UN ชี้ชัด AI กำลังมี 'รอยเท้าสิ่งแวดล้อม' ขนาดเท่าประเทศ—ผลาญทรัพยากรระดับชาติ

การขยายตัวอย่างรวดเร็วของปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังสร้างรอยเท้าสิ่งแวดล้อม (Environmental Footprint) ที่ใหญ่โตจนเทียบเท่ากับประเทศอุตสาหกรรมทั้งประเทศ รายงานใหม่จากสถาบันน้ำ สิ่งแวดล้อม และสุขภาพ แห่งมหาวิทยาลัยสหประชาชาติ (UNU-INWEH) ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 3 มิถุนายน 2026 ได้ให้รายละเอียดทางบัญชีที่ครอบคลุมที่สุดเกี่ยวกับวิกฤตที่กำลังเติบโตนี้ ข้อค้นพบดังกล่าวเป็นคำเตือนที่ชัดเจนว่า ศูนย์ข้อมูล (Data Center) ทั่วโลกที่ขับเคลื่อน AI กำลังอยู่บนเส้นทางที่จะเพิ่มการบริโภคพลังงานและน้ำมากกว่าสองเท่าภายในปี 2030 สร้างการปล่อยก๊าซคาร์บอน ขยะอิเล็กทรอนิกส์ และแรงกดดันจากการใช้ที่ดิน ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการแทรกแซงทางนโยบายอย่างเร่งด่วน

หาก Data Center ทั่วโลกเป็นประเทศหนึ่ง ในปี 2025 ปริมาณการใช้ไฟฟ้าที่ประมาณการไว้ที่ 448 เทราวัตต์-ชั่วโมง (TWh) จะทำให้พวกมันอยู่ในอันดับที่ 11 ของโลก ซึ่งเทียบเท่ากับการใช้ไฟฟ้าของทั้งประเทศฝรั่งเศส เมื่อปริมาณงานของ AI เพิ่มสูงขึ้น การคาดการณ์ของรายงานได้วาดภาพที่น่าตกใจยิ่งกว่าสำหรับปลายทศวรรษนี้ โดยระบุถึงวิกฤตทรัพยากรที่กว้างไกลกว่าแค่เรื่องไฟฟ้า

ความต้องการใช้ไฟฟ้าที่กำลังพุ่งสูงขึ้น

การคาดการณ์ที่น่าตกใจที่สุดในรายงานของ UN เกี่ยวข้องกับการบริโภคไฟฟ้า ภายในปี 2030 Data Center ทั่วโลกที่ขับเคลื่อน AI ถูกคาดการณ์ว่าจะใช้ไฟฟ้าสูงถึง 945 TWh ต่อปี ตัวเลขนี้คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 3% ของการผลิตไฟฟ้าทั้งหมดของโลก และมากกว่าเกือบสามเท่าของปริมาณการใช้ไฟฟ้ารวมต่อปีของปากีสถาน บังคลาเทศ และไนจีเรีย ซึ่งเป็นประเทศที่มีประชากรรวมกันมากกว่า 650 ล้านคน

การเติบโตนี้ขับเคลื่อนโดย AI เกือบทั้งหมด ความต้องการพลังงานจาก Data Center ที่ใช้กับ AI โดยเฉพาะนั้นคาดว่าจะสูงขึ้น 11 เท่าในปี 2030 เมื่อเทียบกับปี 2023 เมื่อถึงจุดนั้น ปริมาณงาน AI เพียงอย่างเดียวจะต้องใช้ไฟฟ้ามากเท่ากับที่ Data Center แบบเดิมทั้งหมดใช้ในปัจจุบัน ทำให้ AI กลายเป็นแรงขับเคลื่อนหลักเบื้องหลังความต้องการพลังงานในภาคโครงสร้างพื้นฐานข้อมูลทั้งหมด

การปล่อยก๊าซคาร์บอน: เหมือนเพิ่มรถหลายล้านคันบนท้องถนน

การใช้พลังงานที่พุ่งสูงขึ้นนี้มาพร้อมกับต้นทุนคาร์บอนที่หนักหน่วง รายงานคาดการณ์ว่าภายในปี 2030 Data Center AI จะปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มเติม 24 ถึง 44 ล้านเมตริกตันต่อปี หากเปรียบเทียบให้เห็นภาพ ตัวเลขประมาณการขั้นสูงนี้เทียบเท่ากับการปล่อยมลพิษจากการเพิ่มรถยนต์ 10 ล้านคัน บนท้องถนนในสหรัฐอเมริกา การเปรียบเทียบอื่นๆ ในความคุ้มครองของรายงานเปรียบการปล่อยมลพิษของ Data Center ทั้งหมดว่าเทียบเท่ากับ การปล่อยมลพิษต่อปีทั้งหมดของสหราชอาณาจักร ซึ่งอาจสูงถึง 400 ล้านตันของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า

การปล่อยมลพิษเหล่านี้คาดว่าจะเพิ่มขึ้น แม้จะอยู่ภายใต้สมมติฐานที่จะมีแหล่งจ่ายไฟฟ้าที่เป็นกลางทางคาร์บอนภายในปี 2040 ซึ่งเน้นย้ำถึงขนาดอันมหึมาของความต้องการพลังงานที่กำลังขยายตัวของ AI

'ความกระหาย' ที่ซ่อนอยู่: รอยเท้าการใช้น้ำของ AI

ในขณะที่การพูดคุยในที่สาธารณะส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปที่ไฟฟ้าและคาร์บอน รายงานฉบับนี้เน้นย้ำว่า 'น้ำ' เป็นทรัพยากรที่ถูกมองข้ามอย่างยิ่ง น้ำที่ต้องใช้ในการหล่อเย็นเซิร์ฟเวอร์ที่รันโมเดล AI ที่ซับซ้อนนั้นมีปริมาณมหาศาล

เฉพาะในสหรัฐอเมริกาเพียงประเทศเดียว การติดตั้งเซิร์ฟเวอร์ AI ถูกคาดการณ์ว่าจะใช้น้ำระหว่าง 731 ถึง 1,125 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี ภายในปี 2030 ซึ่งเท่ากับปริมาณการใช้น้ำในครัวเรือนต่อปีของชาวอเมริกัน 6 ถึง 10 ล้านคน ในระดับโลก รอยเท้าการใช้น้ำยิ่งน่าตกตะลึง รายงานพบว่าการบริโภคน้ำทั้งหมดของ AI ในปี 2030 จะ เทียบเท่ากับความต้องการน้ำใช้ในบ้านขั้นพื้นฐานต่อปีของประชากร 1.3 พันล้านคนในแอฟริกาใต้สะฮารา

ที่ดิน ขยะอิเล็กทรอนิกส์ และผลกระทบตลอดวงจรชีวิต

ต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อมของกระแส AI เฟื่องฟูไม่ได้จบลงแค่ทรัพยากรในการปฏิบัติการ รายงานเน้นมิติสำคัญอีกสองประการของรอยเท้าสิ่งแวดล้อมนี้:

• การใช้ที่ดิน: การขยายตัวทางกายภาพของ Data Center สร้างแรงกดดันอย่างหนักต่อทรัพยากรที่ดินที่หายาก แย่งชิงพื้นที่กับภาคเกษตรกรรม ที่อยู่อาศัย และระบบนิเวศทางธรรมชาติ ที่ดินที่ต้องใช้ในการดำเนินงานของ AI รวมถึงโครงสร้างพื้นฐานและห่วงโซ่อุปทาน คาดว่าจะมีพื้นที่มากกว่า 14,500 ตารางกิโลเมตร ซึ่งเป็นพื้นที่ประมาณสองเท่าของเขตมหานครจาการ์ตา เมืองที่มีประชากรมากกว่า 32 ล้านคนอาศัยอยู่
• ขยะอิเล็กทรอนิกส์: ฮาร์ดแวร์ที่อยู่เบื้องหลัง AI ตั้งแต่ชิปพิเศษไปจนถึงแร็คเซิร์ฟเวอร์ทั้งหมดมีอายุการใช้งานที่จำกัด ก่อให้เกิดขยะอิเล็กทรอนิกส์ในปริมาณที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง รายงานได้เพิ่มความกังวลต่อวิกฤตขยะอิเล็กทรอนิกส์ โดยการคาดการณ์หนึ่งเปรียบว่าขยะต่อปีนั้นเทียบเท่ากับการทิ้ง หอไอเฟล 250 หอ

เสียงเรียกร้องเพื่อความโปร่งใสอย่างถึงรากและการยอมรับในการแลกเปลี่ยน

รายงานของ UNU-INWEH ไม่ใช่แค่การระบุปัญหา แต่มันคือการเรียกร้องให้เกิดการดำเนินการทางนโยบาย มันเตือนว่าต้นทุนที่แท้จริงของ AI แผ่ขยายไปตลอดวงจรชีวิตทั้งหมด และต้นทุนเหล่านี้กำลังถูกกระจายอย่างไม่เป็นธรรม โดยประเทศกำลังพัฒนากำลังแบกรับภาระด้านสิ่งแวดล้อมในสัดส่วนที่ไม่เหมาะสม ในขณะที่มักจะได้รับประโยชน์ทางเศรษฐกิจน้อยกว่า

ข้อเรียกร้องสำคัญของรายงานคือ การรายงานผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมที่เป็นมาตรฐานและบังคับใช้

• รายงาน กระตุ้นให้บริษัท AI เปิดเผยรอยเท้าสิ่งแวดล้อมโดยสมบูรณ์ ก้าวข้ามการวัดแค่คาร์บอน ไปสู่การวัดผลกระทบด้านน้ำ ที่ดิน และวัสดุ
• เรียกร้องให้ รัฐบาลกำหนดให้ผู้ให้บริการ AI ต้องมีการรายงานที่เป็นมาตรฐาน สร้างสนามแข่งขันที่เท่าเทียมและเห็นภาพรวมผลกระทบทั้งหมดของภาคส่วนนี้ชัดเจน
• รายงานวางกรอบอนาคตของ AI ว่าเป็นเรื่องของ การแลกเปลี่ยน (Trade-offs) ซึ่งประโยชน์ของเทคโนโลยีต้องถูกชั่งน้ำหนักกับการสูญเสียทรัพยากรและมลพิษที่เร่งตัวขึ้น ภาคอุตสาหกรรมไม่สามารถเติบโตต่อไปได้โดยไม่มีการรายงานผลกระทบตลอดวงจรชีวิตทั้งหมด

รายงานยังวางส่วนหนึ่งของความรับผิดชอบไว้ที่ผู้ใช้งานปลายทาง โดยแนะนำให้พวกเขาเลือกใช้เครื่องมือ AI ที่ใช้พลังงานน้อยลงสำหรับงาน เมื่อเป็นไปได้ ซึ่งเป็นก้าวเล็กๆ ที่เมื่อทำร่วมกันอาจช่วยลดแรงกดดันต่อโครงข่ายไฟฟ้าและแหล่งน้ำที่ตึงเครียดได้