หลักฐานทางคลินิกชิ้นแรก! การตัดต่อยีนกำจัดแหล่งซ่อนเชื้อไวรัสตับอักเสบบีในตับได้สำเร็จ

บริษัท Precision BioSciences ได้เปิดเผยข้อมูลทางคลินิกสุดล้ำที่นิยามความเป็นไปได้ใหม่ในการรักษาโรคตับอักเสบบีเรื้อรัง ณ การประชุม European Association for the Study of the Liver (EASL) Congress 2026 ที่เมืองบาร์เซโลนา ประเทศสเปน บริษัทได้นำเสนอหลักฐานยืนยันจากการตรวจชิ้นเนื้อตับ ว่าการบำบัดด้วยการตัดต่อยีนที่ชื่อว่า PBGENE-HBV สามารถกำจัดแหล่งซ่อนพันธุกรรมที่เสถียรของเชื้อไวรัสภายในเซลล์ตับของมนุษย์ได้โดยตรง ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่มีวิธีการรักษาใดเคยทำได้มาก่อน

นี่คือข้อมูลจากการทดลองทางคลินิกระยะที่ 1 ELIMINATE-B ซึ่งเป็นการศึกษาในมนุษย์ครั้งแรกของเทคโนโลยี ARCUS nuclease ที่ถูกส่งเข้าสู่ร่างกายด้วยอนุภาคไขมันนาโน (mRNA/LNP) ด้วยการตัดสารพันธุกรรม HBV อย่างแม่นยำ PBGENE-HBV จึงโจมตีต้นตอของการคงอยู่ของเชื้อไวรัส นั่นคือ ดีเอ็นเอวงปิดในนิวเคลียส หรือ cccDNA (covalently closed circular DNA) ผลลัพธ์ที่นำเสนอในที่ประชุม EASL นี้นับเป็นเครื่องยืนยันทางคลินิกที่แข็งแกร่งที่สุดว่า หนทางสู่การรักษาโรคตับอักเสบบีเรื้อรังให้หายขาดอย่างเป็นรูปธรรมนั้นอยู่ไม่ไกลเกินเอื้อม

หลักฐานตรงจากชิ้นเนื้อตับ: กำจัด cccDNA แหล่งซ่อนเชื้อได้จริง

อุปสรรคสำคัญที่สุดในการรักษาโรคตับอักเสบบีให้หายขาดคือ cccDNA ซึ่งเป็นมินิโครโมโซมที่เสถียรและซ่อนตัวอยู่ในนิวเคลียสของเซลล์ตับ คอยผลิตเชื้อไวรัสออกมาอย่างต่อเนื่อง การรักษาในปัจจุบันทำได้เพียงกดปริมาณไวรัส แต่ไม่สามารถทำลายแหล่งซ่อนนี้ได้ แต่ PBGENE-HBV ถูกออกแบบมาเพื่อการนี้โดยเฉพาะ

การตรวจชิ้นเนื้อตับจากการทดลองด้วยเทคโนโลยีการหาลำดับสารพันธุกรรมแบบอ่านยาว (Long-read transcript sequencing) ได้ให้หลักฐานทางคลินิกชิ้นแรกว่ากระบวนการนี้เกิดขึ้นจริงในมนุษย์

• กำจัดโดยตรง: หลังได้รับยาเพียงสองครั้งที่ระดับ 0.4 มก./กก. นักวิจัยพบการลดลงของสารพันธุกรรมที่ถอดแบบมาจาก cccDNA ลงถึง 1-log หรือ 10 เท่า ซึ่งนับเป็นหลักฐานทางคลินิกครั้งแรกที่แสดงการกำจัด cccDNA ได้โดยตรง
• หยุดการทำงานอย่างถาวร: ในส่วนของ cccDNA จำนวนน้อยที่หลงเหลืออยู่ ตัวตัดต่อยีนได้สร้างการกลายพันธุ์แบบ insertion/deletion (indels) ซึ่งไปทำลายการทำงานของเอนไซม์โพลีเมอเรสอย่างถาวร ทำให้เชื้อไวรัสที่เหลืออยู่ไม่สามารถเพิ่มจำนวนได้อีก
• ผลสะสมจากการให้ยาซ้ำ: ผลของ PBGENE-HBV เพิ่มขึ้นเมื่อให้ยาซ้ำ โดยสามารถ ตัดต่อยีนในกลุ่ม cccDNA ที่เหลือรอดได้ถึง 80% หลังจากการให้ยาสามครั้ง แสดงให้เห็นถึงผลกระทบเชิงลึกและสะสมต่อแหล่งซ่อนเชื้อไวรัส

ผลตรวจชิ้นเนื้อเหล่านี้เป็นการยืนยันกลไกการออกฤทธิ์หลักของยา และเชื่อมโยงผลของการตัดต่อยีนเข้ากับฤทธิ์ต้านไวรัสผ่านตัวบ่งชี้ทางชีวภาพโดยตรง

pgRNA: ตัวบ่งชี้ทางชีวภาพสำหรับการรักษาให้หาย

เนื่องจากการตรวจชิ้นเนื้อตับเป็นหัตถการที่ invasive การมีตัวบ่งชี้ทางชีวภาพที่ตรวจได้จากเลือดจึงสำคัญมากสำหรับการทดลองทางคลินิกในวงกว้าง Pregenomic RNA (pgRNA) คือสารพันธุกรรมที่ถูกถอดแบบมาจาก cccDNA โดยตรง จึงเป็นตัวแทนที่เหมาะสมที่สุดในการบ่งชี้กิจกรรมของเชื้อไวรัสในตับ ข้อมูลแสดงให้เห็นว่า pgRNA คือตัวชี้วัดความสำเร็จของการตัดต่อยีนที่แม่นยำ

• การหายไปของ pgRNA 100%: ผู้ป่วยทุกรายที่สามารถประเมินได้และมี pgRNA ก่อนเริ่มการรักษา (6 ใน 6 ราย) มีปริมาณ pgRNA ในเลือดลดลงจนตรวจไม่พบอย่างต่อเนื่อง ในกลุ่มที่ได้รับยาทั้ง 4 กลุ่ม
• ตัวบ่งชี้ที่ผ่านการตรวจสอบแล้ว: การหายไปของ pgRNA ในเลือดนี้สัมพันธ์โดยตรงกับ การตรวจไม่พบ pgRNA ในชิ้นเนื้อตับหลังการรักษา ซึ่งเป็นการยืนยันอย่างหนักแน่นว่า pgRNA คือตัวบ่งชี้ทางคลินิกที่เหมาะสมในการยืนยันว่าการตัดต่อ cccDNA ประสบความสำเร็จ

การค้นพบนี้หมายความว่าในการทดลองขั้นต่อไป เราสามารถติดตามความสามารถของยาในการกำจัดแหล่งซ่อนเชื้อไวรัสในตับได้โดยไม่ต้องใช้วิธีการที่ invasive

ฤทธิ์ต้านไวรัสครอบคลุมในผู้ป่วยทุกราย

ผลจากการตัดต่อยีนนำไปสู่การลดลงอย่างมีความหมายทางคลินิกของระดับ HBsAg (Hepatitis B surface Antigen) ซึ่งเป็นโปรตีนสำคัญของไวรัสที่เกี่ยวข้องกับความบกพร่องของระบบภูมิคุ้มกัน การตอบสนองนี้เกิดขึ้นในวงกว้าง สม่ำเสมอ และคงทน

• ออกฤทธิ์ในผู้ป่วยทุกราย: 100% ของผู้ป่วยทั้ง 15 รายมีระดับ HBsAg ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ผลลัพธ์นี้ถูกสังเกตเห็นในทุกระดับยา, พื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่ต่างกัน, ระดับ HBsAg ก่อนการรักษาตั้งแต่น้อยไปจนถึงมาก, และครอบคลุมไวรัสตับอักเสบบีหลากหลายสายพันธุ์
• ความคงทนของผล: ในผู้ป่วยรายแรกที่ได้รับการรักษา ระดับ HBsAg ที่ลดลงยังคงอยู่ได้นาน มากกว่า 12 เดือน หลังจากได้รับยาโดสแรก ซึ่งเป็นหลักฐานเบื้องต้นว่าผลของการตัดต่อยีนเป็นแบบถาวร ตามที่ได้ออกแบบไว้

ข้อมูลก่อนหน้านี้จากผู้ป่วย 3 กลุ่มแรก ซึ่งถูกนำเสนอในที่ประชุมทางการแพทย์ก่อนหน้านี้ ยืนยันว่าฤทธิ์ต้านไวรัสนี้ขึ้นอยู่กับขนาดยาและมีความสม่ำเสมอ ไม่ว่าผู้ป่วยจะมีระดับ HBsAg เริ่มต้นเท่าใด

ข้อมูลความปลอดภัยที่จัดการได้

ณ จุดตัดข้อมูลวันที่ 4 พฤษภาคม 2026 มีการให้ยาไปแล้ว 38 โดส ในผู้ป่วย 16 ราย จาก 5 กลุ่มการทดลอง ภาพรวมด้านความปลอดภัยคือปัจจัยสำคัญสำหรับการบำบัดเพื่อการรักษาให้หายขาด ที่มีเป้าหมายเพื่อรักษาการติดเชื้อเรื้อรัง ซึ่งปัจจุบันมียาต้านไวรัสที่ใช้ได้ดีและทนต่อยาได้ดีอยู่แล้ว

• ไม่พบความเป็นพิษที่จำกัดขนาดยา (Dose-limiting toxicities) ในทุกระดับยาที่ทดสอบ
• ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดคือ ปฏิกิริยาที่เกี่ยวกับการให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ ซึ่งโดยทั่วไปไม่รุนแรงและจัดการได้
• ทางบริษัทระบุว่า PBGENE-HBV มี "ข้อมูลความปลอดภัยที่เป็นที่เข้าใจดีและจัดการได้" พร้อมกับช่วงการรักษา (Therapeutic window) ที่ชัดเจน

ข้อมูลก่อนหน้านี้จากกลุ่มการทดลองที่ 1 และ 2 แสดงให้เห็นว่า PBGENE-HBV สามารถทนได้ดีเมื่อให้ยาซ้ำ โดยไม่พบเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ที่ร้ายแรง หรือค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการที่ผิดปกติอย่างมีนัยสำคัญทางคลินิก เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ทั้งหมดอยู่ในระดับเล็กน้อย (เกรด 1 หรือ 2) และเกิดขึ้นเพียงชั่วคราว

เส้นทางต่อไป: จากการกดไวรัสสู่การรักษาให้หายขาด

เมื่อกลไกหลักได้รับการตรวจสอบทางคลินิกแล้ว Precision BioSciences กำลังเดินหน้าขยายการทดลองและเตรียมพร้อมสำหรับการศึกษาขึ้นทะเบียนยาอย่างจริงจัง

• มุ่งสู่การทดลองขั้นชี้ขาด (Pivotal Trials): การลงทะเบียนผู้ป่วยเพิ่มเติมกำลังดำเนินอยู่ในการทดลองระยะที่ 1 ELIMINATE-B โดยมีแผนที่จะก้าวไปสู่ โปรแกรมการทดลองระยะที่ 2/3
• สอดคล้องกับแนวทางของ FDA: ทางบริษัทเน้นย้ำว่ากลไกการกำจัด HBV DNA ของ PBGENE-HBV นั้นสอดคล้องกับคำแนะนำของ FDA (องค์การอาหารและยาสหรัฐอเมริกา) ที่ระบุว่าการกำจัด DNA ของไวรัสให้หมดไปคือเป้าหมายสูงสุดในการอนุมัติยารักษาโรคตับอักเสบบี

Precision BioSciences มองว่าข้อมูลนี้คือรากฐานของการเปลี่ยนผ่านกระบวนทัศน์ครั้งใหญ่ จากการรักษาแบบกดไวรัสไปตลอดชีวิต ไปสู่ การรักษาให้หายขาดที่จำกัดระยะเวลา ใช้ตัวบ่งชี้ทางชีวภาพนำทาง และกำจัดไวรัสได้อย่างสมบูรณ์ สำหรับโรคตับอักเสบบีเรื้อรัง ด้วยตัวบ่งชี้ทางชีวภาพที่ไม่ invasive ซึ่งผ่านการตรวจสอบแล้ว และกลไกการทำลายแหล่งซ่อนไวรัสที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ และถาวร หนทางสู่การรักษาให้หายขาดในเชิงฟังก์ชัน (Functional Cure) จึงไม่ใช่เพียงความหวังอีกต่อไป แต่มันคือความจริงทางคลินิกที่กำลังปรากฏขึ้นต่อหน้าต่อตาเรา