สงครามโดรน vs. วิกฤตช่องแคบ: ชะตากรรมที่สวนทางของอุตสาหกรรมน้ำมันรัสเซีย

การผสมโรงกันระหว่างปฏิบัติการโจมตีด้วยโดรนอย่างต่อเนื่องของยูเครนต่อโครงสร้างพื้นฐานพลังงานรัสเซีย และวิกฤตการปิดช่องแคบฮอร์มุซในปี 2026 ได้ก่อให้เกิดภาพที่ขัดแย้งกันอย่างลึกซึ้งสำหรับอุตสาหกรรมน้ำมันรัสเซีย นั่นคือ มอสโกกำลังขายน้ำมันดิบได้ในราคาที่สูงขึ้นมาก แต่กลับประสบปัญหาอย่างหนักในการลำเลียงมันออกสู่ตลาด และสูญเสียรายได้หลายแสนล้านจากการกลั่น

การส่งออกน้ำมันดิบของรัสเซีย — ปริมาณที่ถูกตัดตอน ราคาที่สูงขึ้น

• การโจมตีด้วยโดรนต่อคลังส่งออกนั้นรุนแรงมาก เมื่อถึงปลายเดือนมีนาคม 2026 การโจมตีของยูเครนต่อท่าเรือในทะเลบอลติก (Primorsk และ Ust-Luga) และท่อส่งน้ำมัน Druzhba ได้ทำลายกำลังการส่งออกน้ำมันของรัสเซียไปอย่างน้อย 40% หรือคิดเป็นประมาณ 2 ล้านบาร์เรลต่อวัน การลำเลียงน้ำมันที่ท่าเรือบอลติกที่ใหญ่ที่สุดสองแห่งของรัสเซียถูกระงับหลายครั้ง หลังจากการโจมตีด้วยโดรนทำให้เกิดเพลิงไหม้
• ทว่า วิกฤตฮอร์มุซกลับสร้างผลกำไรก้อนโตให้รัสเซีย การปิดช่องแคบฮอร์มุซ (ตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026) ทำให้อุปทานน้ำมันโลกหายไปประมาณ 14–20 ล้านบาร์เรลต่อวัน และส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบเบรนท์พุ่งขึ้นไปสูงกว่า 126 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล ณ จุดสูงสุด ภาวะขาดแคลนทั่วโลกที่ตามมาได้ผลักดันราคาน้ำมันดิบอูราลส์ (Urals) ให้สูงขึ้นมาก และกระตุ้นให้เกิดการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรของชาติตะวันตกต่อการซื้อน้ำมันของรัสเซียอย่างจำกัด
• ผลลัพธ์สุทธิ: การส่งออกน้ำมันดิบทางทะเลของรัสเซียเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 3.39 ล้านบาร์เรลต่อวันในช่วงสี่สัปดาห์ก่อนกลางเดือนกุมภาพันธ์ 2026 (ก่อนการโจมตีท่าเรือระลอกใหญ่) แต่ปริมาณการส่งออกทางกายภาพได้ลดลงนับตั้งแต่นั้น เนื่องจากความเสียหายจากโดรนต่อท่าเรือและท่อส่งได้จำกัดการลำเลียง แม้ว่าราคาต่อบาร์เรลที่รัสเซียได้รับจะพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วก็ตาม

อัตรากำไรน้ำมันเชื้อเพลิงทั่วโลก — ความผันผวนขั้นสุด

• อัตรากำไรจากการกลั่นทั่วโลกพุ่งสูงขึ้น เนื่องจากการปิดช่องแคบฮอร์มุซได้ดึงอุปทานน้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปจำนวนมหาศาลออกจากตลาด แต่ปัจจัยด้านอุปทานของรัสเซียได้เพิ่มความบิดเบี้ยวที่แตกต่างออกไป
• การล่มสลายของภาคการกลั่นของรัสเซียเองทำให้การส่งออกผลิตภัณฑ์หายไปจากตลาดโลก ปฏิบัติการของยูเครนโจมตีแหล่งน้ำมันในรัสเซียมากกว่า 180 ครั้งในปี 2025 ทำให้กำลังการกลั่นลดลงประมาณหนึ่งในสี่ เดือนเมษายน 2026 เกิดการโจมตีระลอกใหม่ที่รุนแรงที่สุด อย่างน้อย 21 ครั้งต่อโรงกลั่น คลังส่งออก และสถานีสูบจ่ายตามท่อ โรงกลั่นที่ใหญ่เป็นอันดับเจ็ดของรัสเซีย (Permnefteorgsintez) ต้องหยุดการผลิตทั้งหมดหลังถูกโดรนโจมตีในเดือนพฤษภาคม
• รัสเซียสั่งห้ามส่งออกน้ำมันเบนซินในปี 2025 และในเดือนมิถุนายน 2026 ได้ห้ามส่งออกน้ำมันเครื่องบินไปจนถึงวันที่ 30 พฤศจิกายน 2026 เพื่อป้องกันการขาดแคลนในประเทศ สำนักข่าว Bloomberg อธิบายว่าการห้ามส่งออกน้ำมันเชื้อเพลิงไอพ่นมี "ผลกระทบเล็กน้อยมาก" ต่อตลาดโลก เพราะระบบการกลั่นของรัสเซียเสื่อมโทรมลงอย่างหนักจนถึงขั้นส่งออกได้น้อยมากแล้ว
• ผลรวมที่เกิดขึ้น: อุปทานโลกที่ตึงตัวจากฮอร์มุซผลักดันส่วนต่างราคาผลิตภัณฑ์ให้กว้างมาก แต่การสูญเสียการส่งออกผลิตภัณฑ์จากรัสเซีย (ซึ่งอาจช่วยเติมเต็มช่องว่างได้บางส่วน) หมายความว่าอัตรากำไรเหล่านั้นยังคงอยู่ในระดับสูงยาวนานกว่าที่ควรจะเป็น

รายได้จากน้ำมันของมอสโก — ผลลัพธ์ที่ผิดคาด

• ราคาน้ำมันดิบที่สูงขึ้นช่วยหนุนรายได้ของเครมลินโดยรวม แม้ว่าปริมาณการส่งออกทางกายภาพจะลดลง Stratfor ตั้งข้อสังเกตว่า "ภาวะขาดดุลน้ำมันโลกกำลังช่วยหนุนรายได้ของเครมลิน" แม้ว่าปฏิบัติการด้วยโดรนจะทำหน้าที่เป็นตัวระบายทรัพยากรทางการเงินของบริษัทน้ำมันรัสเซีย
• แต่ต้นทุนต่อภาคน้ำมันของรัสเซียนั้นสูงลิบลิ่ว ในปี 2025 เพียงปีเดียว การโจมตีของยูเครนสร้างความเสียหายแก่บริษัทน้ำมันรัสเซียกว่า 13,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (มากกว่า 1 ล้านล้านรูเบิล) จากความเสียหายโดยตรงและผลกำไรที่สูญเสียไปรวมกัน ตามการเปิดเผยของผู้บริหารระดับสูงของบริษัทนายหน้าประกันภัย Mains ของรัสเซีย ความเสียหายโดยตรงต่อภาคน้ำมันและก๊าซจากการโจมตีด้วยโดรนยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในปี 2026
• การแลกเปลี่ยนที่สำคัญ: น้ำมันดิบของรัสเซียกำลังขายในราคาที่มีส่วนลดแคบลงมาก (หรือแม้กระทั่งใกล้เคียงกับราคามาตรฐานโลก) เนื่องจากวิกฤตอุปทานที่ขับเคลื่อนโดยฮอร์มุซและการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรบางส่วน นี่หมายความว่ามอสโกมีรายได้ต่อบาร์เรลมากขึ้นสำหรับน้ำมันดิบที่สามารถส่งออกทางกายภาพได้ อย่างไรก็ตาม การสูญเสียกำลังการกลั่นหมายความว่ารัสเซียไม่สามารถคว้าอัตรากำไรที่สูงขึ้นจากการขายผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปได้ ซึ่งเป็นการบังคับให้ต้องส่งออกน้ำมันดิบมากขึ้นและส่งออกดีเซล น้ำมันเครื่องบิน และน้ำมันเบนซินน้อยลง ซึ่งมีมูลค่าเพิ่มต่อบาร์เรลที่ต่ำกว่า

บรรทัดล่างสุด: วิกฤตการณ์สองอย่างนี้ได้สร้างผลลัพธ์สุทธิเชิงบวกต่อรายได้น้ำมันดิบขั้นต้นของมอสโก (ราคาที่สูงขึ้นมีน้ำหนักมากกว่าปริมาณที่ลดลง) แต่ได้จัดการกับอุตสาหกรรมปลายน้ำของรัสเซียอย่างรุนแรง ทำให้ภาคส่วนนี้สูญเสียมากกว่า 13,000 ล้านดอลลาร์ในปี 2025 บีบบังคับให้มีการห้ามส่งออกผลิตภัณฑ์ และลดความสามารถของรัสเซียในการสร้างรายได้จากน้ำมันของตนเองผ่านการกลั่นอย่างถาวร สำนักงานพลังงานสากล (IEA) คาดการณ์ว่าอัตราการกลั่นของโรงกลั่นรัสเซียจะยังคงถูกกดให้ต่ำต่อไปจนถึงอย่างน้อยกลางปี 2026