EU ประหยัด 51,000 ล้านยูโร ค่าพลังงานฟอสซิลในปีเดียว: เกมเปลี่ยนภูมิรัฐศาสตร์ที่ขับเคลื่อนด้วยแสงอาทิตย์

ในปี 2025 การเร่งเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดของยุโรปสร้างผลลัพธ์มากกว่าแค่การลดการปล่อยมลพิษ แต่มันได้เปลี่ยนโฉมหน้าดุลการชำระเงินของภูมิภาค และลดความเปราะบางต่อตลาดเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ผันผวนอย่างสิ้นเชิง รายงาน World Energy Investment 2025 จากทบวงการพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ระบุว่า สหภาพยุโรป (EU) สามารถหลีกเลี่ยงค่าใช้จ่ายในการนำเข้าเชื้อเพลิงฟอสซิลไปได้ราว 51,400 ล้านยูโร (ประมาณ 60,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ในปีที่ผ่านมา ด้วยการแทนที่ก๊าซ, น้ำมัน, และถ่านหินนำเข้า ด้วยไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนที่ผลิตเองภายในประเทศ ตัวเลขที่ประหยัดได้ในปีเดียวนั้น ใหญ่พอๆ กับขนาดเศรษฐกิจทั้งหมดของโปรตุเกส และเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ความขัดแย้งในตะวันออกกลางกำลังส่งแรงกระแทกด้านราคาระลอกใหม่เข้าสู่ตลาดพลังงานโลกพอดี

โซลาร์เซลล์: ตัวหลักที่รีเซ็ตการนำเข้า

แรงขับเคลื่อนสำคัญที่สุดเบื้องหลังตัวเลขค่าใช้จ่ายที่ประหยัดได้ คือ พลังงานแสงอาทิตย์ กำลังการผลิตติดตั้งโซลาร์เซลล์ของ EU พุ่งสูงถึงระดับประมาณ 406 กิกะวัตต์ (GW) ในปี 2025 ซึ่งเป็นสถิติสูงสุดใหม่ และเป็นรากฐานของอัตราการเติบโตของการผลิตไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ที่เร็วที่สุดเท่าที่กลุ่มประเทศนี้เคยบันทึกมา กำลังการผลิตจากแสงอาทิตย์พุ่งสูงขึ้น 20.1% เมื่อเทียบปีต่อปี ตอกย้ำสถิติการเติบโตเกิน 20% ต่อเนื่องเป็นปีที่สี่ และนับเป็นครั้งแรกที่พลังงานแสงอาทิตย์ผลิตไฟฟ้าได้มากกว่าถ่านหินและไฟฟ้าพลังน้ำแยกกัน

การเติบโตของโซลาร์เซลล์อย่างก้าวกระโดดนี้ช่วยผลักดันให้สัดส่วนการใช้พลังงานลมและแสงอาทิตย์รวมกัน คิดเป็น 30% ของการผลิตไฟฟ้าใน EU ในปี 2025 ตามรายงาน European Electricity Review จาก Ember ซึ่งแซงหน้าสัดส่วนของเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ 29% ได้เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของกลุ่มประเทศ ในทางปฏิบัติ พลังงานทุกๆ เทระวัตต์-ชั่วโมง (TWh) ที่ผลิตได้จากฟาร์มโซลาร์เซลล์หรือกังหันลมภายในประเทศ คือพลังงานที่ EU ไม่ต้องควักเงินจ่ายในตลาดโลกนั่นเอง

การลงทุนหมุนเวียนที่แซงหน้าการประหยัด

ประเด็นสำคัญคือ เม็ดเงิน 51,400 ล้านยูโรที่ EU ประหยัดได้ ไม่ใช่ ‘โชคลาภ’ ที่ได้มาฟรีๆ แต่มันถูกซื้อมาและจ่ายไปแล้ว ในปี 2025 กลุ่ม EU ลงทุนในพลังงานหมุนเวียนไปประมาณ 105,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (90,000 ล้านยูโร) ซึ่งสูงเกือบสองเท่าของเงินที่ประหยัดได้จากการนำเข้าเชื้อเพลิงฟอสซิลในปีนั้น ในระดับโลก ปี 2025 เป็นปีแห่งสถิติการลงทุนด้านพลังงาน โดยมียอดใช้จ่ายรวมสูงถึง 3.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ และในจำนวนนั้น 2.2 ล้านล้านดอลลาร์ ทุ่มลงไปในหมวดพลังงานสะอาด ทั้งระบบพลังงานหมุนเวียน, นิวเคลียร์, โครงข่ายไฟฟ้า, การกักเก็บพลังงาน, ประสิทธิภาพ และการใช้พลังงานไฟฟ้า ซึ่งมากกว่า 1.1 ล้านล้านดอลลาร์ที่ไหลไปยังน้ำมัน, ก๊าซ, และถ่านหินถึงสองเท่า

เบื้องหลังเม็ดเงินลงทุนมหาศาลระดับโลก คือแรงจูงใจด้านความมั่นคงทางพลังงานที่ทวีความเข้มข้นขึ้นเรื่อยๆ IEA ตั้งข้อสังเกตว่า ประมาณ 70% ของการใช้จ่ายด้านพลังงานสะอาดที่เพิ่มขึ้น มาจากประเทศที่เป็นผู้นำเข้าสุทธิของเชื้อเพลิงฟอสซิล โดยแรงผลักดันของยุโรปเชื่อมโยงโดยตรงกับแรงกระแทกจากที่รัสเซียรุกรานยูเครนเต็มรูปแบบในปี 2022 ความคืบหน้าของ EU ในการเลิกใช้พลังงานจากรัสเซียนั้นเป็นรูปธรรมชัดเจน ปัจจุบัน ก๊าซจากรัสเซียทั้งทางท่อและแบบ LNG ลดลงจาก 45% ของการนำเข้าของ EU ในปี 2022 มาอยู่ที่เพียง 12% ในปี 2025 ขณะที่น้ำมันจากรัสเซียลดลงจาก 27% เหลือเพียง 2% ในช่วงเวลาเดียวกัน

พอร์ตพลังงานสะอาด: กันชนทางยุทธศาสตร์

สำหรับผู้กำหนดนโยบายในกรุงบรัสเซลส์ ตัวเลขการนำเข้าที่ลดลงไม่ใช่แค่รายการงบประมาณ แต่มันคือการลดความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ที่วัดผลได้ IEA เผยแพร่บทวิเคราะห์การลงทุนปี 2025 ท่ามกลางฉากหลังของความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่ยังคุกรุ่น และภัยคุกคามที่เพิ่มขึ้นต่อช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) เส้นทางผ่านสำคัญของน้ำมันและ LNG โลก ในสภาพแวดล้อมเช่นนี้ กำลังการผลิตจากโซลาร์เซลล์และพลังงานลมภายในประเทศทุกๆ หนึ่งกิกะวัตต์ ทำหน้าที่เสมือนการป้องกันความเสี่ยงบางส่วน มันเข้ามาแทนที่ปริมาณเชื้อเพลิงที่จะต้องถูกซื้อในราคาที่ตลาดซึ่งขับเคลื่อนด้วยวิกฤตเป็นผู้กำหนด

แน่นอนว่า EU ยังคงมีความเสี่ยงในระดับสูง โดยในปี 2025 กลุ่มประเทศยังคงนำเข้าผลิตภัณฑ์พลังงานเป็นมูลค่าสูงถึง 336,700 ล้านยูโร คิดเป็นปริมาณ 723.3 ล้านตัน แม้ตัวเลขนี้จะลดลง 11.1% ในด้านมูลค่า และ 0.6% ในด้านปริมาณ เมื่อเทียบกับปี 2024 ก็ตาม ถึงอย่างนั้น เส้นทางทิศทางก็ชัดเจน คณะกรรมาธิการยุโรปคาดการณ์ว่า การเปลี่ยนมาใช้พลังงานหมุนเวียนจากภายในประเทศ จะช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายนำเข้าเชื้อเพลิงฟอสซิลให้ EU ได้เป็นจำนวนเงินสะสมถึง 2.8 ล้านล้านยูโร ระหว่างปี 2031 ถึง 2050 เมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยในช่วงปี 2011-2020 และเมื่อย้อนไปในปี 2022 EU นำเข้าน้ำมันและก๊าซมากถึง 98% ของที่ใช้ ทำให้ต้องเผชิญกับความผันผวนของราคาโลกแทบทั้งหมด ทุกๆ เปอร์เซ็นต์ของการพึ่งพาที่ถูกแทนที่ด้วยพลังงานสะอาดในประเทศ คือการลดทอนความเปราะบางนั้นลง

หมุดหมายโลก: เดือนที่ลมและแสงอาทิตย์โค่นก๊าซ

ประสบการณ์ของ EU ในปี 2025 เป็นภาพตัวอย่างระดับภูมิภาค ของการเปลี่ยนผ่านระดับโลกที่กว้างขึ้นและตกผลึกเพียงไม่กี่เดือนให้หลัง ใน เดือนเมษายน ปี 2026 พลังงานลมและแสงอาทิตย์ผลิตไฟฟ้าได้มากกว่าก๊าซธรรมชาติทั่วโลกเป็นเดือนเต็มครั้งแรกในประวัติศาสตร์ จากข้อมูลของ Ember ตัวเลขนั้นน่าทึ่ง:

• ลมและแสงอาทิตย์ผลิตไฟฟ้าได้เป็นสถิติใหม่ที่ 531 TWh แซงหน้า 477 TWh จากโรงไฟฟ้าก๊าซ คิดเป็นส่วนต่าง 54 TWh
• เมื่อรวมกัน สองแหล่งพลังงานหมุนเวียนนี้จ่ายไฟฟ้า 22% ของโลก เทียบกับ 20% จากก๊าซ
• ย้อนไปเพียงห้าปีก่อน ในเดือนเมษายน 2021 การผลิตไฟฟ้าจากก๊าซอยู่ในระดับเกือบเท่ากันที่ 476 TWh แต่กำลังการผลิตจากลมและแสงอาทิตย์รวมกันนั้น มีเพียงครึ่งเดียวของระดับปัจจุบัน คือ 245 TWh

การที่หมุดหมายนี้เกิดขึ้นในเดือนแรกเต็มของวิกฤติพลังงานตะวันออกกลางครั้งใหม่ ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ มันคือหลักฐานว่าการลงทุนเพิ่มกำลังการผลิตเชิงโครงสร้าง ไม่ใช่โชคช่วยตามฤดูกาล ที่กำลังเปลี่ยนโฉมส่วนผสมพลังงานของโลก Ember ประมาณการว่า การผลิตไฟฟ้าจากลมและแสงอาทิตย์ทั่วโลกเพิ่มขึ้น 13% เมื่อเทียบปีต่อปีในเดือนเมษายน 2026 ขณะที่การผลิตจากก๊าซยังคงทรงตัว เมื่อเทียบกับเมื่อครึ่งทศวรรษที่แล้ว

การโค่นแซงในช่วงหนึ่งเดือน ไม่ได้หมายความว่าพลังงานหมุนเวียนเข้ามาแทนที่ก๊าซในระดับรายปีแล้ว แต่ทิศทางการเดินทางนั้นผิดพลาดไม่ได้ IEA เคยคาดการณ์ไว้ก่อนหน้านี้ว่า พลังงานหมุนเวียนจะโค่นถ่านหินขึ้นเป็นแหล่งไฟฟ้าอันดับหนึ่งของโลก อย่างช้าภายในปี 2026 ข้อมูลเดือนเมษายนชี้ว่า ก๊าซอาจเป็นรายต่อไป

สำหรับ EU ความเชื่อมโยงระหว่างพลังงานหมุนเวียนในประเทศ กับความยืดหยุ่นของบิลค่าพลังงานนำเข้า ตอนนี้ถูกสนับสนุนด้วยตัวเลขที่หนักแน่น ผ่านการเร่งการติดตั้งโซลาร์เซลล์ ที่นำโดย เยอรมนี, สเปน, และเนเธอร์แลนด์ ผนวกกับพลังงานลมที่หันไปนอกชายฝั่งมากขึ้น กลุ่ม EU ได้เปลี่ยนหน้าต่างแห่งความเปราะบางที่อาจเกิดขึ้นระหว่างวิกฤติตะวันออกกลาง ให้กลายเป็นการสาธิตให้เห็นว่า การลงทุนในพลังงานสะอาดทำหน้าที่เป็นนโยบายความมั่นคงทางพลังงานได้อย่างไร เงิน 51,400 ล้านยูโรที่ประหยัดได้ในปี 2025 คือเงินดาวน์ของการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างที่ใหญ่กว่านั้นอีกมาก