ทำเนียบขาวเล็งซื้อหมู่เกาะชากอส: ดีลลับที่อาจเปลี่ยนเกมมหาอำนาจในมหาสมุทรอินเดีย

แผนซื้อหมู่เกาะชากอสจะ ‘บายพาส’ ดีลที่ติดหล่มของอังกฤษได้อย่างไร?

เพื่อให้เข้าใจที่มาที่ไปของแผนนี้ เราต้องย้อนกลับไปดูดีลที่เกิดขึ้นก่อนหน้านี้:

• จุดเริ่มต้น: ในเดือนตุลาคม 2024 สหราชอาณาจักรได้ตกลงที่จะคืนอำนาจอธิปไตยเหนือหมู่เกาะชากอสให้กับมอริเชียส ซึ่งเป็นข้อตกลงที่สหรัฐฯ เคยให้การสนับสนุนในตอนแรก
• จุดเปลี่ยน: อย่างไรก็ตาม ประธานาธิบดีทรัมป์ได้กลับลำในเวลาต่อมา โดยเรียกการตัดสินใจของอังกฤษว่าเป็น "ความโง่เขลาอย่างมหันต์" (great stupidity) และได้ระงับกระบวนการทางกฎหมายที่จำเป็นในการทำให้ข้อตกลงเสร็จสมบูรณ์
• ผลลัพธ์: เมื่อถึงต้นปี 2026 ข้อตกลงการโอนอำนาจอธิปไตยนี้ก็เข้าสู่สภาวะชะงักงัน เนื่องจากท่าทีคัดค้านของสหรัฐฯ

และนี่คือหัวใจของแผนการใหม่: สหรัฐฯ กำลังจะ ตัดตอนสหราชอาณาจักรออกจากสมการ โดยการเข้าไปเจรจาซื้อขายหมู่เกาะโดยตรงกับมอริเชียส ในเมื่ออังกฤษได้ตกลงไปแล้วว่าจะคืนอำนาจอธิปไตยให้มอริเชียส สหรัฐฯ ก็สามารถใช้โมเมนตัมนั้นในการเจรจาซื้อจาก ‘เจ้าของที่แท้จริง’ ในอนาคตได้ทันที แผนนี้จะทำให้สหรัฐฯ ได้รับสิทธิ์ครอบครองหมู่เกาะและฐานทัพเดียโก การ์เซีย อย่างสมบูรณ์ โดยไม่ต้องพึ่งพากระบวนการทางกฎหมายที่ติดขัดของสหราชอาณาจักรอีกต่อไป

‘เดียโก การ์เซีย’ ทำไมถึงสำคัญนัก?

เดียโก การ์เซีย ไม่ใช่แค่เกาะเล็ก ๆ กลางมหาสมุทรอินเดีย แต่มันคือหนึ่งในด่านหน้าทางทหารที่ทรงคุณค่าที่สุดในคลังแสงของสหรัฐฯ:

• ทำเลใจกลางสมุทร: เกาะแห่งนี้ตั้งอยู่ ณ จุดตัดของเส้นทางคมนาคมในมหาสมุทรอินเดีย ทำให้สามารถส่งกำลังทางทหารไปยังตะวันออกกลาง แอฟริกาตะวันออก เอเชียใต้ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้อย่างรวดเร็ว
• ฐานทัพเครื่องบินทิ้งระเบิดลำดับต้น ๆ ของโลก: เดียโก การ์เซีย คือหนึ่งในสองฐานทัพหลักของเครื่องบินทิ้งระเบิดทางยุทธศาสตร์ของสหรัฐฯ ในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก (อีกแห่งคือฐานทัพอากาศแอนเดอร์เซนบนเกาะกวม) ซึ่งสามารถรองรับปฏิบัติการโจมตีระยะไกลได้
• จุดกระโจนสำหรับปฏิบัติการในตะวันออกกลาง: ฐานทัพแห่งนี้ถูกใช้ในปฏิบัติการทางทหารครั้งสำคัญของสหรัฐฯ ในภูมิภาคนี้ทุกครั้งนับตั้งแต่สงครามเย็น และปัจจุบันถูกมองว่าเป็นหัวใจสำคัญสำหรับปฏิบัติการใด ๆ ต่ออิหร่าน
• ศูนย์สนับสนุนทางเรือ: ฐานทัพแห่งนี้เป็นที่ตั้งของหน่วยบัญชาการสหรัฐฯ มากถึง 16 หน่วย และทำหน้าที่เป็น ‘ข้อต่อสุดท้ายของห่วงโซ่โลจิสติกส์’ สำหรับกองกำลังทางเรือของสหรัฐฯ ในมหาสมุทรอินเดียและทะเลอาหรับตอนเหนือ
• ความน่าเชื่อถือทางการเมือง: การมีฐานทัพบนเกาะที่อยู่ภายใต้อำนาจอธิปไตยของตนเอง (หรือพันธมิตรที่ใกล้ชิด) ทำให้สหรัฐฯ ปลอดจากข้อจำกัดจากประเทศเจ้าบ้าน ซึ่งต่างจากการใช้ฐานทัพในประเทศอย่างบาห์เรนหรือกาตาร์

เปรียบเทียบแผนซื้อหมู่เกาะชากอสกับดีล ‘กรีนแลนด์’

แนวคิดการซื้อหมู่เกาะชากอสนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ในรัฐบาลทรัมป์ และถูกมองว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของ ‘ลัทธิขยายดินแดนด้วยการซื้อ’ (Territorial Shopping Spree) โดยสื่อหลายสำนักนำไปเปรียบเทียบกับความพยายามในการซื้อกรีนแลนด์ของทรัมป์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ความแตกต่างที่สำคัญที่ทำให้ดีลชากอสน่าสนใจกว่า:

• ผู้ขายที่เต็มใจกว่า: แตกต่างจากเดนมาร์กที่ปฏิเสธการขายกรีนแลนด์อย่างสิ้นเชิง มอริเชียสอาจเปิดกว้างสำหรับข้อเสนอทางการเงินมากกว่า ซึ่งทำให้ดีลนี้มีความเป็นไปได้ในทางการทูตสูงกว่ามาก
• มี ‘ฐาน’ อยู่แล้ว: สหรัฐฯ ไม่ได้เริ่มต้นจากศูนย์ เพราะที่นี่มีฐานทัพที่ปฏิบัติการอยู่แล้วภายใต้สัญญาเช่ากับสหราชอาณาจักร การซื้อครั้งนี้จึงเป็นการ ‘อัปเกรด’ จากการเช่าและการดำเนินงานร่วม ไปสู่การเป็นเจ้าของอธิปไตยแต่เพียงผู้เดียว ไม่ใช่การสร้างฐานใหม่
• ขนาดและแนวทางที่นุ่มนวลกว่า: ดีลกรีนแลนด์มีขอบเขตที่ใหญ่โตและเต็มไปด้วยการเผชิญหน้า รวมถึงการข่มขู่ทางทหาร ในขณะที่แผนชากอสดำเนินไปอย่างเงียบเชียบกว่า เป็นข้อเสนอทางการเงินล้วน ๆ ซึ่งรายงานข่าวระบุว่าโผล่ขึ้นมาหลังจากความพยายามซื้อกรีนแลนด์ ‘จบลงด้วยความล้มเหลว’

นักวิเคราะห์หลายคนมองว่า แผนซื้อหมู่เกาะชากอสนี้คือ การเบนเข็มจากความล้มเหลวของดีลกรีนแลนด์ โดยทำเนียบขาวกำลังมองหาเป้าหมายที่เล็กกว่า ใช้ต้นทุนทางการทูตน้อยกว่า และมีความเป็นไปได้มากกว่าในการบรรลุผลสำเร็จด้วยการทำธุรกรรมทางการเงิน แทนที่การใช้กำลังบีบบังคับ