ข้อตกลงสหรัฐฯ-อิหร่านยุติสงคราม 107 วัน แต่ความขัดแย้งเรื่องค่าผ่านทางช่องแคบฮอร์มุซยังไม่จบ

การโต้แย้งของอิหร่าน: สหรัฐฯ ยอมรับค่าธรรมเนียมในอนาคต ภายใต้ชื่อ 'ค่าบริการ'
เตหะรานอ้างต่อสาธารณะว่าข้อตกลงขั้นสุดท้ายยอมรับอำนาจร่วมของอิหร่านและโอมานเหนือการบริการทางทะเลในช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นการเปิดทางให้เก็บรายได้หลังจากระยะเวลาผ่อนผัน 60 วัน กระทรวงการต่างประเทศอิหร่านแยกแยะว่าไม่ได้เรียกเก็บ 'ค่าผ่านทาง' แต่เป็น 'ค่าบริการเดินเรือ' ซึ่งรวมถึงค่าบริการนำร่อง ค่ารักษาความปลอดภัย และค่าบริหารจัดการจราจร ผ่านหน่วยงานขนส่งช่องแคบฮอร์มุซที่ตั้งขึ้นใหม่ เอกอัครราชทูตอิหร่านประจำกรุงมอสโกแถลงชัดเจนว่าช่องแคบ 'จะถูกเปิด แต่มีเงื่อนไขใหม่ที่กำหนดโดยทางการอิหร่านและโอมาน รวมถึงค่าผ่านทาง' สื่อของรัฐอิหร่านยังรายงานว่าร่าง MOU 14 ข้อ รวมถึงข้อกำหนดเกี่ยวกับการยุติการปิดล้อมของสหรัฐฯ และการจัดการช่องแคบ

ความขัดแย้งหลัก

• สหรัฐฯ กล่าวว่าข้อตกลงหมายถึงการผ่านฟรีโดยไม่มีค่าธรรมเนียม
• อิหร่านกล่าวว่าข้อตกลงยอมรับอำนาจของอิหร่าน-โอมานในการเรียกเก็บค่าบริการหลังจากระยะเวลายกเว้น 60 วัน
• ยังไม่มีข้อความของ MOU ที่เผยแพร่ต่อสาธารณะอย่างเป็นอิสระเพื่อยืนยันการตีความของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง กำหนดลงนามในวันที่ 19 มิถุนายน ดังนั้นภาษาที่แน่นอนจึงยังไม่ได้รับการยืนยัน

ปฏิกิริยาจากเจ้าหน้าที่ยุโรป

ผู้นำสหภาพยุโรป (EU) โดยรวมให้การต้อนรับข้อตกลง แต่ให้ความสำคัญกับความมั่นคงและบทบาทของยุโรปในการรักษาความปลอดภัยทางน้ำ

• ประธานคณะมนตรียุโรป อันโตนิโอ คอสตา กล่าวว่าเขารอคอย 'การสิ้นสุดของสงครามที่สูญเสียครั้งนี้ และการฟื้นฟูเสรีภาพในการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซอย่างเต็มรูปแบบ'
• ประธานคณะกรรมาธิการยุโรป อัวร์ซูลา ฟอน แดร์ ไลเอิน ต้อนรับการหยุดยิงว่านำมาซึ่ง 'การคลี่คลายความตึงเครียดที่จำเป็นอย่างยิ่ง'
• ประธานาธิบดีฝรั่งเศส เอ็มมานูเอล มาครง ระบุว่ายุโรปพร้อมที่จะมีส่วนร่วมใน 'สันติภาพที่ยั่งยืน' และช่วยเหลือการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง
• หัวหน้าฝ่ายการต่างประเทศของ EU เน้นย้ำว่าการรับประกันความปลอดภัยหลังความขัดแย้งจะต้องมีเรือรบยุโรปเพิ่มขึ้น และการขยายปฏิบัติการทางเรือของ EU ที่มีอยู่ (EMASoH)
• สหราชอาณาจักรและฝรั่งเศสร่วมกันเป็นประธานการประชุมสุดยอดระหว่างประเทศในเดือนพฤษภาคมเพื่อวางแผน 'ภารกิจทางเรือพหุชาติที่เป็นอิสระและป้องกันอย่างเคร่งครัด' สำหรับช่องแคบ ซึ่งส่งสัญญาณว่ามหาอำนาจยุโรปกำลังเตรียมโครงสร้างความมั่นคงของตนเองแทนที่จะพึ่งพาข้อตกลงสหรัฐฯ-อิหร่านเพียงอย่างเดียว

ปฏิกิริยาจากอุตสาหกรรมขนส่ง

ผู้ประกอบการขนส่งตอบสนองด้วยความหวังอย่างระมัดระวัง แต่ย้ำว่าการดำเนินงานจะไม่กลับมาเป็นปกติทันที

• ความเชื่อมั่นต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ในการสร้างใหม่ ผู้ส่งสินค้าในเอเชียและยุโรประบุว่าการเดินเรือจะเริ่มใหม่ต่อเมื่อมีความปลอดภัยทางกายภาพบนผืนน้ำ
• ปฏิบัติการกวาดทุ่นระเบิด โดยใช้เรือกวาดทุ่นระเบิดแบบดั้งเดิมและโดรนใต้น้ำ อาจใช้เวลา 40 ถึง 50 วัน ก่อนที่บริษัทประกันภัย สายเรือ และผู้ค้าน้ำมันจะมั่นใจพอที่จะกลับมาเดินเรือตามปกติ
• สายเรือคอนเทนเนอร์รายใหญ่แถลงว่า 'ไม่มีการเปลี่ยนแปลงใดๆ ต่อการดำเนินงานของเราในภูมิภาค' ในขณะนี้
• บริษัทขนส่งยินดีกับการพลิกผันทางการทูต แต่เน้นย้ำว่าการรับประกันความปลอดภัยในทางปฏิบัติ ความคุ้มครองประกันภัย และการกวาดทุ่นระเบิดต้องมาก่อน

มุมมองจากนักวิเคราะห์

• สถาบันเพื่อการศึกษาสงคราม (ISW) อธิบายว่าข้อตกลงนี้เป็นข้อตกลงสองระยะ: ระยะที่ 1 ครอบคลุมการยุติการสู้รบ การเปิดช่องแคบ และการส่งมอบผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจให้อิหร่าน (เงินทุนฟื้นฟู การผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตร การปล่อยทรัพย์สินที่ถูกอายัด การยุติการปิดล้อม) ระยะที่ 2 จะจัดการกับข้อจำกัดด้านโครงการนิวเคลียร์ ซึ่งเป็นประเด็นที่ถูกเลื่อนออกไปโดยเจตนา
• นักวิเคราะห์ตั้งข้อสังเกตว่าประเด็นนิวเคลียร์ยังคงเป็นองค์ประกอบที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขและเป็นที่ถกเถียงมากที่สุด สื่อสหรัฐฯ รายงานว่าข้อจำกัดด้านนิวเคลียร์อยู่ในร่าง MOU ในขณะที่สื่ออิหร่านยืนยันว่าการเจรจานิวเคลียร์จะเกิดขึ้นแยกต่างหากหลังจากลงนาม MOU
• ในประเด็นค่าธรรมเนียม นักวิเคราะห์มองเห็นความคลุมเครือโดยเจตนา: การใช้คำว่า 'ค่าบริการ' ของอิหร่านทำให้เตหะรานสามารถอ้างได้ว่าไม่ได้ละเมิดคำมั่นสัญญา 'ไม่เก็บค่าผ่านทาง' ในขณะที่ยังสามารถสร้างรายได้ ซึ่งจะกลายเป็นจุดปะทะด้านการปฏิบัติตามข้อตกลงที่อาจปะทุขึ้นได้เมื่อการขนส่งกลับมาเริ่มต้นอีกครั้ง

สรุป

ข้อตกลงกรอบนี้ยุติการสู้รบและเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้งในทางทฤษฎี แต่ข้อพิพาทเรื่องค่าผ่านทาง — 'เส้นทางเสรี' ของสหรัฐฯ กับ 'ค่าบริการหลัง 60 วัน' ของอิหร่าน — ยังคงเป็นความคลุมเครือที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขครั้งใหญ่ ชาติมหาอำนาจยุโรปให้การสนับสนุน แต่กำลังสร้างขีดความสามารถทางเรือของตนเองเพื่อรักษาความปลอดภัยทางน้ำ อุตสาหกรรมขนส่งยังคงชะลอตัวจนกว่าจะเป็นไปตามเงื่อนไขความปลอดภัยทางกายภาพและการประกันภัย ซึ่งอาจใช้เวลา 40–50 วัน ปัญหานิวเคลียร์ที่ถูกเลื่อนออกไปเป็นระยะที่สองโดยเจตนายังคงเป็นความไม่แน่นอนระยะยาวที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น