ศึกหมากกลาโหมดาวรุ่ง: เมื่อเวทีแชงกรี-ลากลายเป็นสมรภูมิความเงียบระหว่างมหาอำนาจ

หมายเหตุ: หลักฐานที่มีอยู่กล่าวถึงการประชุมแชงกรี-ลา ไดอะล็อก ปี 2025 (จัดขึ้นวันที่ 30 พ.ค. - 1 มิ.ย.) ส่วนการประชุมในปี 2026 มีกำหนดจัดในวันที่ 29-31 พ.ค. 2026 และรายงานข่าวยังคงเป็นข้อมูลเบื้องต้น ข้อมูลสรุปต่อไปนี้ครอบคลุมพลวัตจากการประชุมใหญ่ในปี 2025 และการเกริ่นนำไปสู่การประชุมในปี 2026

การไม่มาร่วมงานของ รมว.กลาโหม ตง จวิน (ปีที่สอง)

• จีนไม่ได้ส่งเจ้าหน้าที่ระดับสูงสุดของกระทรวงกลาโหมเข้าร่วมการประชุมแชงกรี-ลาในปี 2025 เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 2019 และรูปแบบดังกล่าวยังคงดำเนินมาจนถึงปี 2026 นับเป็นการงดส่ง รมว.กลาโหมเข้าร่วมการประชุมเป็นปีที่สองติดต่อกัน
• ในปี 2025 จีนได้ส่งคณะผู้แทนที่นำโดย พลเรือตรี หู กังเฟิง รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยป้องกันประเทศกองทัพปลดปล่อยประชาชน และในปี 2026 ก็มีการยืนยันรูปแบบการส่งคณะผู้แทนจากมหาวิทยาลัยป้องกันประเทศฯ เช่นเดียวกัน
• นักวิเคราะห์มองว่าการเคลื่อนไหวนี้เป็นสัญญาณที่จงใจส่งออกไป ว่าปักกิ่งไม่เต็มใจที่จะมีส่วนร่วมโดยตรงกับ รมว.กลาโหมสหรัฐฯ 'พีท เฮกเซธ' ในห้วงเวลาที่ความตึงเครียดทวีความร้อนแรง แทนที่จะเป็นภาพสะท้อนของสัมพันธภาพที่ตึงเครียดระหว่างจีนกับสิงคโปร์
• การขาดหายไปนี้ยังจุดชนวนให้เกิดการคาดเดาถึงความปั่นป่วนภายในของผู้นำกองทัพจีนอีกด้วย — นับตั้งแต่ปี 2019 รมว.กลาโหมของจีนสามคนติดต่อกันถูกปลดหรือลดบทบาท

แรงกระเพื่อมจากการประชุมสุดยอด ทรัมป์-สี

• การประชุมสุดยอดระหว่าง ทรัมป์-สี ที่ปักกิ่ง (14-15 พ.ค. 2026) เกิดขึ้นก่อนหน้าการประชุมไดอะล็อกปี 2026 เพียงไม่นาน การประชุมครั้งนั้นให้ผลลัพธ์ที่นักวิเคราะห์ส่วนใหญ่เรียกว่าเป็นการ 'รักษาเสถียรภาพเชิงยุทธวิธี' ไม่ใช่การรีเซ็ตความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์แต่อย่างใด — มีข้อตกลงง่ายๆ ในการซื้อสินค้าเกษตรและเครื่องบินโบอิ้ง แต่ไม่มีการแก้ไขข้อขัดแย้งในประเด็นสำคัญอย่างเทคโนโลยี แร่หายาก หรือไต้หวัน
• สถาบัน โลวี (Lowy Institute) ให้ข้อสังเกตว่า การประชุมสุดยอดครั้งนั้น ได้ 'ปล้น' ช่วงเวลาสำคัญหนึ่งของเวทีแชงกรี-ลาไป นั่นคือ โอกาสในการมีปฏิสัมพันธ์ทางการเมืองและการทหารระหว่างสหรัฐฯ-จีน เนื่องจากทีมงานของผู้นำทั้งสองต่างก็ระมัดระวังที่จะไม่ทำให้การประชุมของบรรดาเจ้านายของตนดูด้อยค่าลง หลังจากผู้นำทั้งสองเพิ่งพบกัน
• ในปี 2025 การพบกันระหว่าง ทรัมป์-สี ก่อนหน้านั้นในการประชุมเอเปคเมื่อเดือนตุลาคม นำไปสู่การหยุดยิงทางภาษีและแผนที่นำทางสำหรับการเยือนระดับประธานาธิบดี แต่ความขัดแย้งในประเด็นหลักยังคงไม่ได้รับการแก้ไข เป็นการปูทางไปสู่ความขัดแย้งต่อเนื่องในเวทีความมั่นคงนี้

สุนทรพจน์ของ พีท เฮกเซธ: ยุทธศาสตร์อินโด-แปซิฟิก และไต้หวัน

• ในการประชุมไดอะล็อกปี 2025 รมว.กลาโหมเฮกเซธได้แสดงสุนทรพจน์เชิงนโยบายหลักครั้งแรกของรัฐบาลทรัมป์ต่อภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก หัวใจสำคัญของสารคือ:
  • อินโด-แปซิฟิกคือ 'สมรภูมิหลัก' ของสหรัฐฯ
  • สหรัฐฯ ยึดมั่นใน 'สันติภาพผ่านความแข็งแกร่ง' และกำลัง 'ปรับทิศทางเพื่อป้องปรามการรุกรานจากจีนคอมมิวนิสต์'
  • เฮกเซธเตือนว่า 'ภัยคุกคามจากจีนมีอยู่จริง และอาจเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ใกล้จะเกิดขึ้น' และมุ่งเน้นไปที่ไต้หวันอย่างมาก พร้อมย้ำเตือนว่า สหรัฐฯ จะไม่ยอมให้เหล่าพันธมิตรและหุ้นส่วนในภูมิภาค 'ตกเป็นรองและถูกข่มขู่'
• เขายังเรียกร้องให้ชาติพันธมิตรในภูมิภาคเพิ่มงบประมาณการป้องกันประเทศ และประกาศกร้าวว่าสหรัฐฯ 'จะไม่ถูกผลักดันให้ออกไป' จากภูมิภาคนี้
• สำหรับปี 2026 คาดว่าเฮกเซธจะกล่าวสุนทรพจน์ในลักษณะเดียวกันหรือปรับใหม่ โดยมีบริบทเพิ่มเติมของการประชุมสุดยอดทรัมป์-สีที่เพิ่งเกิดขึ้นสดๆ ร้อนๆ เวทีไดอะล็อกปี 2026 ยังมีหมายกำหนดการปาฐกถาหลักโดยประธานาธิบดีมาครงของฝรั่งเศส นับเป็นครั้งแรกที่ผู้นำยุโรปขึ้นกล่าวบนเวทีนี้

พลวัตที่กว้างขึ้น

• การลดระดับตัวแทนของจีนและถ้อยแถลงที่พุ่งเป้าชัดเจนของเฮกเซธ ตอกย้ำบรรยากาศแห่งการเผชิญหน้า และลิดรอนบทบาทดั้งเดิมของเวทีแชงกรี-ลาในการเป็นพื้นที่ทางการทูตกลาโหมระหว่างสหรัฐฯ-จีน
• การประชุมในปี 2026 ยังมีความโดดเด่นที่เป็นครั้งแรกที่ รมว.กลาโหมอาวุโสของสหรัฐฯ จะขึ้นกล่าวเพียงไม่กี่วันหลังจากการประชุมสุดยอดทรัมป์-สี สร้างพลวัตอันไม่ปกติที่ 'การผ่อนคลายความตึงเครียดที่เปราะบาง' จากการประชุมสุดยอด จะถูกทดสอบอย่างหนักโดยคำเตือนที่คาดหมายของเฮกเซธเกี่ยวกับท่าทีทางทหารของจีน
• ไต้หวันยังคงเป็นจุดที่ความเห็นต่างเฉียบคมที่สุด: การไม่มาร่วมของจีนหมายถึงการที่ไม่มีใครโต้แย้งโดยตรงบนเวที ในขณะที่สุนทรพจน์ของเฮกเซธในปี 2025 ได้วางกรอบอย่างชัดเจนว่าภัยคุกคามจากจีนต่อไต้หวันนั้นเป็น 'เรื่องเร่งด่วน'