วิกฤตตัวประกันในเยเมน: 2 ปีแห่งการกักขังบุคลากร UN 73 คนโดยฮูตี เส้นตาย ข้อกล่าวหา และเสียงตอบโต้จากนานาชาติ

นับตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2024 การที่กลุ่มฮูตีในเยเมนควบคุมตัวบุคลากรของสหประชาชาติ (UN) ได้ลุกลามกลายเป็นวิกฤตตัวประกันครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ยุคใหม่ขององค์กร โดยเจ้าหน้าที่จำนวนมากถึง 73 คน ยังคงถูกกักขังเมื่อก้าวเข้าสู่ปีที่สอง สหประชาชาติได้ตอบสนองด้วยการประณามอย่างต่อเนื่อง การพักการดำเนินงานด้านมนุษยธรรม และการกดดันทางการทูตที่ยืดเยื้อ ขณะที่กลุ่มฮูตีก็ได้ยกระดับสถานการณ์ด้วยข้อกล่าวหาจารกรรม การพิจารณาคดีที่จัดฉากขึ้น และการเสียชีวิตของผู้ถูกคุมขังอย่างน้อยหนึ่งราย

เส้นเวลาการจับกุมหมู่ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2024

การเคลื่อนไหวของกลุ่มฮูตีในช่วงสองปีที่ผ่านมา ไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเพียงครั้งเดียว แต่เป็นการรณรงค์ควบคุมตัวบุคลากรช่วยเหลืออย่างเป็นระบบและเข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ

• 6–7 มิถุนายน 2024 – กลุ่มฮูตีเปิดปฏิบัติการจับกุมหมู่ครั้งใหญ่ โดยควบคุมตัวเจ้าหน้าที่ของสหประชาชาติ องค์กรพัฒนาเอกชน (NGO) และภาคประชาสังคมหลายสิบคนทั่วพื้นที่ที่อยู่ภายใต้การควบคุมของพวกเขา ในจำนวนนี้รวมถึงเจ้าหน้าที่ด้านสิทธิมนุษยชนของ UN จำนวน 6 คน
• 13 มิถุนายน 2024 – มีการยืนยันว่าบุคลากรของ UN อย่างน้อย 13 คนถูกควบคุมตัว และอีก 4 คนถูกคุมขังโดยห้ามติดต่อกับโลกภายนอก นายอันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการใหญ่สหประชาชาติ ได้ออกมาประณามการจับกุมครั้งนี้และเรียกร้องให้ปล่อยตัวผู้ถูกคุมขังทั้งหมดในทันที
• 23–25 มกราคม 2025 – บุคลากรของ UN อีก 7 คนถูกควบคุมตัวโดยพลการในกรุงซานา รัฐบาลเยเมนซึ่งเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติได้ประณามการจับกุมนี้ว่าเป็นการยกระดับความขัดแย้ง
• มกราคม–กุมภาพันธ์ 2025 – เจ้าหน้าที่อีก 8 คนถูกจับกุม ส่งผลให้จำนวนผู้ถูกควบคุมตัวตั้งแต่เริ่มต้นวิกฤตในปี 2021 เพิ่มขึ้นเป็น 24 คนภายในต้นเดือนกุมภาพันธ์ สหประชาชาติตอบโต้ด้วยการระงับปฏิบัติการด้านมนุษยธรรมทั้งหมดในเขตผู้ว่าการซาดะห์ (Saada) ซึ่งเป็นฐานที่มั่นของกลุ่มฮูตี
• 31 สิงหาคม 2025 – เจ้าหน้าที่ UN อย่างน้อย 11 คนถูกจับกุม กลุ่มฮูตีบุกเข้าไปในสำนักงานของโครงการอาหารโลก (World Food Programme - WFP) และยึดทรัพย์สินของ UN
• 19 ตุลาคม 2025 – พนักงาน UN ประมาณ 20 คนถูกควบคุมตัวจากการบุกเข้าตรวจค้นสถานที่ของ UN ในกรุงซานา ทำให้ยอดผู้ถูกคุมขังพุ่งสูงกว่า 50 คน
• 22 ตุลาคม 2025 – กลุ่มฮูตีปล่อยตัวเจ้าหน้าที่ต่างชาติจำนวน 12 คน และอนุญาตให้อีก 3 คนเดินทางได้อย่างอิสระ แต่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นยังคงถูกควบคุมตัวอยู่
• 18–19 ธันวาคม 2025 – เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นของ UN อีก 10 คนถูกจับกุม ทำให้ยอดรวมผู้ถูกควบคุมตัวอยู่ที่ 69 คน
• ณ เดือนมิถุนายน 2026 – ครบรอบสองปีหลังการจับกุมหมู่ระลอกแรก เจ้าหน้าที่ UN จำนวน 73 คนยังคงถูกควบคุมตัวโดยกลุ่มฮูตีซึ่งเป็นผู้มีอำนาจโดยพฤตินัย

ข้อกล่าวหาจารกรรมและการพิจารณาคดีที่ถูกจัดฉาก

นับตั้งแต่เริ่มต้น กลุ่มฮูตีได้พยายามสร้างความชอบธรรมให้กับการกระทำของตนด้วยการกล่าวหาเจ้าหน้าที่ UN และ NGO ที่ถูกคุมขังว่าเป็นสายลับให้กับอิสราเอล สหรัฐอเมริกา และพันธมิตรชาติตะวันตก

• ในเดือนกันยายน 2025 กระทรวงการต่างประเทศที่ดำเนินการโดยกลุ่มฮูตีได้ออกแถลงการณ์ว่า เอกสิทธิ์ความคุ้มกันทางกฎหมายขององค์การสหประชาชาติ “ไม่ควรเป็นเกราะกำบังให้กับกิจกรรมจารกรรม”
• ในเดือนตุลาคม 2025 ทางการฮูตีประกาศว่า พนักงานท้องถิ่นของ UN จำนวน 43 คนจะต้องขึ้นศาลในข้อหามีส่วนเกี่ยวข้องกับการโจมตีทางอากาศของอิสราเอลที่มุ่งเป้าไปที่บุคคลสำคัญของกลุ่มฮูตี ทางสหประชาชาติได้ปฏิเสธข้อกล่าวหานี้มาโดยตลอดว่าไม่มีมูลความจริง
• เมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2025 ศาลอาญาพิเศษ (Specialized Criminal Court) ที่ดำเนินการโดยกลุ่มฮูตีในกรุงซานา ได้ตัดสินประหารชีวิตบุคคล 17 คนด้วยการยิงเป้า ในข้อหาจารกรรมที่เชื่อมโยงกับอิสราเอลและชาติตะวันตก
• องค์กรฮิวแมนไรท์วอทช์ (Human Rights Watch) ได้บันทึกไว้ว่าผู้ถูกคุมขังถูกควบคุมตัวโดยห้ามติดต่อ ขาดกระบวนการทางกฎหมายที่ถูกต้อง และตกอยู่ภายใต้สถานการณ์การบังคับให้สูญหาย (Enforced Disappearance)

การเสียชีวิตของเจ้าหน้าที่โครงการอาหารโลก (WFP) ในที่คุมขัง

เหตุการณ์ที่น่าสลดใจและเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของวิกฤตนี้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 23 มกราคม 2025 เมื่อเจ้าหน้าที่ของโครงการอาหารโลก (WFP) ชาวเยเมน (ชื่อ "อาเหม็ด" ตามการเปิดเผยของ WFP) ถูกควบคุมตัวโดยพลการโดยทางการฮูตี เพียง 18 วันต่อมา ในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2025 เขาได้เสียชีวิตลงในที่คุมขัง

• นายอันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการใหญ่ UN แถลงว่าเขา “รู้สึกหัวใจสลายและโกรธแค้น” ประณามการเสียชีวิตครั้งนี้ และเรียกร้องให้มีการสอบสวน
• องค์การนิรโทษกรรมสากล (Amnesty International) ได้ออกมาเรียกร้องให้กลุ่มฮูตีดำเนินการสอบสวนการเสียชีวิตในที่คุมขังอย่างเร่งด่วน
• ฝรั่งเศสแสดง “ความขุ่นเคืองอย่างสุดซึ้ง” และเรียกสภาพการควบคุมตัวว่า “ไร้มนุษยธรรม”

ผลกระทบต่อปฏิบัติการด้านมนุษยธรรม

วิกฤตการณ์นี้ไม่ได้ส่งผลกระทบเพียงแค่เจ้าหน้าที่ที่ถูกคุมขัง แต่ยังส่งผลโดยตรงต่อชีวิตของชาวเยเมนหลายล้านคนที่ต้องการความช่วยเหลือ

• ในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 UN ได้ระงับการดำเนินงานด้านมนุษยธรรมทั้งหมดในเขตผู้ว่าการซาดะห์ อันเป็นฐานที่มั่นของกลุ่มฮูตี หลังจากการจับกุมในเดือนมกราคมและการเสียชีวิตของเจ้าหน้าที่ WFP
• ฮิวแมนไรท์วอทช์รายงานว่า การควบคุมตัวเหล่านี้ “ทำให้ความช่วยเหลือหยุดชะงัก” ในเยเมนที่กำลังเผชิญวิกฤต โดยมีประชาชนกว่า 21 ล้านคนที่ต้องการความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม
• ในเดือนกันยายน 2025 WFP ระบุว่า เจ้าหน้าที่ขององค์กรเองจำนวน 21 คนเป็นหนึ่งในผู้ถูกควบคุมตัว และการกระทำนี้ขัดขวางการส่งมอบความช่วยเหลือด้านอาหารโดยตรง
• UN ได้เตือนว่าการพุ่งเป้าไปที่เจ้าหน้าที่ช่วยเหลือกำลังบั่นทอนปฏิบัติการด้านมนุษยธรรมทั้งหมด ในประเทศที่ยังคงเป็นหนึ่งในวิกฤตการณ์ด้านมนุษยธรรมที่เลวร้ายที่สุดในโลก

เสียงเรียกร้องจากนานาชาติให้ปล่อยตัวโดยไม่มีเงื่อนไข

ตลอดระยะเวลาสองปีที่ผ่านมา แรงกดดันจากนานาชาติได้ทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง

• คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ (UN Security Council) – เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2026 คณะมนตรีฯ ได้ประณามการควบคุมตัว “ด้วยถ้อยคำที่แข็งกร้าวที่สุด” และเรียกร้องให้ปล่อยตัวเจ้าหน้าที่ UN ทั้ง 73 คนที่ถูกคุมขังโดยทันทีและไม่มีเงื่อนไข ก่อนหน้านี้ คณะมนตรีฯ ก็ได้ออกแถลงการณ์ในลักษณะเดียวกันในเดือนมิถุนายน 2025 ครบรอบหนึ่งปีหลังจากการจับกุมหมู่ระลอกแรก
• นายอันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการใหญ่สหประชาชาติ – ได้ออกมาประณามการควบคุมตัวซ้ำแล้วซ้ำเล่า ล่าสุดเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2026 โดยเรียกการกระทำนี้ว่าเป็น "การกระทำโดยพลการ" และเรียกร้องให้ปล่อยตัวในทันที
• องค์กรสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ – กลุ่มองค์กรที่รวมถึงฮิวแมนไรท์วอทช์, องค์การนิรโทษกรรมสากล (Amnesty International) และสถาบันไคโรเพื่อการศึกษาสิทธิมนุษยชน (CIHRS) ได้ออกแถลงการณ์ร่วมหลายครั้ง เรียกร้องให้ปล่อยตัวผู้ถูกคุมขังทั้งหมดโดยทันทีและไม่มีเงื่อนไข ในเดือนมกราคม 2026 ฮิวแมนไรท์วอทช์ได้เรียกร้องให้ UN และรัฐบาลที่เกี่ยวข้อง “ดำเนินการทุกอย่างตามอำนาจหน้าที่” เพื่อให้ผู้ถูกคุมขังได้รับการปล่อยตัว
• แถลงการณ์ร่วมทางการทูต – ในเดือนมิถุนายน 2024 และมกราคม 2025 กลุ่มประเทศสมาชิก UN หลายสิบประเทศ ซึ่งรวมถึงสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร ประเทศสมาชิกสหภาพยุโรป ญี่ปุ่น แคนาดา และอื่นๆ ได้ออกแถลงการณ์ร่วมกันประณามการควบคุมตัวอย่างรุนแรงและเรียกร้องให้ปล่อยตัว

สองปีผ่านไป วิกฤตตัวประกันในเยเมนยังคงเป็นบททดสอบสำคัญของกฎหมายระหว่างประเทศและมนุษยธรรม โดยขณะนี้ ครอบครัวของเจ้าหน้าที่ 73 คนยังคงรอคอยการกลับมาของบุคคลอันเป็นที่รัก ในขณะที่ชาวเยเมนหลายล้านคนต้องเผชิญกับอนาคตที่ความช่วยเหลือที่พวกเขาต้องการอย่างยิ่ง ถูกใช้เป็นเครื่องมือต่อรองในเกมการเมืองที่ซับซ้อน