก่อนสงครามภายในหนึ่งเดือน

---

แหล่งข้อมูลหลัก: กระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ , CNN, CNBC, NPR, CNBC (คำแถลงของทรัมป์), CNBC (เรือบรรทุกน้ำมันอิหร่าน), Ahram Online / AFP, Fortune, Boston Globe, The Guardian, Moneycontrol / สื่อรัฐอิหร่าน, Bloomberg.