ดุลการค้า $105 พันล้านของจีน: บูม AI หักล้างวิกฤตน้ำมันฮอร์มุซในพฤษภาคม 2026

ดุลการค้าของจีนไม่ควรมีหน้าตาแบบนี้ สงครามที่ปิดเส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญที่สุดในโลก น่าจะทำให้ยอดเกินดุลของผู้นำเข้าน้ำมันดิบรายใหญ่ที่สุดในโลกลดลง แต่ตรงกันข้าม เดือนพฤษภาคม 2026 กลับสร้างปรากฏการณ์ เกินดุลการค้าสูงถึง 105,430 ล้านดอลลาร์สหรัฐ มากกว่าที่นักวิเคราะห์คาดการณ์ไว้กว่า 13,000 ล้านดอลลาร์ และเป็นยอดที่สูงที่สุดนับตั้งแต่เดือนมกราคม ความขัดแย้งนี้เกิดจากสองแรงสุดขั้วที่สวนทางกัน: เครื่องจักรส่งออกที่ขับเคลื่อนด้วย AI ซึ่งทำงานเต็มกำลัง และยอดนำเข้าพลังงานที่ทรุดตัวลงสู่ระดับต่ำสุดในรอบกว่า 8 ปี

ผลลัพธ์คือตัวเลขข่าวใหญ่ที่ดูเหมือนเศรษฐกิจแข็งแกร่ง แต่แท้จริงแล้วคือเรื่องราวของจีนสองภาคส่วนที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

เจาะตัวเลข: ทุกเมตริกทำได้เหนือความคาดหมาย

ข้อมูลเดือนพฤษภาคมที่สำนักงานศุลกากรแห่งชาติจีน (General Administration of Customs) เปิดเผยเมื่อวันที่ 9 มิถุนายน ทำลายทุกตัวเลขคาดการณ์ของนักเศรษฐศาสตร์

• การส่งออก เพิ่มขึ้น 19.4% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า สู่ระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 376,780 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เร่งตัวขึ้นจาก 14.1% ในเดือนเมษายน และเหนือกว่าที่ฉันทามติคาดการณ์ไว้ที่ 15% อย่างมาก
• การนำเข้า พุ่งขึ้น 27.4% แตะ 271,350 ล้านดอลลาร์สหรัฐ สูงกว่าที่คาดการณ์ไว้ที่ 25% และใกล้เคียงกับอัตรา 25.3% ในเดือนเมษายน การนำเข้าที่แข็งแกร่งนี้สะท้อนถึงการกักตุนเซมิคอนดักเตอร์อย่างดุเดือด ไม่ใช่การซื้อน้ำมันแต่อย่างใด
• ดุลการค้าจึงขยายตัวกว้างขึ้น เป็น 105,430 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จาก 84,820 ล้านดอลลาร์สหรัฐในเดือนเมษายน

ตัวเลขเกินดุลที่มากเป็นประวัติการณ์นี้ดูสูงเกินจริง หากหักผลกระทบจากการนำเข้าพลังงานที่ทรุดตัวออกไป การเติบโตของการนำเข้าสินค้าอื่นๆ (ที่ไม่ใช่น้ำมัน) จะยิ่งแข็งแกร่งกว่านี้ ซึ่งตอกย้ำว่านี่ไม่ใช่ดุลการค้าที่เกิดจากอุปสงค์ในประเทศอ่อนแอ แต่เป็น ดุลการค้าที่เกิดจากภาวะช็อกด้านอุปทาน (Supply Shock)

บูมการส่งออกจาก AI: เซมิคอนดักเตอร์แบกภาระ

ปัจจัยสำคัญที่สุดเบื้องหลังตัวเลขส่งออกที่เหนือชั้นคืออุปสงค์ทั่วโลกที่มหาศาลสำหรับฮาร์ดแวร์ AI การส่งออกเซมิคอนดักเตอร์ โดยเฉพาะวงจรรวมและชิปหน่วยความจำ ครองสัดส่วนสำคัญในตะกร้าส่งออก

การส่งออกวงจรรวมพุ่งขึ้นประมาณ 73% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้าในช่วงต้นปี 2026 โดยได้แรงหนุนจากทั้งปริมาณที่เพิ่มขึ้นและราคาส่งออกที่พุ่งขึ้น 55.7% จากต้นทุนหน่วยความจำที่สูงขึ้น สื่อ The Straitstimes รายงานว่า อุปสงค์ฮาร์ดแวร์ AI "สามารถชดเชยผลกระทบจากสงครามในอิหร่าน" และเป็นแรงผลักให้ยอดส่งออกแข็งแกร่งที่สุดในรอบสามเดือน

นอกจากนี้ยังมีปัจจัยเสริมเชิงโครงสร้างอีกสองประการที่ทำให้อัตราการเติบโตเมื่อเทียบกับปีก่อนดูดีเป็นพิเศษ ผลกระทบจากฐานที่ต่ำ (Base Effect) ในเดือนพฤษภาคม 2025 ซึ่งเป็นช่วงที่ซบเซาจากความไม่แน่นอนของภาษีนำเข้าและการชะลอตัวของภาคการผลิตโลก ทำให้ตัวเลขปัจจุบันดูสูงขึ้นเมื่อคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ ขณะเดียวกัน พฤติกรรมการสต็อกสินค้าล่วงหน้า (Pre-stocking) จากผู้ซื้อต่างประเทศก็เร่งการขนส่ง ผู้นำเข้าสั่งซื้อสินค้าล่วงหน้าเพราะเกรงว่าความขัดแย้งในอิหร่านจะผลักดันให้ต้นทุนชิ้นส่วนและโลจิสติกส์สูงขึ้นในที่สุด ส่งผลให้ยอดส่งออกของจีนถูกดึงมาอยู่ในเดือนพฤษภาคม

น้ำมันทรุด: การนำเข้าร่วงกลับไประดับปี 2017

ในขณะที่ภาคส่งออกกำลังร้อนแรง การนำเข้าน้ำมันดิบของจีนกลับทรุดตัวอย่างรุนแรงในระดับที่ปกติแล้วจะบ่งบอกถึงภาวะเศรษฐกิจถดถอยขั้นรุนแรง แต่สาเหตุมาจากภูมิรัฐศาสตร์ล้วนๆ

การนำเข้าน้ำมันดิบลดลงเหลือประมาณ 33 ล้านตันในเดือนพฤษภาคม คิดเป็น 7.8 ล้านบาร์เรลต่อวัน นับเป็นตัวเลขรายเดือนที่ต่ำที่สุดนับตั้งแต่เดือนตุลาคม 2017 และน้อยกว่าสองในสามของค่าเฉลี่ย 11.6 ล้านบาร์เรลต่อวันของจีนในปี 2025

การนำเข้าทางทะเลที่ถูกติดตามโดย Kpler ลดลงอย่างน่าใจหายยิ่งกว่า โดยอยู่ที่ประมาณ 6.36 ล้านบาร์เรลต่อวัน ในเดือนพฤษภาคม ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดในรอบเกือบทศวรรษ และแทบจะแค่ครึ่งเดียวของ 11.39 ล้านบาร์เรลต่อวันที่บันทึกไว้ในเดือนกุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นเดือนเต็มเดือนสุดท้ายก่อนที่สหรัฐฯ และอิสราเอลจะโจมตีอิหร่านในวันที่ 28 กุมภาพันธ์ เฉพาะการนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางของจีนดิ่งลงเหลือเพียง 2.15 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนเมษายน ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดในรอบเกือบ 14 ปี

การปิดช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) อย่างมีนัยสำคัญได้ตัดเส้นทางอุปทานปกติของจีนจากประเทศในอ่าวเปอร์เซีย ซึ่งในอดีตมีสัดส่วนประมาณหนึ่งในสี่ของการนำเข้าน้ำมันดิบทั้งหมด แต่แทนที่ปักกิ่งจะออกไปแย่งชิงซื้อน้ำมันราคาแพงในตลาดซื้อขายทันที (Spot Market) รัฐบาลจีนกลับเลือกดำเนินนโยบายอย่างจงใจ: โรงกลั่นจีนลดกำลังการผลิตและระบายน้ำมันสำรองทางยุทธศาสตร์ (SPR) เพื่อรักษาเงินตราต่างประเทศและหลีกเลี่ยงการผลักดันให้ราคาน้ำมันโลกสูงขึ้น

บริษัทที่ปรึกษา Energy Aspects ในลอนดอนคาดการณ์ว่าการนำเข้าน้ำมันดิบทั้งหมดของจีนจะเฉลี่ยเพียง ประมาณ 10.9 ล้านบาร์เรลต่อวันสำหรับปี 2026 ซึ่งเป็นระดับที่ไม่เคยเห็นมาก่อนตั้งแต่ช่วงล็อกดาวน์โควิด โดยระบุว่าสงคราม "ได้เผยให้เห็นขอบเขตที่อุปสงค์ได้หายไปแล้ว"

ผลกระทบทางภูมิรัฐศาสตร์: น้ำมันรัสเซีย, โลหะ และราคาน้ำมันต่ำกว่า $100

การหยุดชะงักที่ช่องแคบฮอร์มุซก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการค้าระลอกคลื่นตามมา

• ราคาน้ำมันไม่สามารถพุ่งทะลุ 100 ดอลลาร์/บาร์เรลได้ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะจีน ซึ่งเป็นผู้นำเข้าน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของโลก ถอยออกจากตลาดแทนที่จะตื่นตระหนกเข้าซื้อ การล่มสลายของฝั่งอุปสงค์ได้ชดเชยผลกระทบจากภาวะช็อกด้านอุปทาน
• แหล่งที่มาของน้ำมันเปลี่ยนไปพึ่งพาน้ำมันรัสเซียอย่างรวดเร็ว จีนเพิ่มการพึ่งพาน้ำมันรัสเซียผ่านทางท่อและเส้นทางทะเลอาร์กติก ซึ่งเป็นแนวโน้มที่มีมาก่อนสงครามอยู่แล้วแต่เร่งตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว ผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยของ Kpler ระบุว่า การหันไปหาน้ำมันดิบจากรัสเซียมากขึ้นคือ "ทางออกที่สมเหตุสมผลที่สุด" สำหรับปักกิ่งเมื่อความขัดแย้งยืดเยื้อ
• กระแสการค้าสินค้าโภคภัณฑ์แยกออกจากกัน ในขณะที่การนำเข้าน้ำมันลดลง จีนกลับเร่งซื้อทองแดง แร่เหล็ก และโลหะอุตสาหกรรมอื่นๆ เพื่อป้อนเครื่องจักรส่งออกภาคการผลิต ดังที่รายงานโดย BOE Report ผลลัพธ์คือการแยกออกจากกันอย่างชัดเจน: การนำเข้าพลังงานที่พังทลาย ตรงข้ามกับการนำเข้าโลหะที่เพิ่มขึ้น ซึ่งสะท้อนกลยุทธ์สองทางในการจัดการสินค้าโภคภัณฑ์

การตอบโต้ทางการค้าจาก EU: สมรภูมิใหม่เปิดฉาก

ขนาดและองค์ประกอบของยอดเกินดุลของจีนกำลังทำหน้าที่เป็นตัวเร่งความตึงเครียดทางการค้าที่คุกรุ่นอยู่แล้วกับยุโรป สหภาพยุโรปมองว่าการทะลักเข้ามาของสินค้าส่งออกจากจีน ทั้งเหล็ก เคมีภัณฑ์ เทคโนโลยีสะอาด และยานยนต์ เป็นภัยคุกคามต่อฐานอุตสาหกรรมของตน และข้อมูลเดือนพฤษภาคมได้มอบกระสุนใหม่ให้กับฝ่ายที่แข็งกร้าว

• เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม คณะกรรมาธิการยุโรปได้จัดการประชุมหารือเชิงนโยบายที่มุ่งเน้นไปที่การส่งออกที่พุ่งสูงของจีนและ "กำลังการผลิตส่วนเกินเชิงระบบในภาคอุตสาหกรรม" โดยเฉพาะ ประเทศสมาชิก 5 ชาติ ได้แก่ สเปน อิตาลี ฝรั่งเศส เนเธอร์แลนด์ และลิทัวเนีย ได้ลงนามในเอกสารร่วมเรียกร้องให้มีการดำเนินการที่แข็งกร้าวมากขึ้น
• EU กำลังขออาณัติสำหรับ "มาตรการจัดการกำลังการผลิตส่วนเกิน" (Overcapacity Instrument) ใหม่ ซึ่งคล้ายกับกระบวนการตามมาตรา 301 ของสหรัฐฯ ที่จะให้อำนาจบรัสเซลส์อย่างกว้างขวางในการจำกัดการเข้าถึงตลาดของจีนในภาคส่วนต่างๆ แทนที่จะดำเนินการผ่านกระบวนการตอบโต้การทุ่มตลาดแบบช้าๆ ทีละผลิตภัณฑ์ คณะกรรมาธิการฯ ให้คำมั่นว่าจะนำเสนอเครื่องมือด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจชุดใหม่ภายในเดือนกันยายน 2026
• มาตรการที่เป็นรูปธรรมกำลังจะมาถึงแล้ว ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2026 EU จะลดโควตานำเข้าเหล็กปลอดภาษีลง 47% จากประมาณ 33 ล้านตัน เหลือ 18.3 ล้านตัน และเพิ่มภาษีสำหรับการนำเข้าที่เกินโควตาจาก 25% เป็น 50% เป็นสองเท่า
• ปักกิ่งได้ข่มขู่ที่จะตอบโต้ด้วยการเปิดการสอบสวนทางการค้า ซึ่งรวมถึงการสอบสวนเรื่องการเลือกปฏิบัติและความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน หาก EU เดินหน้าใช้มาตรการจัดการกำลังการผลิตส่วนเกินนี้

เรื่องเล่าของสองจีน

ยอดเกินดุลเป็นประวัติการณ์ของจีนไม่ใช่ตัวบ่งชี้ความแข็งแกร่งทางเศรษฐกิจที่สม่ำเสมอ มันคือภาพสองจอซ้อน: เครื่องจักรส่งออกเซมิคอนดักเตอร์ AI ที่เร่งเครื่องเต็มพิกัด ในขณะที่เครื่องจักรนำเข้าพลังงานติดหล่มเพราะการปิดกั้นจากสงคราม การล่มสลายของน้ำมันทำให้ดุลการค้าขยายตัวขึ้นโดยอัตโนมัติ ซึ่งบดบังความแข็งแกร่งที่แท้จริงของการนำเข้าที่ไม่ใช่น้ำมันซึ่งสะท้อนถึงอุปสงค์ภาคอุตสาหกรรม ในขณะเดียวกัน ปักกิ่งกำลังจัดการกับภาวะช็อกด้านพลังงานผ่านการระบายน้ำมันสำรองทางยุทธศาสตร์และการเปลี่ยนไปพึ่งพาน้ำมันดิบรัสเซียอย่างจงใจ ซึ่งเป็นนโยบายที่ยิ่งกดยอดนำเข้าให้ต่ำลงไปอีก

ความเสียหายข้างเคียงกำลังปรากฏให้เห็นในยุโรป ที่ซึ่งขนาดอันใหญ่โตของยอดเกินดุล บนฐานของความไม่สมดุลประจำปี 2025 ที่ทำสถิติสูงถึง 1.2 ล้านล้านดอลลาร์ ได้ทำให้ผู้กำหนดนโยบายเชื่อมั่นว่าสภาพที่เป็นอยู่นั้นไม่ยั่งยืน คลังแสงทางการค้าที่ EU กำลังสร้างขึ้นนี้แสดงถึงการยกระดับความขัดแย้งเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่การทะเลาะเบาะแว้งชั่วคราว และเป็นการเตรียมเวทีสำหรับสภาพแวดล้อมทางการค้าโลกที่เต็มไปด้วยการแข่งขันและข้อพิพาทที่รุนแรงยิ่งขึ้นในช่วงครึ่งหลังของปี 2026