ลิเบียผนึกกำลัง 3 ยักษ์ใหญ่พลังงานยุโรป-ตุรกี เปิดประมูลสัมปทานรอบแรกในรอบ 17 ปี หวังฟื้นความเชื่อมั่นต่างชาติ

หลังจากการหยุดชะงักของการออกใบอนุญาตระหว่างประเทศขนาดใหญ่มาเกือบสองทศวรรษ ในที่สุดลิเบียก็ได้กลับเข้าสู่เวทีการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมระดับโลกอีกครั้ง ด้วยการลงนามในข้อตกลงแบ่งปันผลผลิต (Production-Sharing Agreement - PSA) สำหรับแปลงสำรวจน้ำลึก O7 ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ข้อตกลงซึ่งลงนามในเดือนมิถุนายน 2026 ระหว่างบรรษัทน้ำมันแห่งชาติลิเบีย (National Oil Corporation - NOC) กับกลุ่มพันธมิตรที่ประกอบด้วย Repsol, บริษัทปิโตรเลียมตุรกี (TPAO) และ MOL Group นี้ ถือเป็นการลงทุนต้นน้ำครั้งสำคัญครั้งแรกที่เชื่อมโยงกับการเปิดประมูลรอบปี 2025 ของประเทศ ซึ่งเป็นกระบวนการที่ออกแบบมาเพื่อพลิกฟื้นการลงทุนที่ซบเซามานานหลายปีท่ามกลางความไร้เสถียรภาพทางการเมือง

เปิดโครงสร้างกลุ่มพันธมิตร O7: ใครถือหุ้นเท่าไหร่ ใครคุมปฏิบัติการ

แปลง O7 ตั้งอยู่ห่างจากเมืองเบงกาซีไปทางตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ 140 กิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่กว่า 10,300 ตารางกิโลเมตร ในระดับความลึกของน้ำทะเลที่เกิน 1,500 เมตร ข้อตกลงแบ่งปันผลผลิตระบุโครงสร้างการเป็นเจ้าของและผู้ดำเนินการไว้อย่างชัดเจน:

• Repsol ถือหุ้น 40% และได้รับแต่งตั้งเป็น ผู้ดำเนินการ (Operator)
• TPAO (Turkish Petroleum Corporation) ถือหุ้น 40%
• MOL Group ถือหุ้นในส่วนที่เหลืออีก 20%

กลุ่มพันธมิตรสามฝ่ายนี้ได้รับชัยชนะจากกระบวนการยื่นประมูลร่วมที่จัดขึ้นเมื่อต้นปีที่ผ่านมา แม้ว่า PSA จะอนุญาตให้กลุ่มบริษัทสามารถดำเนินการจัดเก็บข้อมูลคลื่นไหวสะเทือน (Seismic Data) และการขุดเจาะสำรวจได้ แต่รายงานที่มีอยู่ไม่ได้เปิดเผยรายละเอียดเกี่ยวกับพันธะการใช้จ่ายขั้นต่ำที่แน่ชัดจากคู่สัญญาหรือ NOC แต่อย่างใด ด้วยธรรมชาติของแหล่งน้ำลึกจึงหมายถึงการรณรงค์ที่ต้องใช้เทคนิคขั้นสูงและเงินลงทุนมหาศาล ทำให้พันธะในการดำเนินงานในอนาคตกลายเป็นรายละเอียดสำคัญที่นักลงทุนต้องจับตามอง

การเปิดประมูลรอบปี 2025: การกลับมาของอุตสาหกรรมต้นน้ำลิเบีย

PSA ของแปลง O7 ไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยว หากแต่เป็นผลพวงมาจากการเปิดประมูลสัมปทานรอบแรกของลิเบียนับตั้งแต่ปี 2007 ซึ่งเปิดตัวอย่างเป็นทางการในเดือนมีนาคม 2025 และสิ้นสุดในวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2026 เมื่อ NOC ประกาศรายชื่อผู้ชนะ การประมูลครั้งนี้ถูกจัดโครงสร้างอย่างชัดเจนเพื่อฟื้นฟูภาคไฮโดรคาร์บอนของลิเบีย ซึ่งส่วนใหญ่ถูกบริษัทน้ำมันระหว่างประเทศ (IOCs) เมินเฉยหลังการปฏิวัติในปี 2011 และการแบ่งขั้วทางการเมืองที่ดำเนินอยู่อย่างต่อเนื่องระหว่างรัฐบาลคู่แข่งในตริโปลีและทางตะวันออก

ท้ายที่สุด มีการมอบสัมปทานจำนวน 5 แปลง จากข้อเสนอเริ่มต้น 22 แปลง (ภายหลังปรับแก้เป็น 20 แปลง) มีบริษัทเพียงกลุ่มเล็กๆ ที่ยื่นข้อเสนอที่มีผลผูกพัน ซึ่งประกอบด้วย:

• แปลงนอกชายฝั่ง O1: Eni (60%) และ QatarEnergy (40%)
• แปลงนอกชายฝั่ง O7: Repsol (40%, ผู้ดำเนินการ), TPAO (40%), MOL Group (20%)
• แปลงบนบก S4 (แอ่ง Sirte): Chevron — เอาชนะกลุ่มพันธมิตร TotalEnergies-ConocoPhillips
• แปลงบนบก C3 (แอ่ง Sirte): Repsol และ TPAO
• แปลงบนบก M1 (แอ่ง Murzuq): Aiteo Group จากไนจีเรีย

จำนวนสัมปทานที่ถูกประมูลไปได้มีเพียง 5 จาก 22 แปลงที่เปิดเสนอ ซึ่งต่ำกว่าที่หลายฝ่ายคาดการณ์ไว้ในช่วงแรก แต่ก็ยังสามารถดึงดูดให้ Chevron ยักษ์ใหญ่ด้านพลังงานจากสหรัฐฯ กลับมายังลิเบียได้อีกครั้งหลังจากหายไปนานถึง 15 ปี เช่นเดียวกับผู้เล่นหน้าใหม่ อย่าง Aiteo และ MOL Group

การปฏิรูปการคลัง: แก้ปัญหากรอบ EPSA IV เดิม

หนึ่งในเหตุผลหลักที่ทำให้บริษัทต่างชาติพากันหลีกเลี่ยงลิเบียคือกรอบข้อตกลงแบ่งปันผลผลิตการสำรวจและผลิตปิโตรเลียม ฉบับที่ 4 (EPSA IV) ที่ล้าสมัย ภายใต้โมเดลดังกล่าว รัฐมีส่วนแบ่งจากการผลิตประมาณ 70–90% เปิดช่องให้ IOC ได้รับผลตอบแทนเพียงเล็กน้อย ซึ่งอาจต่ำถึง 5–15 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากสถานการณ์สมมติที่มีกำไรจากน้ำมัน 100 ล้านดอลลาร์ ในขณะที่ผู้รับเหมาต้องแบกรับความเสี่ยงในการสำรวจทั้งหมด บทวิเคราะห์ทางวิชาการยังได้บันทึกถึงข้อบกพร่องเชิงระบบที่บั่นทอนการใช้จ่ายด้านทุนอีกด้วย

เพื่อแก้ปัญหานี้ ลิเบียได้นำเสนอรูปแบบการแบ่งปันผลผลิตที่ทันสมัยขึ้น ซึ่งมักถูกเรียกว่า EPSA V หรือกรอบ PSA ใหม่ โดยมีการปรับปรุงที่สำคัญตามที่นักวิเคราะห์และรายงานในภูมิภาคชี้ให้เห็น ได้แก่:

• การลดสัดส่วนที่รัฐได้รับ (State Take) โดยมีการคาดการณ์ไว้ที่ประมาณ 66% ในบางการวิเคราะห์ พร้อมอัตราผลตอบแทนภายใน (IRR) ของผู้รับเหมาที่อาจสูงถึง 18–22% ซึ่งดีขึ้นอย่างมากจากพื้นฐานเดิมที่ 2.5%
• กลไกการกู้คืนต้นทุนที่รวดเร็วขึ้นและโครงสร้างการแบ่งปันผลกำไรที่เรียบง่ายขึ้น แทนที่การคำนวณที่ซับซ้อนด้วย "A Factor" จาก EPSA IV
• การกำหนดอัตราคงที่สำหรับการกู้คืนต้นทุน ซึ่งช่วยขจัดข้อร้องทุกข์ที่มีมาอย่างยาวนานว่าโมเดลเดิมทำให้บริษัทไม่สามารถเรียกคืนค่าใช้จ่ายในการสำรวจได้อย่างคุ้มค่า

แม้ว่าเงื่อนไขทั้งหมดของ EPSA V จะยังไม่ถูกเผยแพร่ในรายละเอียด แต่จากงานโรดโชว์เบื้องต้นและการวิเคราะห์ของภาคธุรกิจบ่งชี้ว่าเงื่อนไขใหม่นี้ทำให้ลิเบียอยู่ในสถานะที่สามารถแข่งขันกับแหล่งลงทุนใหม่ในพื้นที่อื่นๆ ได้มากขึ้น

ความหมายต่อเป้าหมายการผลิตของลิเบียและความมั่นคงทางพลังงานของยุโรป

NOC และนายกรัฐมนตรี อับดุลฮามิด ดบีบาห์ ผู้นำรัฐบาลลิเบียซึ่งเป็นที่ยอมรับในระดับสากล ได้วางกรอบการผลักดันใบอนุญาตใหม่นี้ให้เป็นหัวใจสำคัญในการบรรลุเป้าหมายการผลิตระยะยาวที่มีความทะเยอทะยาน นั่นคือการเพิ่มกำลังการผลิตอีก 850,000 บาร์เรลต่อวัน ในช่วง 25 ปีข้างหน้า โดยมุ่งผลักดันให้กำลังการผลิตรวมเข้าใกล้ 2 ล้านบาร์เรลต่อวันภายในสิ้นทศวรรษนี้ แปลง O7 เป็นส่วนหนึ่งของวิสัยทัศน์ที่ใหญ่กว่านั้น แม้ว่าการค้นพบน้ำมันหรือก๊าซเชิงพาณิชย์ใดๆ ก็ตามจะเป็นเรื่องที่ต้องใช้เวลาอีกหลายปี โดยต้องผ่านขั้นตอนการสำรวจ การประเมิน และการพัฒนาที่ประสบความสำเร็จ

สำหรับ MOL Group แล้ว การถือหุ้นในแปลง O7 ถือเป็นการเข้าสู่การสำรวจต้นน้ำของลิเบียโดยตรงเป็นครั้งแรก บริษัทสัญชาติฮังการีแห่งนี้ได้เน้นย้ำต่อสาธารณะถึงบทบาทของโครงการในการเสริมสร้างความมั่นคงด้านพลังงานของยุโรปกลางและยุโรปตะวันออก ด้วยการกระจายแหล่งอุปทานให้หลากหลายนอกเหนือจากท่อส่งจากรัสเซีย และขยายสู่แอ่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ทางด้าน Repsol ซึ่งเป็นผู้ดำเนินการรายสำคัญในลิเบียอยู่แล้วผ่านแหล่ง Sharara ที่มีกำลังการผลิต 300,000 บาร์เรลต่อวัน ก็ได้ขยายพอร์ตโฟลิโอนอกชายฝั่ง ในขณะที่ TPAO ก็ได้ขยายรอยเท้าด้านพลังงานของตุรกีในภูมิภาคให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

ความเสี่ยงทางการเมืองที่ยังคงคุกคามความคืบหน้า

แม้ว่าการลงนาม PSA จะประสบความสำเร็จและเงื่อนไขทางการคลังจะดีขึ้น แต่ภูมิทัศน์ทางการเมืองยังคงเปราะบาง ลิเบียยังคงถูกปกครองโดยรัฐบาลคู่แข่ง และสำนักข่าวรอยเตอร์บรรยายว่าการเปิดประมูลรอบนี้เกิดขึ้น "ท่ามกลางการแบ่งขั้วทางการเมืองที่ดำเนินอยู่อย่างต่อเนื่อง" มัสซูด สุไลมาน ประธาน NOC ได้ประกาศการลงนามใน PSA แต่คำถามที่ยังไม่มีคำตอบสำหรับนักลงทุนคือ ความสามารถของบรรษัทในการรักษาความเป็นอิสระของสถาบันและการค้ำประกันความศักดิ์สิทธิ์ของสัญญาระยะยาว ทศวรรษที่ผ่านมาได้แสดงให้เห็นแล้วว่า ความไร้เสถียรภาพทางการเมืองและกิจกรรมของกองกำลังติดอาวุธสามารถหยุดยั้งแม้กระทั่งแหล่งผลิตที่เปิดดำเนินการอยู่ได้อย่างรวดเร็ว ไม่ต้องพูดถึงโครงการสำรวจใหม่ๆ เลย

ภายใต้บริบทนี้ ข้อตกลงแบ่งปันผลผลิตของแปลง O7 จึงเป็น "การเดิมพัน" ที่ผ่านการคำนวณมาอย่างดีของ Repsol, TPAO และ MOL Group ว่าศักยภาพด้านทรัพยากรของลิเบีย ผนวกกับระบอบการคลังที่เป็นมิตรต่อนักลงทุนมากขึ้น ในตอนนี้มีน้ำหนักมากกว่าความเสี่ยงด้านธรรมาภิบาลที่คงอยู่ถาวร ข้อตกลงนี้ประสบความสำเร็จในการเปิดศักราชการเล่นในแหล่งน้ำลึกของลิเบีย แต่วัดความสำเร็จที่แท้จริงจะปรากฏชัดก็ต่อเมื่อหัวเจาะได้สัมผัสกับพื้นทะเลเท่านั้น