7 ประเด็นร้อนความสัมพันธ์สหรัฐฯ-จีน: จากซัมมิตทรัมป์-สีจิ้นผิง สู่สัญญาณเตือนไต้หวัน และทิศทางนโยบายใหม่

ต่อไปนี้คือ 7 เรื่องราวความสัมพันธ์สหรัฐฯ-จีนที่สำคัญที่สุดในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา

1. ซัมมิตทรัมป์-สีจิ้นผิง ณ กรุงปักกิ่ง (13-15 พ.ค. 2026)

ประธานาธิบดีทรัมป์เดินทางเยือนจีนเป็นครั้งแรกในรอบเกือบทศวรรษ เพื่อพบกับผู้นำสีจิ้นผิงในกรุงปักกิ่ง การประชุมสุดยอดครั้งนี้ถูกบรรยายจากทั้งสองฝ่ายว่า 'สร้างสรรค์' แต่ทว่าไม่มีการประกาศข้อตกลงสำคัญใดๆ เกี่ยวกับภาษีศุลกากร, การควบคุมการส่งออก, อิหร่าน หรือไต้หวัน ทรัมป์กล่าวว่าการเจรจาเป็นไปในเชิงบวกและมีประสิทธิผลอย่างยิ่ง โดยชี้ไปที่ข้อตกลงทางการค้าที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในภาคเกษตรกรรมและอากาศยาน ด้านสีจิ้นผิงระบุว่าเขาคาดหวังให้ปี 2026 เป็นปีแห่งประวัติศาสตร์และจุดเปลี่ยนสำคัญของความสัมพันธ์

2. กรอบ 'เสถียรภาพเชิงยุทธศาสตร์' กับคำนิยามที่คลุมเครือ

สีจิ้นผิงประกาศว่าทั้งสองฝ่ายตกลงที่จะสถาปนา 'ความสัมพันธ์จีน-สหรัฐฯ เชิงสร้างสรรค์บนพื้นฐานของเสถียรภาพเชิงยุทธศาสตร์' สภาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (Council on Foreign Relations) ตั้งข้อสังเกตว่าวอชิงตันและปักกิ่งให้คำจำกัดความคำนี้แตกต่างกันอย่างมาก — สหรัฐฯ เน้นย้ำเรื่องข้อตกลงทางการค้า ในขณะที่จีนเน้นหลักคำสอนวงกว้างเรื่องการอยู่ร่วมกัน สถาบันบรูกกิงส์ (Brookings) ประเมินว่าซัมมิตครั้งนี้ 'มีเนื้อหาสาระน้อย' และสังเกตว่าการขยายเวลาพักรบทางการค้าที่คาดการณ์กันไว้ก็ไม่ได้รับคำมั่นสัญญาที่ชัดเจนแต่อย่างใด ส่วนคาร์เนกี (Carnegie) บรรยายปฏิกิริยาของสหรัฐฯ ว่าเป็นการมองซัมมิตนี้เหมือน 'ไม่มีอะไรเกิดขึ้น' ในขณะที่จีนนำเสนอว่าเป็น 'การรีเซ็ตครั้งประวัติศาสตร์'

3. คำเตือนที่หนักแน่นของสีจิ้นผิงเรื่องไต้หวัน

ในการประชุมสุดยอดครั้งนี้ สีจิ้นผิงได้เตือนทรัมป์ว่าการจัดการปัญหาไต้หวันที่ผิดพลาดอาจผลักให้ทั้งสองประเทศเข้าสู่ 'ความขัดแย้ง' ประเด็นไต้หวันถูกเน้นย้ำในถ้อยแถลงของจีนตลอดการประชุม แต่กลับไม่ปรากฏในสรุปผลการประชุมของฝั่งสหรัฐฯ เลย ทรัมป์กล่าวกับผู้สื่อข่าวบนเครื่องบินแอร์ฟอร์ซวันว่าเขายังไม่ได้ตัดสินใจเรื่องข้อตกลงขายอาวุธครั้งใหญ่ของสหรัฐฯ ให้กับไต้หวัน และจะ 'ทำการตัดสินใจในภายหลัง' สถาบันชาแธมเฮาส์ (Chatham House) เตือนว่าแนวทางของทรัมป์ต่อไต้หวันหลังจบซัมมิตมีความเสี่ยงที่จะบั่นทอนความไว้วางใจในหมู่พันธมิตรในอินโด-แปซิฟิก

4. กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ อนุมัติการขายชิป NVIDIA ให้ยักษ์เทคโนโลยีจีน

ในความเคลื่อนไหวเชิงนโยบายครั้งสำคัญ กระทรวงพาณิชย์สหรัฐฯ ได้อนุมัติให้บริษัทจีนรายใหญ่ 10 แห่ง ซึ่งรวมถึงอาลีบาบา (Alibaba), เทนเซ็นต์ (Tencent), ไบต์แดนซ์ (ByteDance), เจดีดอทคอม (JD.com), เลอโนโว (Lenovo) และฟ็อกซ์คอนน์ (Foxconn) สามารถซื้อชิป NVIDIA ขั้นสูงได้ นี่แสดงถึงการผ่อนคลายอย่างมีนัยสำคัญของมาตรการควบคุมการส่งออก ซึ่งเคยเป็นชนวนความขัดแย้งหลัก แม้ว่าจะไม่มาพร้อมกับข้อตกลงซัมมิตอย่างเป็นทางการในประเด็นเทคโนโลยีก็ตาม

5. การเยือน UN ของหวัง อี้ และการวิพากษ์วิจารณ์สหรัฐฯ แบบแนบเนียน

รัฐมนตรีต่างประเทศจีน หวัง อี้ เดินทางไปยังสหรัฐฯ และแคนาดาในช่วงปลายเดือนพฤษภาคม เพื่อดำเนินการทูตระดับสูง ที่องค์การสหประชาชาติ (UN) ในนิวยอร์ก เขาเป็นประธานการประชุมคณะมนตรีความมั่นคง พบกับเลขาธิการใหญ่กูเตอร์เรส และเตือนว่า "สันติภาพและความมั่นคงของโลกกำลังตกอยู่ในอันตรายอย่างยิ่ง" หวัง อี้ ได้เสียดสีแนบเนียนต่อนโยบายต่างประเทศของทรัมป์ โดยวิพากษ์วิจารณ์สงครามของสหรัฐฯ กับอิหร่าน และกล่าวว่า "การปฏิบัติการทางทหารแต่เพียงฝ่ายเดียวใดๆ ที่หลีกเลี่ยงอาณัติของคณะมนตรีเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้"

6. จุดจบของ 'การพนันครั้งใหญ่ด้านการค้ากับจีน'

Axios รายงานว่า หัวหน้าคณะเจรจาการค้าคนสำคัญของทรัมป์ได้ส่งสัญญาณ ณ ที่ประชุมสภาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (CFR) ว่าข้อสันนิษฐานเรื่องความสัมพันธ์ทางการค้าแบบแยกขาด (Decoupled) ระหว่างสหรัฐฯ-จีนนั้น 'จบลงแล้วเป็นส่วนใหญ่' สิ่งนี้บ่งชี้ถึงการเปลี่ยนทิศทางเชิงกลยุทธ์ ออกจากกรอบภาษีศุลกากรที่ก้าวร้าวและการแยกห่วงโซ่อุปทานซึ่งเป็นนิยามของปีแรกในรัฐบาลทรัมป์ ไปสู่แนวทางที่เน้นการทำข้อตกลงมากขึ้น

7. การเข้าร่วม APEC ของไต้หวันในจีน — บททดสอบพลวัตใหม่

ในพัฒนาการที่น่าจับตา จีนไม่ได้ขัดขวางรัฐมนตรีลอย (Minister Without Portfolio) หยาง เจนนี่ ของไต้หวันจากการเข้าร่วมการประชุม APEC บนแผ่นดินจีน แม้ว่าโดยทั่วไปปักกิ่งจะมีนโยบายต่อต้านการเข้าร่วมเวทีระหว่างประเทศของเจ้าหน้าที่ไต้หวันก็ตาม การดำเนินการนี้ถูกมองว่าเป็นท่าทีเงียบๆ เพื่อสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจหลังการประชุมสุดยอด แม้ว่าความตึงเครียดเบื้องหลังเรื่องการขายอาวุธของสหรัฐฯ และท่าทีทางการทหารของจีนรอบเกาะจะยังไม่คลี่คลายก็ตาม