รอยร้าวในที่ประชุมยูโรกรุ๊ป: เมื่อมหาอำนาจยุโรปปะทะแผนยืดหยุ่นงบประมาณรับมือวิกฤตพลังงาน

การขยายขอบเขตครั้งนี้มีรายละเอียดสำคัญ:

• กำหนดเพดานการใช้จ่ายสำหรับมาตรการพลังงานที่ 0.3% ของ GDP ต่อปี (หรือคิดเป็นวงเงินสะสมไม่เกิน 0.6% ของ GDP ตลอดช่วงปี 2026-2028) สำหรับโครงการอย่างแผงโซลาร์ เซลล์แสงอาทิตย์ ปั๊มความร้อน ยานยนต์ไฟฟ้า เป็นต้น
• วงเงินรวมของความยืดหยุ่นสูงสุดยังคงอยู่ที่ 1.5% ของ GDP เท่าเดิม ซึ่งหมายความว่าการใช้จ่ายด้านพลังงานใด ๆ จะต้องถูกดึงมาจากกรอบวงเงินรวมที่มีอยู่แล้วนั้น

จุดเปลี่ยน: โปรตุเกส ประเทศแรกที่ลุยใช้สิทธิ์

โปรตุเกสคือผู้เล่นที่เปิดฉากใช้กลไกใหม่นี้เป็นประเทศแรก เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2026 คณะกรรมาธิการยุโรปได้ออกคำแนะนำอย่างเป็นทางการให้โปรตุเกสได้รับอนุญาตให้ใช้มาตรานี้เพื่อวัตถุประสงค์ด้านพลังงาน การร้องขอและอนุมัติเป็นกรณีพิเศษของโปรตุเกส นอกจากจะเป็นการทดสอบระบบครั้งสำคัญแล้ว ยังทำให้ความไม่ลงรอยระหว่างชาติสมาชิกในประเด็นนี้ยิ่งเด่นชัดขึ้น

นอกจากเรื่องพลังงานแล้ว โปรตุเกสยังเดินหน้าในด้านกลาโหมไปพร้อมกัน โดยได้ยื่นขอกู้เงินจากสหภาพยุโรปภายใต้โครงการ SAFE (Security Action for Europe) เป็นมูลค่าถึง 5.8 พันล้านยูโรเพื่อการจัดซื้อยุทโธปกรณ์ ซึ่งยิ่งตอกย้ำบทบาทของประเทศในการใช้ประโยชน์จากช่องทางความยืดหยุ่นทางการคลังทุกรูปแบบที่มีอยู่

เสียงคัดค้านจากกรรมการการคลังอิสระ

หนึ่งวันก่อนหน้าประชุมยูโรกรุ๊ป คณะกรรมการการคลังยุโรป ซึ่งเป็นองค์กรอิสระตรวจสอบนโยบายการคลังของสหภาพยุโรป ได้ออกมา วิพากษ์วิจารณ์ท่าทีของคณะกรรมาธิการอย่างเผ็ดร้อน ต่อสาธารณะ

นายพีเตอร์ ฮาเซอคัมพ์ ประธานคณะกรรมการการคลังยุโรป ได้ส่งสัญญาณเตือนครั้งสำคัญ:

"วิกฤตพลังงานเป็นเรื่องจริง แต่มันเรียกร้องให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่การอัดฉีดกระตุ้นเศรษฐกิจ"

คณะกรรมการการคลังยุโรปเตือนว่าการขยายผลจากข้อยกเว้นด้านกลาโหมไปสู่ภาคพลังงานมีความสุ่มเสี่ยงสูงที่จะ ทำให้เกิดความเคยชินกับการผ่อนปรนกฎเกณฑ์ทางการคลังอย่างถาวร และเป็นการ กัดเซาะความน่าเชื่อถือของกฎการคลังชุดใหม่ นอกจากนี้ยังถือเป็นการซ้ำรอยความผิดพลาดในยุคโควิด-19 ที่รัฐบาลทั่วโลกอัดฉีดเงินกระตุ้นขนานใหญ่โดยไม่มีการปฏิรูปโครงสร้างหนุนหลังอย่างเพียงพอ สุดท้ายเงินอุดหนุนกลับถูกต่ออายุยาวนานเกินกว่าที่วิกฤตจะคลี่คลาย

ภูมิทัศน์วิกฤตซ้อนวิกฤตที่ผลักดันให้นโยบายนี้ถือกำเนิด

ความขัดแย้งในที่ประชุมยูโรกรุ๊ปมิได้เกิดขึ้นลอย ๆ หากแต่มีฉากหลังเป็นวิกฤตเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ที่กดดันอย่างหนักหน่วง:

• กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ปรับลดคาดการณ์: ในสัปดาห์เดียวกับการประชุม IMF ได้ปรับลดประมาณการเติบโตของเศรษฐกิจยูโรโซนในปี 2026 ลงเหลือเพียง 0.9% ขณะที่คาดการณ์อัตราเงินเฟ้อจะยังสูงอยู่ที่ 2.8% อันเป็นผลพวงโดยตรงจากภาวะช็อกราคาพลังงาน
• วิกฤตปิดล้อมช่องแคบฮอร์มุซ: ความขัดแย้งกับอิหร่านที่บานปลาย ส่งผลให้เส้นทางขนส่งน้ำมันดิบสำคัญที่ป้อนปริมาณอุปทานถึงหนึ่งในห้าของโลกถูกปิดกั้น ทำให้ราคาพลังงานในยุโรปพุ่งทะยานขึ้นอย่างรุนแรง ซึ่งเป็นแรงผลักดันหลักที่ทำให้คณะกรรมาธิการตัดสินใจเสนอขยายข้อยกเว้นนี้
• ธนาคารกลางยุโรปขึ้นดอกเบี้ย: เพื่อสกัดเงินเฟ้อ ECB จำเป็นต้องใช้นโยบายการเงินที่เข้มงวดขึ้น สร้างความตึงเครียดระหว่างภาคการคลังที่พยายามจะผ่อนคลายเพื่อประคองเศรษฐกิจ กับนโยบายการเงินที่กำลังดูดซับสภาพคล่องออกจากระบบ
• การเจรจางบประมาณหลายปีของสหภาพยุโรป: กำหนดการสำคัญของที่ประชุมผู้นำคณะมนตรียุโรปในวันที่ 18-19 มิถุนายน 2026 เพื่อเจรจางบประมาณระยะยาวของสหภาพยุโรป ยิ่งเพิ่มแรงกดดันให้ต้องหาข้อสรุปเกี่ยวกับกรอบวินัยทางการคลังให้ได้ก่อนเริ่มต้นกระบวนการ