เปิดปฐมบทพายุสมบูรณ์แบบ ราคาถ่านหินเอเชียพุ่งแตะจุดสูงสุดในรอบ 2 ปี

ราคาถ่านหินมาตรฐานของเอเชียพุ่งขึ้นสู่ระดับสูงสุดนับตั้งแต่ปลายปี 2023 ในกลางเดือนมิถุนายน 2026 จากการปะทะกันอย่างพร้อมเพรียงของอุปทานที่หยุดชะงักและอุปสงค์ที่พุ่งสูงขึ้นอย่างฉับพลัน สัญญาซื้อขายถ่านหินล่วงหน้านิวคาสเซิลของออสเตรเลียสำหรับเดือนมิถุนายนแตะระดับ 152.25 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ในขณะที่ถ่านหินอินโดนีเซียประเภท 4,200 GAR ก็พุ่งขึ้นสูงสุดในรอบสองปี ราคาที่พุ่งขึ้นนี้ไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์เดียว แต่เป็นผลจากสามแรงกระแทกที่ชัดเจนซึ่งเกิดขึ้นในตลาดภายในช่วงเวลาเพียงสองสัปดาห์ นั่นคือ เหตุระเบิดครั้งใหญ่ในเหมืองของมณฑลผู้ผลิตถ่านหินอันดับหนึ่งของจีน, การเปลี่ยนแปลงกฎเกณฑ์ด้านกฎระเบียบที่สร้างคอขวดในประเทศผู้ส่งออกถ่านหินรายใหญ่ที่สุดของโลก และวิกฤตทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ทำให้ต้นทุนถ่านหินสำหรับโรงไฟฟ้าถูกกว่าก๊าซธรรมชาติ

ภัยพิบัติเหมืองซานซี: หลุมพรางฉับพลันในอุปทานถ่านหินของจีน

เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2026 เกิดเหตุระเบิดจากแก๊สในเหมืองถ่านหินหลิวเสินยวี ซึ่งเป็นเหมืองเอกชนในอำเภอฉินหยวน มณฑลซานซี ทำให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 82 รายและบาดเจ็บกว่า 120 ราย นับเป็นอุบัติเหตุในเหมืองที่ร้ายแรงที่สุดของจีนนับตั้งแต่ปี 2009 เหมืองแห่งนี้ผลิตถ่านหินโค้กสำหรับอุตสาหกรรมเหล็กเป็นหลัก แต่ผลกระทบได้ลุกลามไปทั่วทั้งอุตสาหกรรมถ่านหิน เพราะมณฑลซานซีมีสัดส่วนการผลิตถ่านหินมากกว่าหนึ่งในสี่ของปริมาณทั้งหมดของจีน

ตลาดตอบสนองในทันที สัญญาซื้อขายถ่านหินโค้กล่วงหน้าของจีนพุ่งขึ้นแตะเพดานรายวันที่ 8% เป็นประมาณ 186.76 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน เนื่องจากนักลงทุนคาดการณ์ล่วงหน้าถึงผลกระทบด้านกฎระเบียบที่จะตามมา และความกลัวนั้นก็เป็นจริง เมื่อทางการท้องถิ่นสั่งระงับการทำเหมืองถ่านหินทั้งหมดในอำเภอฉินหยวนเพื่อตรวจสอบความปลอดภัย และเหมือง 109 แห่งทั่วซานซีซึ่งมีกำลังการผลิตรวมประมาณ 319,000 เมตริกตันต่อวันถูกสั่งปิดภายในไม่กี่วัน มอร์แกน สแตนลีย์ รายงานว่าเหมืองที่เปิดดำเนินการทั้ง 25 แห่งในฉินหยวน ซึ่งมีกำลังการผลิตรวม 27.4 ล้านตันต่อปี ถูกสั่งระงับการดำเนินงานทันที

การระงับการผลิตนี้ยืดเยื้อกว่าที่คาด ในช่วงกลางเดือนมิถุนายน เหมืองบางแห่งที่กลับมาเปิดดำเนินการชั่วคราวก็ถูกสั่งปิดอีกครั้ง ขณะที่การปราบปรามของรัฐบาลปักกิ่งต่อการทำเหมืองผิดกฎหมายทวีความเข้มข้นขึ้น และปริมาณการผลิตถ่านหินดิบรายวันจากเหมืองที่กลับมาเปิดใหม่ลดลงถึง 36% จากระดับปลายเดือนพฤษภาคม นักวิเคราะห์อุตสาหกรรมระบุว่าผลผลิตของซานซีอาจลดลง 8% ในเดือนพฤษภาคมเพียงเดือนเดียว สำหรับตลาดที่เริ่มต้นปี 2026 ด้วยสต็อกที่อยู่ในระดับสบายๆ การสูญเสียกำลังการผลิตอย่างกะทันหัน ซึ่งเกิดขึ้นพร้อมกับการสต็อกสินค้าในช่วงต้นฤดูร้อน ก็มากพอที่จะทำให้ความรู้สึกของตลาดตึงตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว

กฎควบคุมการส่งออกของ Danantara ของอินโดนีเซีย: เอกสารที่กลายเป็นคอขวด

เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน 2026 อินโดนีเซียได้บังคับใช้กฎระเบียบใหม่ที่กำหนดให้ผู้ส่งออกถ่านหิน น้ำมันปาล์มดิบ และเฟอร์โรอัลลอยด์ทั้งหมดเริ่มส่งเอกสารการขนส่งผ่าน PT Danantara Sumberdaya Indonesia ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจที่จัดตั้งขึ้นใหม่ภายใต้กองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติของประเทศ ประธานาธิบดีปราโบโว ซูเบียนโต ได้ประกาศนโยบายนี้เมื่อหลายสัปดาห์ก่อน เพื่อเป็นเครื่องมือในการต่อสู้กับการแจ้งราคาต่ำกว่าจริง การหลีกเลี่ยงภาษี และแรงกดดันต่อค่าเงินรูเปียห์

ระยะเริ่มแรกถูกอธิบายว่าเป็นเพียงการตรวจสอบเอกสาร—เป็นการทำเครื่องหมายในช่องสำแดงในระบบของกระทรวงพาณิชย์ที่ยืนยันความเต็มใจที่จะส่งเอกสารผ่าน Danantara แต่ความสับสนและความไม่แน่นอนเกิดขึ้นในทันที เจ้าหน้าที่อินโดนีเซียพยายามสร้างความเชื่อมั่นให้กับตลาดโดยชี้แจงว่าหน่วยงานนี้จะมุ่งเน้นไปที่การตรวจสอบราคาส่งออกมากกว่าการแทรกแซงการค้าโดยตรง ทว่าความคลุมเครือเกี่ยวกับอำนาจในการกำหนดราคาและระยะต่อไปของนโยบายก็สร้างภาวะชะลอตัวในทางปฏิบัติ

ผู้ส่งออกซึ่งไม่แน่ใจเกี่ยวกับขั้นตอนการปฏิบัติตามกฎระเบียบและหวั่นเกรงว่าการขนส่งจะล่าช้า ต่างระงับการส่งสินค้าในจังหวะเดียวกับที่ผู้ซื้อในเอเชียเริ่มดำเนินการจัดซื้อสำหรับฤดูร้อน ความไม่แน่นอนเพียงอย่างเดียวก็มากพอที่จะดันราคาให้สูงขึ้น ภายในวันที่ 8 มิถุนายน สัญญามาตรฐานนิวคาสเซิลของออสเตรเลียเพิ่มขึ้น 2.4% เป็น 152.25 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน และสื่อหลายสำนักระบุว่าการปรับตัวขึ้นนี้เป็นผลโดยตรงจากความล่าช้าในการขนส่งจากอินโดนีเซีย การดำเนินการตามนโยบายอย่างเต็มรูปแบบ—ซึ่ง Danantara จะเข้าควบคุมสัญญาเชิงพาณิชย์ การออกใบแจ้งหนี้ และการชำระเงินทางการค้า—ถูกกำหนดไว้ในวันที่ 1 มกราคม 2027 ซึ่งหมายความว่าความไม่แน่นอนด้านกฎระเบียบนี้จะยังคงอยู่ต่อไปอีกนานหลังจากการพุ่งขึ้นของราคาในช่วงกลางปี

แรงกระแทกจาก LNG จากความขัดแย้งอิหร่าน: ข้อได้เปรียบด้านราคาของถ่านหินกลับมาอีกครั้ง

ปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ และอิสราเอลต่ออิหร่าน ซึ่งเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026 ได้ปิดกั้นช่องแคบฮอร์มุซและตัดขาดการไหลของน้ำมันและ LNG โลกประมาณ 20% การโจมตีตอบโต้ของอิหร่านต่อโครงสร้างพื้นฐาน LNG ของกาตาร์ รวมถึงท่าเทียบเรือ Ras Laffan ซึ่งมีกำลังการผลิต 77 ล้านตันต่อปี ทำให้ QatarEnergy ต้องหยุดการผลิตและประกาศเหตุสุดวิสัย (force majeure) ในการขนส่ง

ราคา LNG ตลาดจร (spot LNG) ในเอเชียพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ราคาอ้างอิง Japan/Korea Marker (JKM) ขยับขึ้นไปอยู่ในช่วง 17–20 ดอลลาร์สหรัฐต่อล้านบีทียู ซึ่งสูงกว่าระดับประมาณ 11 ดอลลาร์สหรัฐต่อล้านบีทียูก่อนเกิดวิกฤตอย่างมาก แม้จะยังต่ำกว่าจุดสูงสุดสุดขั้วในปี 2022 ก็ตาม สำหรับผู้ผลิตไฟฟ้าในเอเชีย การคำนวณนั้นตรงไปตรงมา ที่ระดับ LNG 20 ดอลลาร์สหรัฐต่อล้านบีทียู ถ่านหินเป็นตัวเลือกที่ถูกกว่า—แม้จะรวมส่วนต่างของต้นทุนด้านคาร์บอนและการจัดการแล้วก็ตาม

ข้อมูลจากนักวิเคราะห์ตลาดแสดงให้เห็นว่าถ่านหินมีราคาถูกกว่า LNG ประมาณ 13% เมื่อเทียบในหน่วยพลังงานที่เท่ากัน ประเทศที่มีความสามารถในการใช้เชื้อเพลิงสองชนิด เช่น อินเดีย เกาหลีใต้ และหลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตอบสนองด้วยการเดินเครื่องเผาถ่านหินอย่างเต็มกำลัง ซึ่งเป็นการเพิ่มอุปสงค์ส่วนเพิ่มให้กับตลาดที่ถูกบีบรัดอยู่แล้วจากการหยุดชะงักในซานซีและอินโดนีเซีย พลวัตในการเปลี่ยนเชื้อเพลิงนี้แสดงถึงแรงกระตุ้นด้านอุปสงค์ที่สำคัญ ซึ่งเปลี่ยนสิ่งที่อาจเป็นเพียงภาวะตึงตัวที่ขับเคลื่อนโดยอุปทานให้กลายเป็นภาวะขาดแคลนอย่างแท้จริง

อุปสงค์หน้าร้อน: ตัวเร่งปฏิกิริยา

ฤดูร้อนในซีกโลกเหนือเป็นแรงหนุนด้านอุปสงค์ตามฤดูกาลที่ขยายผลกระทบของทั้งสามแรงกระแทก เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น ความต้องการไฟฟ้าสำหรับเครื่องปรับอากาศก็ผลักดันให้มีการใช้ถ่านหินเพิ่มขึ้นทั่วเอเชีย ในจังหวะเดียวกับที่ข้อจำกัดด้านอุปทานถึงจุดสูงสุด ผลกระทบตามฤดูกาลนี้ถูกนำมาคิดราคาในตลาดถ่านหินเป็นประจำ แต่การกระจุกตัวที่ผิดปกติของการหยุดชะงักด้านอุปทานทำให้การเร่งตัวของฤดูร้อนนี้ส่งผลกระทบรุนแรงกว่าปีก่อนๆ มาก

วิธีที่แรงกระแทกทั้งสามทับถมกัน

ตารางด้านล่างแสดงให้เห็นทิศทางของแต่ละแรงผลักดัน

แรงขับเคลื่อน	ผลกระทบด้านอุปทาน	ผลกระทบด้านอุปสงค์
ภัยพิบัติเหมืองซานซี (23 พ.ค.)	การผลิตถ่านหินโค้กและถ่านหินความร้อนของจีนได้รับผลกระทบ; เหมือง 109 แห่งหยุดเพื่อตรวจสอบ; การฟื้นตัวของผลผลิตช้าและไม่สม่ำเสมอ .	—
กฎการส่งออก Danantara (1 มิ.ย.)	การขนส่งถ่านหินอินโดนีเซียล่าช้าจากข้อกำหนดด้านเอกสารใหม่และความไม่แน่นอนด้านกฎระเบียบ; ผู้ส่งออกถ่านหินรายใหญ่ที่สุดของโลกกลายเป็นแหล่งที่ไม่น่าเชื่อถือในทันที .	—
ความขัดแย้งอิหร่าน / LNG พุ่ง (ตั้งแต่ 28 ก.พ.)	ความพร้อมใช้งานของ LNG ลดลงหลังช่องแคบฮอร์มุซถูกปิดและการโจมตี Ras Laffan; ราคาก๊าซในยุโรปและเอเชียสูงขึ้น .	ผู้ผลิตไฟฟ้าในเอเชียเพิ่มการใช้ถ่านหิน เนื่องจาก LNG มีความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจน้อยลง; ความต้องการเปลี่ยนเชื้อเพลิงมาใช้ถ่านหินเพิ่มขึ้น .
การทำความเย็นในฤดูร้อน (ตั้งแต่ มิ.ย.)	—	ความต้องการไฟฟ้าตามฤดูกาลทวีความรุนแรงขึ้น ดึงสต็อกถ่านหินที่ตึงตัวอยู่แล้ว .

กรอบเวลาที่คับแคบคือกุญแจสำคัญ ภัยพิบัติซานซีปะทุขึ้นในปลายเดือนพฤษภาคม ระบอบการส่งออกของอินโดนีเซียเริ่มมีผลในวันที่ 1 มิถุนายน และราคา LNG ก็ยกระดับสูงขึ้นมาหลายเดือนแล้ว—แต่แรงผลักดันทั้งสามมาบรรจบกันในจังหวะที่ผู้ซื้อในเอเชียเริ่มต้นจัดหาถ่านหินสำหรับความต้องการในฤดูร้อนของตนพอดี ผลลัพธ์คือชุดคำอธิบายที่หนักแน่นและเกิดขึ้นพร้อมกันเกี่ยวกับอุปทานที่ตึงตัว ซึ่งผลักดันสัญญาซื้อขายล่วงหน้านิวคาสเซิลของออสเตรเลียให้ขึ้นไปถึงจุดสูงสุดภายในวันนับตั้งแต่ปลายปี 2023 ส่วนถ่านหินอินโดนีเซีย 4,200 GAR ซึ่งเป็นเกรดหลักสำหรับโรงไฟฟ้าในเอเชีย แตะจุดสูงสุดในรอบสองปีที่ 66.30 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ดัชนีราคาถ่านหินในวงกว้างซึ่งติดตามโดย YCharts พุ่งขึ้น 34.78% เมื่อเทียบกับปีก่อนสำหรับเดือนมิถุนายน

การพุ่งขึ้นของราคาได้เย็นลงในสัปดาห์ต่อมา เมื่อการเจรจาสันติภาพระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านส่งผลให้ราคาก๊าซลดลงและลดแรงจูงใจในการเปลี่ยนเชื้อเพลิง แต่จุดสูงสุดในช่วงกลางเดือนมิถุนายนแสดงให้เห็นว่าตลาดถ่านหินสามารถตึงตัวได้รวดเร็วเพียงใด เมื่อแรงกระแทกที่เป็นอิสระต่อกันหลายระลอกพุ่งเป้าไปยังสองประเทศถ่านหินยักษ์ใหญ่ของโลกพร้อมๆ กัน