ดีลสันติภาพชั่วคราวสหรัฐฯ-อิหร่าน: โลกเฮ แต่ความเสี่ยงยังเพียบ

เมื่อวันที่ 15 มิถุนายน 2026 ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐฯ และเจ้าหน้าที่อิหร่าน ได้ประกาศบันทึกความเข้าใจ (MOU) เพื่อยุติความขัดแย้งนาน 15 สัปดาห์ ที่ได้บ่อนทำลายอุปทานน้ำมันถึงหนึ่งในห้าของโลก และเกือบจะลากเศรษฐกิจโลกเข้าสู่ภาวะถดถอย หัวใจของข้อตกลงคือแผนการเปิด ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) จุดคอขวดสำคัญที่ถูกปิดกั้นตั้งแต่ปลายเดือนกุมภาพันธ์ แต่มันไม่ใช่สันติภาพถาวร เพราะต้นตอของสงคราม – โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน – ถูกเลื่อนออกไปให้เจรจาภายใน 60 วัน

ใจความสำคัญของข้อตกลง

ข้อตกลงซึ่งมีนายกรัฐมนตรีเชห์บาซ ชารีฟของปากีสถานเป็นตัวกลางนั้น เป็นกรอบสำหรับหยุดยิงทันทีและสร้างพื้นที่สำหรับการเจรจาที่ครอบคลุมมากขึ้น โดยมีกำหนดลงนามอย่างเป็นทางการในวันที่ 19 มิถุนายนนี้ที่สวิตเซอร์แลนด์

• หยุดยิงถาวร: ข้อตกลงกำหนดให้ "ยุติปฏิบัติการทางทหารในทุกแนวรบอย่างถาวรและในทันที รวมถึงในเลบานอน"
• เปิดช่องแคบฮอร์มุซ: เส้นทางเดินเรือนี้จะไม่เปิดจนกว่าดีลจะลงนามอย่างเป็นทางการ การปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐฯ ต่อท่าเรืออิหร่านก็จะถูกยกเลิกไปพร้อมกัน ประธานาธิบดีทรัมป์ประกาศบนโซเชียลมีเดียว่าเขาได้อนุมัติการเปิดฮอร์มุซแบบ "ปลอดค่าผ่านทาง" แล้ว
• เลื่อนปมนิวเคลียร์: ปัญหาที่สำคัญที่สุดถูกเลื่อนออกไป ข้อตกลงชั่วคราวไม่ได้กำหนดข้อจำกัดใหม่ต่อกิจกรรมนิวเคลียร์ของอิหร่าน แต่สร้างกรอบเวลา 60 วันเพื่อเจรจาอนาคตของโครงการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม สถานะของคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูง และเส้นทางสู่การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตร รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่านยืนยันว่าเงื่อนไขนิวเคลียร์จะถูกสรุปภายในช่วงเวลานี้ โดยมีความเป็นไปได้ที่จะขยายเวลาออกไป
• บทบาท IRGC และการปลดล็อกทรัพย์สิน: เจ้าหน้าที่ระดับสูงของอิหร่านบอกกับรอยเตอร์ว่าเรือทุกลำเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ แต่ต้องประสานงานกับกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) พร้อมระบุว่าดีลดังกล่าวขึ้นอยู่กับการปลดล็อกเงินทุนอิหร่านที่ถูกอายัดไว้

ตลาดโลกตอบรับ: แรงซื้อสินทรัพย์เสี่ยงกลับมา

การยืนยันกรอบข้อตกลงทำให้ตลาดคลายความกังวลที่สะสมมาตั้งแต่เริ่มสงคราม ส่งผลให้ราคาสินทรัพย์หลายประเภทปรับตัวอย่างรุนแรง

• ราคาน้ำมันดิ่ง: น้ำมันดิบเบรนท์ มาตรฐานโลก ร่วงลงกว่า 5% มาอยู่ที่ 82.84 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ขณะที่เวสต์เท็กซัสของสหรัฐฯ ลดลง 4.7% มาที่ 80.89 ดอลลาร์ ทั้งคู่ทำจุดต่ำสุดในรอบสามเดือนจากความหวังว่าการส่งออกน้ำมันจากอ่าวเปอร์เซียจะกลับมา
• หุ้นเอเชียพุ่ง: ดัชนีนิกเคอิ 225 ของญี่ปุ่นกระโดดขึ้นราว 5-5.5% ดัชนี KOSPI ของเกาหลีใต้พุ่งนำภูมิภาคถึง 5.7% ด้าน TAIEX ของไต้หวันและ ASX 200 ของออสเตรเลียก็ปรับตัวขึ้นแรง ขณะที่ฮั่งเส็งของฮ่องกงเพิ่มขึ้นเล็กน้อย
• ทั่วโลกเปิดรับความเสี่ยง: ฟิวเจอร์สดัชนี S&P 500 ดีดตัวขึ้น 0.8% ดอลลาร์สหรัฐอ่อนค่าลง และตลาดพันธบัตรปรับตัวขึ้นเมื่อนักลงทุนเริ่มคาดการณ์ว่าแรงกดดันเงินเฟ้อจะลดลงและความจำเป็นที่ธนาคารกลางจะขึ้นดอกเบี้ยก็จะน้อยลง ด้านตลาดหุ้นยุโรป รวมถึงดัชนี DAX ของเยอรมนีก็ทำสถิติสูงสุดใหม่จากข่าวนี้

ความเสี่ยงที่ยังค้างคา: ทำไมช่องแคบฮอร์มุซถึงยังไม่เปิดจริง

แม้ทรัมป์จะอ้างว่าเรือบางลำเริ่มเดินทางผ่าน "ทางหลวงตอนใต้" ของช่องแคบแล้ว แต่วงการเดินเรือและนักวิเคราะห์ความมั่นคงต่างออกมาปฏิเสธอย่างรุนแรง

• ภัยทุ่นระเบิดทางทะเล: ยังไม่แน่ชัดว่าอิหร่านได้วางทุ่นระเบิดในช่องแคบไว้หรือไม่ ในเดือนมีนาคม กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ พุ่งเป้าไปที่เรืออิหร่าน 16 ลำที่เกี่ยวข้องกับการวางทุ่นระเบิด แต่ประสิทธิภาพของการโจมตีครั้งนั้นไม่ชัดเจน เจ้าหน้าที่ระดับสูงของสหรัฐฯ ยอมรับโดยไม่เปิดเผยชื่อว่าจำเป็นต้องเก็บกู้ทุ่นระเบิดก่อนจึงจะเดินเรือได้อย่างปลอดภัย
• บริษัทเดินเรือยังไม่ไว้ใจ: บุคคลสำคัญในวงการเดินเรือเตือนว่าการประกาศทางการเมืองไม่เท่ากับความปลอดภัย ยาค็อบ ลาร์เซน หัวหน้าฝ่ายความปลอดภัยของ BIMCO สมาคมการเดินเรือที่ใหญ่ที่สุดในโลก กล่าวตรงๆ ว่า "คำประกาศของปธน.ทรัมป์ที่ว่าฮอร์มุซเปิดเต็มรูปแบบแล้วนั้นไม่ถูกต้อง!" และเรียกร้องให้เรือหลีกเลี่ยงพื้นที่ดังกล่าว บริษัทเดินเรือทั้งในเอเชียและยุโรปกล่าวว่าอาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์กว่าความเชื่อมั่นจะกลับคืนมา
• เส้นตายการฟื้นตัว: การเก็บกู้ทุ่นระเบิดด้วยเรือกวาดทุ่นระเบิดและโดรนใต้น้ำเป็นกระบวนการที่ต้องใช้เวลา แหล่งข่าวด้านความมั่นคงทางทะเลประเมินว่าอาจใช้เวลา 40 ถึง 50 วันก่อนที่บริษัทประกันและผู้ประกอบการจะสบายใจพอที่จะกลับมาใช้เส้นทางนี้ นักวิเคราะห์การค้าจาก Kpler คาดการณ์ว่าแม้ภายใต้สถานการณ์ที่ดีที่สุด การจราจรทางเรืออาจกลับมาได้เพียงครึ่งหนึ่งของระดับก่อนสงครามในเดือนแรก

ปมภูมิรัฐศาสตร์ที่ยังไม่คลี่คลาย

ข้อตกลงนี้เป็นความก้าวหน้าทางการทูต ไม่ใช่สันติภาพที่ยั่งยืน มีหลายชนวนที่สามารถทำลายการหยุดยิงที่เปราะบางนี้ได้

• ท่าทีของอิสราเอล: แม้ข้อตกลงจะเรียกร้องให้ยุติปฏิบัติการทางทหาร รวมถึงในเลบานอน แต่มันไม่ตอบสนองความกังวลด้านความมั่นคงหลักของอิสราเอลเกี่ยวกับความทะเยอทะยานทางนิวเคลียร์หรือโครงการขีปนาวุธของอิหร่าน การโจมตีของอิสราเอลในเขตชานเมืองเบรุตยังดำเนินต่อไปก่อนการประกาศดีล และยังไม่ชัดเจนว่าอิสราเอลซึ่งไม่ได้เป็นผู้ลงนามจะปฏิบัติตามเงื่อนไขหยุดยิงหรือไม่ นี่คือภัยคุกคามที่มีการอ้างถึงมากที่สุดต่อความทนทานของข้อตกลง
• ระเบิดเวลานิวเคลียร์: นักวิเคราะห์ของสภาแอตแลนติกและผู้สังเกตการณ์รายอื่นแสดงความกังขาอย่างลึกซึ้ง โดยระบุว่าการเลื่อนคำถามเรื่องนิวเคลียร์ออกไปเท่ากับการทิ้งรากเหง้าของสงครามไว้โดยไม่แก้ไข กรอบเวลา 60 วันนั้นเปราะบางมาก การเจรจาที่ล่มสลายอาจทำให้ความเป็นศัตรูปะทุขึ้นใหม่ได้อย่างรวดเร็ว นักวิจารณ์คนหนึ่งสรุปความเสี่ยงว่า "เราไม่มีการรับประกันว่าโครงการนิวเคลียร์จะถูกจัดการหรือไม่ แต่อิหร่านได้แสดงให้โลกเห็นแล้วว่ามันสามารถจับเศรษฐกิจโลกเป็นตัวประกันได้"

ผลกระทบทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ในวงกว้าง

• เงินเฟ้อและธนาคารกลาง: การร่วงลงของราคาน้ำมันคาดว่าจะช่วยลดอัตราเงินเฟ้อในประเทศเศรษฐกิจหลัก ซึ่งอาจทำให้ธนาคารกลางสหรัฐฯ (Fed), ธนาคารกลางยุโรป (ECB) และธนาคารกลางญี่ปุ่น (BOJ) มีความยืดหยุ่นมากขึ้นในการหยุดขึ้นหรือแม้แต่ลดอัตราดอกเบี้ยในอนาคต
• เศรษฐกิจจีน: ในฐานะผู้นำเข้าน้ำมันดิบรายใหญ่ที่สุดของโลก จีนคือผู้ได้รับประโยชน์ทางเศรษฐกิจสูงสุดจากดีลนี้ ราคาน้ำมันที่ลดลงจะช่วยลดค่าใช้จ่ายนำเข้าและบรรเทาเงินเฟ้อราคาผู้ผลิตให้กับภาคการผลิตขนาดใหญ่ของจีน อย่างไรก็ตาม ประโยชน์นี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อช่องแคบฮอร์มุซเปิดจริงในทางกายภาพ ซึ่งเป็นกระบวนการที่วัดกันเป็นสัปดาห์ ไม่ใช่เป็นวัน