ผู้เขียนหลัก อิญากี เอเชเบร์ริอา อัวร์เต (Iñaki Echeverría Huarte) เล่าถึงช่วงเวลาที่ค้นพบว่าเป็นเหมือน “สัญญาณว่ามีบางอย่างผิดปกติกำลังเกิดขึ้น” ทีมวิจัยซึ่งเดิมทีมุ่งศึกษาว่าผู้คนรักษาระยะห่างระหว่างบุคคลในช่วงการระบาดใหญ่อย่างไร กลับพบว่าผู้เข้าร่วมการทดลองส่วนใหญ่ในราว 40 การทดลอง จะเบี่ยงตัวไปทางซ้ายโดยสัญชาตญาณ จนก่อตัวเป็นวงวน (vortex) ทวนเข็มนาฬิกาขึ้นเองในพื้นที่ปิด

การตรวจสอบข้ามวัฒนธรรมและข้ามช่วงวัย

เพื่อตัดปัจจัยเรื่องความเคยชินเฉพาะท้องถิ่นออกไป ทีมวิจัยได้ออกแบบการทดลองควบคุมในประเทศสเปนและญี่ปุ่น ซึ่งมีมารยาทการเดินเท้าที่แตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น ในญี่ปุ่น ผู้คนมีแนวโน้มจะเดินชิดซ้ายของทางเดิน ในขณะที่สเปนบรรทัดฐานมีความหลากหลายมากกว่า

การทดสอบครอบคลุม:

• ผู้ใหญ่หลายร้อยคน ที่เคลื่อนไหวอย่างอิสระในพื้นที่ปิดและสนามเด็กเล่นกลางแจ้ง
• วัยรุ่น ที่กำลังเล่นเกมแบบไม่มีกติกาตายตัวในสนามเด็กเล่นแห่งหนึ่งในสเปน
• เด็กเล็กในสถานรับเลี้ยงเด็ก ในญี่ปุ่น ซึ่งถูกสังเกตในสภาพแวดล้อมที่เปิดโล่งและไม่มีขอบเขต

ในทุกสถานการณ์ รูปแบบการเดินทวนเข็มนาฬิกาก็ปรากฏขึ้น แม้แต่การทดลองกับคนเดินเท้าเพียงคนเดียวในพื้นที่โล่งกว้างก็ยังแสดงให้เห็นถึงอคตินี้ ซึ่งเป็นการยืนยันว่าผลลัพธ์นี้เกิดจากกลไกทางชีวกลศาสตร์ของแต่ละบุคคล ไม่ใช่จากพลวัตของกลุ่มหรือปฏิสัมพันธ์กับฝูงชน

ปัจจัยใดบ้างที่ไม่มีผล

หนึ่งในจุดแข็งของงานวิจัยนี้คือความเป็นระบบในการขจัดคำอธิบายทางเลือกอื่นๆ นักวิจัยสรุปว่าอคติในการเลี้ยวนี้ไม่ขึ้นอยู่กับปัจจัยต่อไปนี้อย่างน่าทึ่ง:

• ความถนัดมือ: ผู้เข้าร่วมที่ถนัดซ้ายหรือถนัดขวาต่างก็มีความชื่นชอบในการเลี้ยวทวนเข็มนาฬิกาเช่นเดียวกัน ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยด้านพัฒนาการเด็กก่อนหน้านี้
• อายุ: เด็กเล็กในสถานรับเลี้ยงเด็กที่ญี่ปุ่นมีแนวโน้มเลี้ยวซ้ายที่เด่นชัดยิ่งกว่าผู้ใหญ่เสียอีก ซึ่งบ่งชี้ว่าแนวโน้มนี้เป็นสิ่งที่มีมาแต่กำเนิด ไม่ใช่เกิดจากการเรียนรู้
• บริบททางวัฒนธรรม: พฤติกรรมนี้ยังคงความสม่ำเสมอทั้งในสเปนและญี่ปุ่น แม้จะมีบรรทัดฐานทางสังคมเกี่ยวกับการตั้งแถวและการหลบหลีกบนทางเท้าที่แตกต่างกัน
• ผลกระทบจากขอบเขต: อคตินี้ปรากฏในพื้นที่โล่งแจ้งที่ไม่มีกำแพงหรือสิ่งกีดขวางใดๆ มามีอิทธิพลต่อทิศทาง
• บรรทัดฐานทางสังคมและการหลีกเลี่ยงการชน: ข้อมูลสำรวจแบบไม่ระบุตัวตนไม่พบว่ามีบรรทัดฐานทางสังคมที่ชัดเจนสำหรับการเดินทวนเข็มนาฬิกา และอคตินี้ก็ยังคงอยู่แม้นักวิจัยจะควบคุมปัจจัยด้านรูปแบบปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคลแล้ว

ในรายงานของ Nature Communications ไม่ได้ระบุถึงการมองเห็นว่าเป็นตัวแปรเฉพาะที่ถูกทดสอบ อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนได้ตัดคำอธิบายทางสภาพแวดล้อมและจิตวิทยาออกไปโดยสิ้นเชิง และชี้ไปที่สาเหตุทางชีววิทยาพื้นฐานที่ลึกซึ้งกว่าแทน

หลักการทางชีววิทยาเชิงลึกเรื่อง “การทำลายความสมมาตร”

งานวิจัยนี้อธิบายอคติดังกล่าวว่าเป็น “การแสดงออกของหลักการทางชีววิทยาที่ลึกซึ้งกว่าที่เรียกว่า การทำลายความสมมาตร (symmetry breaking)” โดยใจความแล้ว ร่างกายมนุษย์ไม่ได้ทำงานอย่างสมมาตรในขณะเคลื่อนที่ แนวโน้มนี้มีต้นตอมาจากกลไกทางชีวภาพ ซึ่งฝังรากลึกในกระบวนการที่สมองใช้ประมวลผลและสั่งการเคลื่อนไหว มากกว่าที่จะเป็นผลผลิตทางวัฒนธรรมหรือจิตวิทยา

เคลาดิโอ เฟลิชานี (Claudio Feliciani) ผู้เขียนร่วมได้เน้นย้ำว่าสิ่งนี้ทำให้มนุษย์เป็นกรณีที่พิเศษ โดยสัตว์ส่วนใหญ่ไม่ได้แสดงออกถึงความชอบด้านข้างที่สม่ำเสมอเช่นนี้ในขณะเคลื่อนที่ งานวิจัยเก่าแก่เคยเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “ความถนัดในการเคลื่อนที่ (locomotor handedness)” แต่ก็ตั้งข้อสังเกตว่ามันไม่เกี่ยวข้องกับการถนัดมือ ซึ่งเป็นสิ่งที่งานวิจัยใหม่นี้ได้ยืนยันอย่างหนักแน่น การที่รูปแบบนี้ยังคงอยู่ในเด็กของสถานรับเลี้ยงเด็ก ซึ่งมีเวลาน้อยมากในการซึมซับกฎเกณฑ์ทางวัฒนธรรม ยิ่งสนับสนุนสมมติฐานเรื่องสาเหตุที่ฝังมาตั้งแต่เกิด

การประยุกต์ใช้จริงเพื่อพื้นที่สาธารณะที่ปลอดภัยยิ่งขึ้น

การทำความเข้าใจอคติการเดินที่เป็นสากลนี้ส่งผลในเชิงปฏิบัติต่อการออกแบบพื้นที่สาธารณะอย่างเป็นรูปธรรม:

• ศูนย์กลางการคมนาคม: สนามบิน ชานชาลารถไฟใต้ดิน และสถานีรถไฟสามารถออกแบบให้เส้นทางการไหลแบบทวนเข็มนาฬิกาตามธรรมชาติลดการตัดกันของการสัญจรและจุดคอขวด
• สถานที่ทางวัฒนธรรมและร้านค้า: พิพิธภัณฑ์ ศูนย์การค้า และสนามกีฬาสามารถจัดวางนิทรรศการหรือทางเดินให้สอดคล้องกับการเคลื่อนไหวตามสัญชาตญาณของผู้เข้าชม สร้างประสบการณ์ที่เป็นธรรมชาติและไม่ฝืนความรู้สึก
• การวางแผนฉุกเฉิน: โมเดลจำลองฝูงชนที่แม่นยำจะต้องคำนึงถึงอคตินี้ด้วย ในการอพยพผู้คน หากละเลยสัญชาตญาณการเลี้ยวซ้าย อาจก่อให้เกิดการเบียดเสียดหรือความล่าช้าที่เป็นอันตรายได้เมื่อพื้นที่มีจำกัด
• การจำลองสถานการณ์ทางเท้า: โมเดลคอมพิวเตอร์ที่ใช้จำลองพลวัตของฝูงชนจะสมจริงยิ่งขึ้นเมื่อรวมกฎระดับบุคคลที่เพิ่งถูกค้นพบนี้เข้าไป ซึ่งจะช่วยพัฒนาได้ทุกอย่างตั้งแต่สถาปัตยกรรมไปจนถึงการจัดการอีเวนต์

ทีมวิจัยวางแผนที่จะต่อยอดงานนี้โดยใช้เทคโนโลยีความจริงเสมือน (Virtual Reality หรือ VR) เพื่อศึกษาอคตินี้ภายใต้เงื่อนไขที่ควบคุมและทำซ้ำได้มากยิ่งขึ้น ซึ่งอาจนำไปสู่การเปิดเผยเส้นทางประสาทและกลไกที่แน่ชัดว่าเหตุใดเกือบทุกคนในทุกหนแห่งจึงชอบเลี้ยวซ้าย

ผู้เขียนหลัก อิญากี เอเชเบร์ริอา อัวร์เต (Iñaki Echeverría Huarte) เล่าถึงช่วงเวลาที่ค้นพบว่าเป็นเหมือน “สัญญาณว่ามีบางอย่างผิดปกติกำลังเกิดขึ้น” ทีมวิจัยซึ่งเดิมทีมุ่งศึกษาว่าผู้คนรักษาระยะห่างระหว่างบุคคลในช่วงการระบาดใหญ่อย่างไร กลับพบว่าผู้เข้าร่วมการทดลองส่วนใหญ่ในราว 40 การทดลอง จะเบี่ยงตัวไปทางซ้ายโดยสัญชาตญาณ จนก่อตัวเป็นวงวน (vortex) ทวนเข็มนาฬิกาขึ้นเองในพื้นที่ปิด

การตรวจสอบข้ามวัฒนธรรมและข้ามช่วงวัย

เพื่อตัดปัจจัยเรื่องความเคยชินเฉพาะท้องถิ่นออกไป ทีมวิจัยได้ออกแบบการทดลองควบคุมในประเทศสเปนและญี่ปุ่น ซึ่งมีมารยาทการเดินเท้าที่แตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น ในญี่ปุ่น ผู้คนมีแนวโน้มจะเดินชิดซ้ายของทางเดิน ในขณะที่สเปนบรรทัดฐานมีความหลากหลายมากกว่า

การทดสอบครอบคลุม:

• ผู้ใหญ่หลายร้อยคน ที่เคลื่อนไหวอย่างอิสระในพื้นที่ปิดและสนามเด็กเล่นกลางแจ้ง
• วัยรุ่น ที่กำลังเล่นเกมแบบไม่มีกติกาตายตัวในสนามเด็กเล่นแห่งหนึ่งในสเปน
• เด็กเล็กในสถานรับเลี้ยงเด็ก ในญี่ปุ่น ซึ่งถูกสังเกตในสภาพแวดล้อมที่เปิดโล่งและไม่มีขอบเขต

ในทุกสถานการณ์ รูปแบบการเดินทวนเข็มนาฬิกาก็ปรากฏขึ้น แม้แต่การทดลองกับคนเดินเท้าเพียงคนเดียวในพื้นที่โล่งกว้างก็ยังแสดงให้เห็นถึงอคตินี้ ซึ่งเป็นการยืนยันว่าผลลัพธ์นี้เกิดจากกลไกทางชีวกลศาสตร์ของแต่ละบุคคล ไม่ใช่จากพลวัตของกลุ่มหรือปฏิสัมพันธ์กับฝูงชน

ปัจจัยใดบ้างที่ไม่มีผล

หนึ่งในจุดแข็งของงานวิจัยนี้คือความเป็นระบบในการขจัดคำอธิบายทางเลือกอื่นๆ นักวิจัยสรุปว่าอคติในการเลี้ยวนี้ไม่ขึ้นอยู่กับปัจจัยต่อไปนี้อย่างน่าทึ่ง:

• ความถนัดมือ: ผู้เข้าร่วมที่ถนัดซ้ายหรือถนัดขวาต่างก็มีความชื่นชอบในการเลี้ยวทวนเข็มนาฬิกาเช่นเดียวกัน ซึ่งสอดคล้องกับงานวิจัยด้านพัฒนาการเด็กก่อนหน้านี้
• อายุ: เด็กเล็กในสถานรับเลี้ยงเด็กที่ญี่ปุ่นมีแนวโน้มเลี้ยวซ้ายที่เด่นชัดยิ่งกว่าผู้ใหญ่เสียอีก ซึ่งบ่งชี้ว่าแนวโน้มนี้เป็นสิ่งที่มีมาแต่กำเนิด ไม่ใช่เกิดจากการเรียนรู้
• บริบททางวัฒนธรรม: พฤติกรรมนี้ยังคงความสม่ำเสมอทั้งในสเปนและญี่ปุ่น แม้จะมีบรรทัดฐานทางสังคมเกี่ยวกับการตั้งแถวและการหลบหลีกบนทางเท้าที่แตกต่างกัน
• ผลกระทบจากขอบเขต: อคตินี้ปรากฏในพื้นที่โล่งแจ้งที่ไม่มีกำแพงหรือสิ่งกีดขวางใดๆ มามีอิทธิพลต่อทิศทาง
• บรรทัดฐานทางสังคมและการหลีกเลี่ยงการชน: ข้อมูลสำรวจแบบไม่ระบุตัวตนไม่พบว่ามีบรรทัดฐานทางสังคมที่ชัดเจนสำหรับการเดินทวนเข็มนาฬิกา และอคตินี้ก็ยังคงอยู่แม้นักวิจัยจะควบคุมปัจจัยด้านรูปแบบปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคลแล้ว

ในรายงานของ Nature Communications ไม่ได้ระบุถึงการมองเห็นว่าเป็นตัวแปรเฉพาะที่ถูกทดสอบ อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนได้ตัดคำอธิบายทางสภาพแวดล้อมและจิตวิทยาออกไปโดยสิ้นเชิง และชี้ไปที่สาเหตุทางชีววิทยาพื้นฐานที่ลึกซึ้งกว่าแทน

หลักการทางชีววิทยาเชิงลึกเรื่อง “การทำลายความสมมาตร”

งานวิจัยนี้อธิบายอคติดังกล่าวว่าเป็น “การแสดงออกของหลักการทางชีววิทยาที่ลึกซึ้งกว่าที่เรียกว่า การทำลายความสมมาตร (symmetry breaking)” โดยใจความแล้ว ร่างกายมนุษย์ไม่ได้ทำงานอย่างสมมาตรในขณะเคลื่อนที่ แนวโน้มนี้มีต้นตอมาจากกลไกทางชีวภาพ ซึ่งฝังรากลึกในกระบวนการที่สมองใช้ประมวลผลและสั่งการเคลื่อนไหว มากกว่าที่จะเป็นผลผลิตทางวัฒนธรรมหรือจิตวิทยา

เคลาดิโอ เฟลิชานี (Claudio Feliciani) ผู้เขียนร่วมได้เน้นย้ำว่าสิ่งนี้ทำให้มนุษย์เป็นกรณีที่พิเศษ โดยสัตว์ส่วนใหญ่ไม่ได้แสดงออกถึงความชอบด้านข้างที่สม่ำเสมอเช่นนี้ในขณะเคลื่อนที่ งานวิจัยเก่าแก่เคยเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “ความถนัดในการเคลื่อนที่ (locomotor handedness)” แต่ก็ตั้งข้อสังเกตว่ามันไม่เกี่ยวข้องกับการถนัดมือ ซึ่งเป็นสิ่งที่งานวิจัยใหม่นี้ได้ยืนยันอย่างหนักแน่น การที่รูปแบบนี้ยังคงอยู่ในเด็กของสถานรับเลี้ยงเด็ก ซึ่งมีเวลาน้อยมากในการซึมซับกฎเกณฑ์ทางวัฒนธรรม ยิ่งสนับสนุนสมมติฐานเรื่องสาเหตุที่ฝังมาตั้งแต่เกิด

การประยุกต์ใช้จริงเพื่อพื้นที่สาธารณะที่ปลอดภัยยิ่งขึ้น

การทำความเข้าใจอคติการเดินที่เป็นสากลนี้ส่งผลในเชิงปฏิบัติต่อการออกแบบพื้นที่สาธารณะอย่างเป็นรูปธรรม:

• ศูนย์กลางการคมนาคม: สนามบิน ชานชาลารถไฟใต้ดิน และสถานีรถไฟสามารถออกแบบให้เส้นทางการไหลแบบทวนเข็มนาฬิกาตามธรรมชาติลดการตัดกันของการสัญจรและจุดคอขวด
• สถานที่ทางวัฒนธรรมและร้านค้า: พิพิธภัณฑ์ ศูนย์การค้า และสนามกีฬาสามารถจัดวางนิทรรศการหรือทางเดินให้สอดคล้องกับการเคลื่อนไหวตามสัญชาตญาณของผู้เข้าชม สร้างประสบการณ์ที่เป็นธรรมชาติและไม่ฝืนความรู้สึก
• การวางแผนฉุกเฉิน: โมเดลจำลองฝูงชนที่แม่นยำจะต้องคำนึงถึงอคตินี้ด้วย ในการอพยพผู้คน หากละเลยสัญชาตญาณการเลี้ยวซ้าย อาจก่อให้เกิดการเบียดเสียดหรือความล่าช้าที่เป็นอันตรายได้เมื่อพื้นที่มีจำกัด
• การจำลองสถานการณ์ทางเท้า: โมเดลคอมพิวเตอร์ที่ใช้จำลองพลวัตของฝูงชนจะสมจริงยิ่งขึ้นเมื่อรวมกฎระดับบุคคลที่เพิ่งถูกค้นพบนี้เข้าไป ซึ่งจะช่วยพัฒนาได้ทุกอย่างตั้งแต่สถาปัตยกรรมไปจนถึงการจัดการอีเวนต์

ทีมวิจัยวางแผนที่จะต่อยอดงานนี้โดยใช้เทคโนโลยีความจริงเสมือน (Virtual Reality หรือ VR) เพื่อศึกษาอคตินี้ภายใต้เงื่อนไขที่ควบคุมและทำซ้ำได้มากยิ่งขึ้น ซึ่งอาจนำไปสู่การเปิดเผยเส้นทางประสาทและกลไกที่แน่ชัดว่าเหตุใดเกือบทุกคนในทุกหนแห่งจึงชอบเลี้ยวซ้าย