สงครามช่องแคบฮอร์มุซ: หนึ่งขีปนาวุธถล่มเรือสินค้า เผยให้เห็นความเปราะบางของสันติภาพจอมปลอม

การโจมตีเพียงครั้งเดียวต่อเรือบรรทุกสินค้าลำหนึ่ง ได้เผยให้เห็นธรรมชาติอันเปราะบางของข้อตกลงหยุดยิงเหนือช่องแคบฮอร์มุซ หนึ่งในเส้นทางลำเลียงน้ำมันที่สำคัญที่สุดในโลก เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม กระทรวงการต่างประเทศเกาหลีใต้ประกาศว่า ผลการสอบสวนทางเทคนิคสรุปว่า เรือ HMM Namu ของบริษัทเดินเรือยักษ์ใหญ่ HMM “มีความเป็นไปได้สูง” ที่จะถูกโจมตีด้วยขีปนาวุธต่อต้านเรือรบซีรีส์ Noor ที่ผลิตโดยอิหร่าน ขณะจอดทอดสมอใกล้สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์เมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม ข้อสรุปนี้ขัดแย้งอย่างสิ้นเชิงกับคำปฏิเสธของอิหร่าน และได้ทิ่มแทงภาพเล่าอย่างเป็นทางการที่ว่า ข้อตกลงสงบศึกที่มีปากีสถานเป็นตัวกลาง สามารถรักษาความปลอดภัยให้แก่จุดคอขวดการขนส่งทางทะเลที่สำคัญนี้ได้

การโจมตีครั้งนี้เป็นหลักฐานที่ชัดเจนที่สุดว่า คำว่า “ความสงบที่เปราะบาง” ซึ่งนักวิเคราะห์ใช้บรรยายสถานการณ์นั้น แท้จริงแล้วคือคำอธิบายที่ถูกต้องที่สุด ในขณะที่สหรัฐฯ ประกาศว่าปฏิบัติการทางทหารของตนได้รับชัยชนะ และเตหะรานยืนกรานว่าไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง แต่ภูมิภาคนี้กลับติดอยู่ในห้วงอันตราย ระหว่างการสิ้นสุดสงครามใหญ่ตามทางการ และความเสี่ยงที่สงครามเต็มรูปแบบจะปะทุขึ้นอีกครั้ง

โจมตีเรือ HMM Namu: เมื่อข้อตกลงหยุดยิงถูกทดสอบด้วยไฟสงคราม

เรือ HMM Namu เรือขนส่งสินค้าเทกอง (Bulk Carrier) ชักธงปานามา เดินเรือโดยบริษัท HMM ยักษ์ใหญ่แห่งวงการขนส่งทางทะเลของเกาหลีใต้ ถูกวัตถุปริศนาจากอากาศ 2 ชิ้น โจมตีขณะจอดเทียบท่า หัวรบลูกแรกจุดระเบิดไม่สำเร็จ ซึ่งนับเป็นโชคดีที่ทำให้นักสืบสวนสามารถระบุชนิดของอาวุธได้ ส่วนหัวรบลูกที่สองเกิดระเบิด ทำให้เกิดไฟไหม้และสร้างความเสียหายแก่ส่วนท้ายของตัวเรือช่วงล่าง

นายพัค ยุน-จู รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศคนที่หนึ่งของเกาหลีใต้ ระบุว่า เศษซากชิ้นส่วนและคุณลักษณะของหัวรบ ได้บ่งชี้ไปที่ขีปนาวุธซีรีส์ Noor หรือ Qader ของอิหร่านอย่างชัดเจน ซึ่งเป็นชนิดที่กองทัพเรืออิหร่าน กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) และกองกำลังตัวแทนของอิหร่านใช้งานอยู่ “หลักฐานหลากหลายชิ้นบ่งชี้ไปที่อิหร่าน” นายพัคกล่าว แม้ว่าโซลจะยังไม่สรุปแน่ชัดว่าใครเป็นผู้ยิง

การตอบสนองจากเตหะรานเป็นไปอย่างรวดเร็วและไม่คลุมเครือ ซาอีด คูเซคี เอกอัครราชทูตอิหร่านประจำเกาหลีใต้ ปฏิเสธบทบาทของประเทศตน โดยระบุว่าอิหร่าน “ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใดๆ” กับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ทางกรุงโซลตอบโต้ด้วยการเรียกเอกอัครราชทูตอิหร่านเข้าพบเพื่อประท้วง ถือเป็นการตำหนิทางการทูตอย่างเป็นทางการที่ยิ่งทำให้บรรยากาศทางการเมืองของข้อตกลงสงบศึกที่เดิมก็กำลังย่ำแย่อยู่แล้ว ร้อนระอุขึ้นไปอีก

เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า แม้อยู่ภายใต้ข้อตกลงหยุดยิงในนาม ผู้ก่อการที่ไม่ใช่รัฐหรือหน่วยงานทางทหารที่ขาดการควบคุม ก็ยังสามารถคุกคามการเดินเรือพาณิชย์ได้ นี่คือความจริงที่บั่นทอนคำมั่นสัญญาหลักของข้อตกลงพักรบที่มุ่งจะรับประกันเสรีภาพในการเดินเรือ

ข้อตกลงหยุดยิงที่เป็นแค่ 'หยุดรบ' ในนาม

กรอบการทูตที่ค้ำจุนภูมิภาคนี้เอาไว้ไม่ให้ตกสู่สงครามเบ็ดเสร็จนั้นบางเบาอย่างน่าทึ่ง ระหว่างวันที่ 7-8 เมษายน สหรัฐฯ และอิหร่านได้ตกลงหยุดยิงเป็นเวลา 2 สัปดาห์ โดยมีปากีสถานเป็นตัวกลาง โดยมีเงื่อนไขสำคัญคือการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง ก่อนหน้านั้นอิหร่านได้ปฏิเสธกรอบข้อเสนอ 45 วันที่เสนอมา พร้อมยืนกรานในแผนสันติภาพ 10 ข้อของตนเอง ก่อนที่จะยอมตกลงกับช่วงเวลาพักรบที่สั้นกว่านี้

สิ่งที่ควรจะเป็นสะพานเชื่อมชั่วคราวไปสู่การเจรจาสันติภาพที่ครอบคลุม กลับกลายเป็นสถานะที่หยุดนิ่งอย่างถาวร ประธานาธิบดีทรัมป์ขยายเวลาหยุดยิงออกไปแบบปลายเปิดเมื่อวันที่ 21 เมษายน ในขณะที่การเจรจาในกรุงอิสลามาบัดถึงทางตัน และจนถึงปลายเดือนพฤษภาคม ข้อตกลงนี้ยังคงมีผลบังคับใช้ แต่ “เปราะบาง” และไม่มีทีท่าว่าจะบรรลุข้อตกลงถาวรใดๆ ได้

ประเมินปฏิบัติการ 'Epic Fury': ชัยชนะ หรือการติดหล่มที่แสนแพง?

จุดยืนอย่างเป็นทางการของรัฐบาลสหรัฐฯ นั้นชัดเจน วันที่ 5 พฤษภาคม นายมาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ประกาศว่า “ปฏิบัติการ Epic Fury ได้สิ้นสุดลงแล้ว เราบรรลุวัตถุประสงค์ของปฏิบัติการนั้นแล้ว” คำบอกเล่าของทำเนียบขาววาดภาพถึงปฏิบัติการทางทหารที่ทำลายโครงสร้างพื้นฐานทางทะเลและขีปนาวุธของอิหร่าน บีบให้เตหะรานต้องยอมกลับเข้าสู่โต๊ะเจรจา และสามารถเปิดช่องแคบฮอร์มุซได้อีกครั้ง ในเดือนแรกเพียงเดือนเดียว ปฏิบัติการนี้โจมตีเป้าหมายไปมากกว่า 12,300 จุด สร้างความเสียหายหรือทำลายเรือรบอิหร่านไปกว่า 155 ลำ และปฏิบัติภารกิจทางอากาศกว่า 13,000 เที่ยวบิน

อย่างไรก็ตาม งานวิเคราะห์อิสระได้วาดภาพที่ซับซ้อนกว่านั้นมาก ประเด็นสำคัญที่โต้แย้งกันมีตั้งแต่:

• ต้นทุนมหาศาล: ปฏิบัติการนานสองเดือนทำให้สหรัฐฯ ต้องสูญเสียงบประมาณไปประมาณ 25,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และผลาญคลังอาวุธยุทโธปกรณ์ที่สำคัญไปมากระดับที่นักวิเคราะห์ประเมินว่าต้องใช้เวลา 3 ถึง 5 ปี ในการฟื้นฟู
• ผลกระทบทางเศรษฐกิจ: สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) เรียกความขัดแย้งนี้ว่า การหยุดชะงักของอุปทานน้ำมันครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ตลาดน้ำมันโลก
• ศักยภาพที่ยังเหลือรอด: การโจมตีตอบโต้ด้วยขีปนาวุธและโดรนของอิหร่านดำเนินต่อไปอีกหลายสัปดาห์ และมีผู้ประเมินว่ารัฐบาลอิหร่าน ดูดซับผลกระทบขั้นต้น จากการโจมตีทางอากาศของสหรัฐฯ-อิสราเอลได้ แทนที่จะพ่ายแพ้อย่างเด็ดขาด
• เป้าหมายที่ไม่บรรลุ: ความเห็นพ้องจากกลุ่มคลังสมองด้านกลาโหม ซึ่งรวมถึง CSIS, สภาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (CFR) และ Soufan Centre คือ แม้ว่าสหรัฐฯ จะสร้างความเสียหายทางยุทธวิธีได้อย่างมีนัยสำคัญ แต่ก็ไม่สามารถเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานใต้ดินที่ลึกที่สุด ไม่สามารถขจัดภัยคุกคามในช่องแคบได้อย่างถาวร หรือสร้างผลลัพธ์ทางการเมืองตามที่ต้องการได้

คำกล่าวอ้างในที่สาธารณะของประธานาธิบดีทรัมป์ก็ถูกตรวจสอบอย่างหนักเช่นกัน ข้อมูลจากวิกิพีเดียและแหล่งอื่นๆ ระบุว่าเขาประกาศ “ชัยชนะ” หลายครั้ง แต่ยังได้ กล่าวอ้างอย่างเป็นเท็จว่าอิหร่าน 'ไม่เหลืออะไรเลยในทางทหาร' ซึ่งเป็นคำกล่าวที่ถูกหักล้างโดยสิ้นเชิงจากความสามารถในการตอบโต้อย่างต่อเนื่องของอิหร่าน

ปมนิวเคลียร์และอำนาจเหนือช่องแคบ: ปัญหาคาใจที่ยังไร้ทางออก

ภายใต้ภาพความชะงักงันทางการทหาร การเจรจาทางการทูตเผยให้เห็นถึงรอยแยกที่ลึกและยังไร้ทางออก ซึ่งความขัดแย้งในอนาคตสามารถปะทุขึ้นมาได้ทันที

• โครงการนิวเคลียร์: อุปสรรคสำคัญที่ยังคงอยู่คือสหรัฐฯ ยืนกรานให้มีการรื้อถอนศักยภาพการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมของอิหร่านอย่างสมบูรณ์ ซึ่งอิหร่านยังไม่ตอบตกลง และอนาคตของการตรวจสอบของ IAEA ก็ยังเป็นที่ค้างคา
• การควบคุมช่องแคบ: ข้อตกลงหยุดยิงมีเงื่อนไขให้เปิดช่องแคบอีกครั้ง แต่การรับประกันเสรีภาพในการเดินเรือในระยะยาวยังไม่ได้รับการจัดทำอย่างเป็นทางการ แนวคิดเรื่อง “หน่วยงานช่องแคบเปอร์เซีย” (Persian Gulf Strait Authority) ได้ถูกหารือ แต่ก็ยังไม่มีการจัดตั้ง
• ธรรมชาติชั่วคราวของสันติภาพ: ในช่วงปลายเดือนพฤษภาคม การเจรจาถูกอธิบายว่าอยู่ในภาวะชะงักงันหรือ “ทางตัน” ข้อตกลงหยุดยิงมีผลในทางปฏิบัติแต่ไม่มีกำหนดเวลาแน่นอนตามรูปแบบ มาตรการชั่วคราวที่กลายมาเป็นสถานะเดิมที่ถาวรและสั่นคลอน

เงาสะท้อนของ 'Operation Epic Fury 2.0' ที่กำลังคืบคลาน

แม้ว่านายรูบิโอจะประกาศยุติปฏิบัติการทางทหารอย่างเป็นทางการในวันที่ 5 พฤษภาคม แต่โครงสร้างพื้นฐานเพื่อกลับไปสู่สงครามครั้งใหม่ก็ยังคงถูกเตรียมการอย่างแข็งขัน และอาจถึงขั้นขยายเพิ่ม

เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม ทำเนียบขาวแจ้งต่อรัฐสภาสหรัฐฯ อย่างเป็นทางการว่า ปฏิบัติการทางทหารต่ออิหร่านสิ้นสุดแล้ว การแจ้งนี้เป็นการเริ่มนับถอยหลัง 60 วัน ตามกฎหมายอำนาจสงคราม (War Powers Resolution) เพื่อจำกัดการปฏิบัติการรุกเพิ่มเติมโดยปราศจากการอนุมัติใหม่จากรัฐสภา ทว่าเพียงสองสัปดาห์ต่อมา หนังสือพิมพ์ The New York Times รายงานเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคมว่า คณะที่ปรึกษาของทรัมป์ได้ร่างแผนเพื่อกลับมาโจมตีทางทหารอีกครั้ง หากการทูตถึงทางตันโดยสมบูรณ์

เจ้าหน้าที่ระดับสูงของกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ได้หารือภายในเกี่ยวกับ “ปฏิบัติการ Epic Fury 2.0” ว่าเป็นความเป็นไปได้ของการยกระดับความรุนแรงในนามใหม่ เมื่อถูกสมาชิกสภาคองเกรสซักถาม นายพีต เฮกเซธ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมยืนยันว่า “เรามีแผนที่จะยกระดับ หากจำเป็น” เจ้าหน้าที่ตะวันออกกลางสองคนรายงานว่า สหรัฐฯ และอิสราเอลกำลังดำเนินการเตรียมการที่เข้มข้นที่สุดนับตั้งแต่ข้อตกลงหยุดยิง เพื่อความเป็นไปได้ที่จะกลับมาโจมตีอีกครั้งเร็วที่สุดในสัปดาห์ต่อไป

ในสัญญาณที่จับต้องได้ว่า การรักษาสันติภาพไม่ได้มาแทนที่การทำสงคราม กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (CENTCOM) ยืนยันว่าได้ปฏิบัติการ “โจมตีเพื่อป้องกันตนเอง” (Self-Defense Strikes) ต่อฐานยิงขีปนาวุธของอิหร่านและเรือที่พยายามวางทุ่นระเบิดรอบเมืองบันดาร์อับบาส เมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม การโจมตีนี้ ซึ่งมีเหตุผลว่าเพื่อปกป้องกองกำลังสหรัฐฯ เกิดขึ้นแม้ในขณะที่คณะผู้แทนเจรจาของอิหร่านอยู่ที่กรุงโดฮาเพื่อการเจรจา ซึ่งแสดงให้เห็นว่าเหตุการณ์ทางยุทธวิธีเพียงเล็กน้อยสามารถบั่นทอนข้อตกลงหยุดยิงที่กว้างขึ้นได้เร็วเพียงใด

สันติภาพลวงตาที่แสนเปราะบาง

ช่องแคบฮอร์มุซไม่ได้อยู่ในสภาวะสันติภาพ และก็ไม่ได้อยู่ในสภาวะสงคราม องค์ประกอบสำคัญของวิกฤตการณ์เต็มรูปแบบล้วนเข้าที่เข้าทางหมดแล้ว: ข้อตกลงหยุดยิงที่ยังคงอยู่ตามรูปแบบแต่ไม่ใช่ตามเนื้อหา, ปฏิบัติการทางทหารที่มีการประเมินผลที่ขัดแย้งกันอย่างสูง, การเผชิญหน้ากันในประเด็นนิวเคลียร์ที่ไร้ทางออก และเหตุโจมตีเรือพาณิชย์ครั้งใหม่ที่มีหลักฐานบ่งชี้ตรงไปยังเตหะราน

เหตุการณ์เรือ HMM Namu ไม่ได้เป็นเพียงแค่ข้อมูลในรายงานภูมิรัฐศาสตร์ แต่มันคือบททดสอบในโลกแห่งความเป็นจริงของข้อตกลงพักรบ และข้อตกลงนี้สอบตก เมื่อไม่มีเส้นทางสู่ข้อตกลงถาวรอยู่ในสายตา และแผนการโจมตีของสหรัฐฯ รอบใหม่ได้ถูกร่างขึ้นแล้ว สิ่งเดียวที่แน่นอนคือ การยั่วยุใดๆ ก็ตาม ไม่ว่าจะมาจากกลุ่มใดก็ตาม สามารถนำพา 'ความสงบที่แสนเปราะบาง' นี้ไปสู่จุดจบที่รวดเร็วและรุนแรงได้ทุกเมื่อ