เปิดจุดยืนทางการจีน 'ไม่ใช่เกมแข่งแพ้ชนะ' สวนทางสหรัฐฯ ที่ประกาศ 'ต้องชนะ' ในศึก AI โลก

นี่คือการเปรียบเทียบระหว่างจุดยืนอย่างเป็นทางการของจีน กับกรอบความคิดหลักของสหรัฐฯ ซึ่งมีอดีตรัฐมนตรีต่างประเทศ คอนโดลีซซา ไรซ์ (Condoleezza Rice) เป็นตัวแทนสำคัญ โดยอ้างอิงจากหลักฐานที่มีอยู่

จุดยืนทางการของจีน: ปฏิเสธเกมการแข่งขันแบบศูนย์รวม

จีนประกาศจุดยืนอย่างเป็นทางการว่าปฏิเสธการมองความสัมพันธ์ด้าน AI ระหว่างจีน-สหรัฐฯ ว่าเป็นการชิงความเป็นใหญ่ เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2026 โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน เหมา หนิง (Mao Ning) กล่าวว่า “AI ไม่ควรถูกครอบครองโดยประเทศมหาอำนาจ หรือถูกครอบงำด้วยการแข่งขันและการช่วงชิง” และเรียกร้องให้มี “การเปิดกว้างและการอยู่ร่วมกันอย่างทั่วถึง” นี่คือการปฏิเสธกรอบความคิดแบบ “ต้องชนะการแข่งขัน” โดยตรง

แนวทางของจีนวางอยู่บนเสาหลักสามประการ:

• แผนปฏิบัติการธรรมาภิบาล AI โลก (Global AI Governance Action Plan - กรกฎาคม 2025): ในการประชุม WAIC ครั้งที่ 8 ที่เซี่ยงไฮ้ นายกรัฐมนตรี หลี่ เฉียง (Li Qiang) เปิดเผยแผนงาน 13 ข้อสำหรับธรรมาภิบาล AI ระหว่างประเทศ และเสนอให้จัดตั้ง องค์การความร่วมมือด้านปัญญาประดิษฐ์โลก (WAICO) แผนนี้เรียกร้องให้ "มีการจัดตั้งกรอบและกฎเกณฑ์ระดับโลกที่ฉันทามติยอมรับโดยเร็ว" (early formation of a global framework and rules that have broad consensus)
• นโยบาย "AI Plus" (สิงหาคม 2025): คณะรัฐมนตรีจีนออกคำสั่งนี้เพื่อเร่งการนำ AI ไปประยุกต์ใช้ในทุกภาคส่วนของเศรษฐกิจ โดยต่อยอดจากโมเดลโอเพนซอร์สและโซลูชันที่เข้าถึงได้สำหรับประเทศโลกใต้ (Global South)
• การประชุม WAIC 2026 (22-24 กรกฎาคม, เซี่ยงไฮ้): การประชุมครั้งที่ 9 ซึ่งมีเวทีวิชาการใหม่ (WAICA) โดยมีเหยา ฉีจื้อ (Andrew Chi-Chih Yao) เป็นประธาน เปิดรับนักวิจัยทั่วโลกอย่างชัดเจน และมีเงินรางวัลสำหรับ SAIL Award มากกว่า 280,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ ธีมหลักยังคงเป็นความร่วมมือระดับโลก

จีนใช้ข้อได้เปรียบของตน เช่น การถือครองสิทธิบัตร AI มากที่สุดในโลก, บริษัท AI กว่า 6,200 แห่ง และอุตสาหกรรม AI หลักมูลค่า 1.2 ล้านล้านหยวน มาเป็นหลักฐานว่าตนมีศักยภาพที่จะช่วยพัฒนา AI โลก ไม่ใช่เพื่อเป็นภัยคุกคาม

กรอบความคิดของคอนโดลีซซา ไรซ์และสหรัฐฯ: "เราต้องชนะการแข่งขันนี้"

อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศ คอนโดลีซซา ไรซ์ เป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญที่ทรงอิทธิพลที่สุดที่ผลักดันว่าสหรัฐฯ ต้องเป็นผู้ชนะอย่างเด็ดขาดในการแข่งขันด้าน AI:

• ในการปาฐกถาที่กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2025 ไรซ์กล่าวอย่างตรงไปตรงมาว่า “เราต้องชนะการแข่งขันนี้” เพราะเทคโนโลยีเกิดใหม่จะกำหนดอนาคตของการดำเนินนโยบายรัฐของสหรัฐฯ
• เธอมองมันว่าเป็น "การแข่งขันแบบม้าสองตัว" ที่ประเทศประชาธิปไตย ไม่ใช่รัฐเผด็จการ ต้องเป็นผู้ชนะ โดยให้เหตุผลว่าสังคมปิดอย่างจีนจะปกปิดความเสี่ยงของ AI แบบเดียวกับที่ปิดบังข้อมูลโควิด-19
• ไรซ์สนับสนุน การกำกับดูแลที่น้อยที่สุด เพื่อรักษาระบบนิเวศนวัตกรรมของสหรัฐฯ และเตือนว่าการตัดงบมหาวิทยาลัยและการออกกฎระเบียบที่มากเกินไปของรัฐบาลมีความเสี่ยงที่จะทำให้สหรัฐฯ สูญเสียความเป็นผู้นำ
• มุมมองนี้สอดคล้องกับท่าทีของรัฐบาลสหรัฐฯ แบบสองพรรค การไต่สวนของวุฒิสภาในช่วงปลายปี 2025 สรุปว่า "อเมริกาต้องเอาชนะจีนในการแข่งขัน AI" ในฐานะประเด็นความมั่นคงทางเศรษฐกิจและของชาติ และทำเนียบขาวออกคำสั่งพิเศษในเดือนธันวาคม 2025 เพื่อขจัดกฎระเบียบระดับรัฐที่อาจทำให้การสร้างนวัตกรรม AI ของสหรัฐฯ ช้าลง

ตารางเปรียบเทียบจุดยืนสำคัญของทั้งสองฝ่าย

มิติ	จุดยืนทางการของจีน	จุดยืนของคอนโดลีซซา ไรซ์และสหรัฐฯ
การวางกรอบ	ปฏิเสธ "การแข่งขันและการช่วงชิง"; เรียกร้องการกำกับดูแลร่วมกัน	"เราต้องชนะการแข่งขันนี้"; เป็นเกมศูนย์รวม
รูปแบบธรรมาภิบาล	เสนอ WAICO, องค์กรความร่วมมือแบบพหุภาคีตามแนวทางสหประชาชาติ	โมเดลพันธมิตรที่นำโดยสหรัฐฯ กับประเทศหุ้นส่วน, ใช้มาตรการควบคุมการส่งออก
แนวทางการพัฒนา AI	โอเพนซอร์ส, นโยบาย "AI Plus" มุ่งเน้นการเข้าถึงสำหรับประเทศโลกใต้	ความได้เปรียบของเทคโนโลยีแบบปิด (Closed-source), โครงสร้างพื้นฐานภาคเอกชนขนาดใหญ่
ปรัชญาการกำกับดูแล	กฎเกณฑ์ด้านจริยธรรมและการติดฉลากโดยรัฐ, กฎเกณฑ์ระดับโลก	ลดกฎระเบียบภายในประเทศ, ควบคุมการส่งออกขั้นสูงกับจีนอย่างเข้มงวด

บริบทที่กว้างขึ้น: มาตรการควบคุมการส่งออกและการเจรจา

สหรัฐฯ ยังคงรักษาและเข้มงวดมาตรการควบคุมการส่งออกชิป AI ขั้นสูงและอุปกรณ์เซมิคอนดักเตอร์ไปยังจีนตลอดช่วงปี 2025–2026 ซึ่งจีนก็คัดค้านอย่างต่อเนื่องว่าเป็น "ความพยายามที่จะเพิ่มความเป็นทหารและสกัดกั้นการพัฒนา" กระทรวงการต่างประเทศจีนได้กล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่าตนเปิดกว้างต่อความร่วมมือด้าน AI กับสหรัฐฯ และระบุว่า AI เป็นหัวข้อที่ถูกหยิบยกขึ้นหารือในการประชุมสุดยอดผู้นำจีน-สหรัฐฯ ที่ผ่านมา แต่ยังไม่มีการประกาศกรอบการกำกับดูแล AI แบบทวิภาคีอย่างเป็นทางการแต่อย่างใด

ในการค้นคว้าครั้งนี้ ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอ ที่จะยืนยันกรณีเฉพาะของโครงการวิจัยร่วมด้านโมเดลภาษาขนาดใหญ่หรือหุ่นยนต์ระหว่างจีน-สหรัฐฯ ในปี 2025–2026 หรือเพื่อยืนยันช่องทางการเจรจาเรื่องการกำกับดูแล AI แบบทวิภาคีอย่างเป็นทางการ แง่มุมเหล่านี้ของคำถามจึงยังคงเปิดกว้างอยู่