รัสเซียขีดเส้นตายอาร์เมเนีย: เลือก EU หรือเสียก๊าซ น้ำมัน และเพชร

รัสเซียได้ยกระดับการรณรงค์เพื่อสกัดกั้นการเปลี่ยนขั้วไปตะวันตกของอาร์เมเนียด้วยคำขาดทางเศรษฐกิจที่ชัดเจน เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2026 เครมลินยืนยันว่าได้เตือนเยเรวานอย่างเป็นทางการแล้วว่าจะระงับหรือยกเลิกข้อตกลงทวิภาคีฉบับพื้นฐานปี 2013 ว่าด้วยการจัดหาก๊าซธรรมชาติ ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม และเพชรที่ยังไม่ได้เจียระไนแบบปลอดภาษี หากประเทศยังคงเดินหน้าการผลักดันเข้าเป็นสมาชิกสหภาพยุโรป (EU) คำเตือนซึ่งมีขึ้นก่อนการเลือกตั้งรัฐสภาครั้งสำคัญในอาร์เมเนียไม่กี่วัน นับเป็นการเคลื่อนไหวที่รุนแรงที่สุดในรอยร้าวที่ขยายตัวกว้างขึ้น ซึ่งทำให้อดีตพันธมิตรในคอเคซัสใต้ของรัสเซียเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมสุดยอด EU ครั้งประวัติศาสตร์ และออกกฎหมายเริ่มกระบวนการเข้าร่วม

เนื้อหาของภัยคุกคาม: สิ่งที่รัสเซียขู่จะยุติ

หัวใจหลักของคำขาดจากรัสเซียคือภัยคุกคามที่จะรื้อถอนข้อตกลงปี 2013 ที่ยกเลิกภาษีส่งออกของรัสเซียสำหรับอุปทานพลังงานและวัตถุดิบสำคัญที่ส่งไปยังอาร์เมเนียอย่างไม่มีกำหนด ข้อตกลงนี้เป็นกระดูกสันหลังของความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างอาร์เมเนียกับรัสเซีย โดยทำให้ประเทศขนาดเล็กที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลแห่งนี้ได้ซื้อก๊าซและน้ำมันในราคาที่ต่ำกว่าราคาตลาดยุโรปอย่างมีนัยสำคัญ

• อะไรคือเดิมพัน: รัสเซียอาจ "ระงับหรือยกเลิก" ข้อตกลง ซึ่งจะยุติการเข้าถึงก๊าซธรรมชาติ ผลิตภัณฑ์น้ำมัน และเพชรดิบแบบปลอดภาษี รัสเซียเป็นผู้จัดหาก๊าซเกือบทั้งหมดของอาร์เมเนีย ทำให้ข้อตกลงนี้เป็นจุดเปราะบางเฉียบพลัน
• วิธีการยื่นคำเตือน: เซอร์เก ซิวิเลฟ รัฐมนตรีพลังงานรัสเซีย ส่งจดหมายอย่างเป็นทางการลงวันที่ 25 พฤษภาคม 2026 ถึงกระทรวงเศรษฐกิจอาร์เมเนีย เนื้อหาถูกรายงานครั้งแรกโดย คอมเมอร์ซันต์ หนังสือพิมพ์ธุรกิจรายวันของรัสเซีย และต่อมาได้รับการยืนยันต่อสาธารณะโดยเครมลินและกระทรวงการต่างประเทศรัสเซีย
• ตัวกระตุ้นที่ชัดเจน: มาตรการลงโทษจะถูกนำมาใช้หากอาร์เมเนีย "ดำเนินกระบวนการเข้าร่วมสหภาพยุโรปต่อไป"
• เหตุผลของเครมลิน: ดมิทรี เปสคอฟ โฆษกเครมลิน ระบุว่าพลังงานลดราคาคือ "ความช่วยเหลือ" รูปแบบหนึ่งของรัสเซีย และเตือนว่าการเดินหน้าบนเส้นทาง EU ซึ่งเครมลินประกาศว่า "เข้ากันไม่ได้" กับการเป็นสมาชิกสหภาพเศรษฐกิจยูเรเชีย (EAEU) จะนำไปสู่ "การพุ่งขึ้นของราคาพลังงานอย่างหายนะ" สำหรับอาร์เมเนีย

การรณรงค์ที่สอดประสาน: การประชุมสุดยอด EAEU ที่เกิดขึ้นพร้อมกันของปูติน

จังหวะเวลาของภัยคุกคามต่อสาธารณะไม่ใช่เรื่องบังเอิญ มันเกิดขึ้นในวันเดียวกับที่ประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูตินเดินทางถึงคาซัคสถานเพื่อการเยือนของรัฐเป็นเวลาสามวัน (27-29 พฤษภาคม) เพื่อเข้าร่วมการประชุมสภาสูงสุดเศรษฐกิจยูเรเชีย ซึ่งเป็นองค์กรสูงสุดของสหภาพเศรษฐกิจยูเรเชีย (EAEU) ที่นำโดยรัสเซีย

ยูรี อูชาคอฟ ที่ปรึกษาด้านนโยบายต่างประเทศของเครมลินยืนยันก่อนการเยือนว่าปูตินจะหยิบยกความทะเยอทะยานของอาร์เมเนียต่อ EU ขึ้นในการประชุมสุดยอด และผู้นำ EAEU จะหารือถึงการถอนตัวที่เป็นไปได้ของเยเรวานจากกลุ่ม แรงกดดันพหุภาคีนี้ออกแบบมาเพื่อให้อาร์เมเนียตกอยู่ในสถานการณ์ที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออก คือต้องเลือกระหว่างความใฝ่ฝันกับ EU และการเป็นสมาชิกในกลุ่มเศรษฐกิจหลังยุคโซเวียตต่อไป เป็นที่น่าสังเกตว่า นิโคล ปาชินยัน นายกรัฐมนตรีอาร์เมเนีย เลือกที่จะไม่เข้าร่วมการประชุมสุดยอดอัสตานาครั้งนี้ โดยส่งรองนายกรัฐมนตรีไปแทน เป็นการดูแคลนที่ตอกย้ำความลึกของรอยร้าว

รากเหง้าของรอยร้าว: จากนากอร์โน-คาราบัค สู่ EU

วิกฤตในปัจจุบันคือจุดสูงสุดของการพังทลายของความไว้วางใจระหว่างสองพันธมิตรในนามที่ดำเนินมาหลายปี สาเหตุพื้นฐานคือความขัดแย้งนากอร์โน-คาราบัคปี 2023 เมื่ออาเซอร์ไบจานยึดพื้นที่พิพาทคืนในปฏิบัติการทางทหารที่รวดเร็วในเดือนกันยายน 2023 รัสเซียซึ่งเป็นพันธมิตรตามสนธิสัญญาของอาร์เมเนียในองค์การสนธิสัญญาความมั่นคงร่วมกัน (CSTO) ไม่ได้เข้าแทรกแซงทางทหาร เยเรวานและชาวอาร์เมเนียจำนวนมากมองว่านี่เป็นการทรยศอย่างร้ายแรงต่อพันธกรณีด้านการป้องกันประเทศของรัสเซีย

หลังจากนั้น อาร์เมเนียได้ระงับการเข้าร่วมใน CSTO ปฏิเสธการเป็นเจ้าภาพการฝึกซ้อมทางทหารของกลุ่ม และเริ่มสร้างความหลากหลายให้กับหุ้นส่วนด้านความมั่นคงและเศรษฐกิจอย่างแข็งขัน โดยขยับเข้าใกล้สหภาพยุโรป ฝรั่งเศส อินเดีย และสหรัฐอเมริกามากขึ้น การปรับเปลี่ยนทิศทางภูมิรัฐศาสตร์นี้ได้สร้างแรงผลักดันทางการเมืองให้กับการผลักดัน EU ในปัจจุบัน

เมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2025 สมัชชาแห่งชาติอาร์เมเนียได้รับรองกฎหมาย "เริ่มกระบวนการภาคยานุวัติของอาร์เมเนียสู่สหภาพยุโรป" ซึ่งได้รับการลงนามเป็นกฎหมายเมื่อวันที่ 4 เมษายน 2025 นายกรัฐมนตรีปาชินยัน ในขณะที่กำลังขับเคลื่อนกระบวนการ ก็ได้ลดความคาดหวังลงอย่างต่อเนื่อง โดยระบุว่าการสมัครเป็นสมาชิกในท้ายที่สุดจะต้องมีการลงประชามติระดับชาติ และประเทศจะต้องมีคุณสมบัติตามมาตรฐานของ EU ก่อน

เส้นทางสู่ตะวันตกนี้เร่งตัวขึ้นอย่างมากในเดือนพฤษภาคม 2026 ระหว่างวันที่ 4-5 พฤษภาคม เยเรวานเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมทางการทูตคู่ครั้งประวัติศาสตร์: การประชุมสุดยอดประชาคมการเมืองยุโรปครั้งที่ 8 ตามด้วยการประชุมสุดยอด EU-อาร์เมเนียครั้งแรกโดยเฉพาะ การปรากฏตัวของอันโตนีอู กอชตา ประธานสภายุโรป และอัวร์ซูลา ฟ็อน แดร์ ไลเอิน ประธานคณะกรรมาธิการยุโรป ในเยเรวานถือเป็นการปรับเปลี่ยนแนวร่วมเชิงสัญลักษณ์ที่ทรงพลัง ในการประชุมสุดยอด ปาชินยันกล่าวว่าอาร์เมเนีย "ยินดีที่จะได้รับการยอมรับเข้าสู่ EU"

ความสำคัญ: เหตุใดคำขาดนี้จึงเป็นจุดที่ไม่มีทางหวนกลับ

ภัยคุกคามอย่างเป็นทางการนี้เป็นมากกว่าความตึงเครียดที่พุ่งสูงขึ้นอีกครั้ง มันเป็นจุดเปลี่ยนพื้นฐานในความสัมพันธ์รัสเซีย-อาร์เมเนีย

• ใช้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจสูงสุดแล้ว: ด้วยการข่มขู่ข้อตกลงด้านพลังงานปี 2013 มอสโกกำลังเล่นงานจุดอ่อนทางเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดของอาร์เมเนีย ภาวะช็อกราคาที่ตามมาจะส่งผลกระทบร้ายแรงและฉับพลันต่อประเทศที่มีประชากรประมาณ 2.8 ล้านคน
• ความพยายามโดดเดี่ยวอาร์เมเนีย: ด้วยการประกาศว่าการเป็นสมาชิก EU และ EAEU "เข้ากันไม่ได้" อย่างเด็ดขาด และผลักดันการอภิปรายในการประชุมสุดยอดพหุภาคี มอสโกกำลังพยายามบีบให้สมาชิก EAEU อื่นๆ เข้าข้างต่อต้านเยเรวาน โดดเดี่ยวอาร์เมเนียภายในพื้นที่เศรษฐกิจหลังยุคโซเวียต
• จากแรงจูงใจสู่คำขาด: รัสเซียได้ก้าวข้ามการเสนอสิ่งจูงใจเพื่อให้อาร์เมเนียอยู่ในวงโคจรของตน และตอนนี้กำลังใช้ภัยคุกคามอย่างชัดเจน นี่เป็นสัญญาณว่ามอสโกมองว่าความสัมพันธ์นี้เป็นเกมที่มีผู้ชนะเพียงฝ่ายเดียว และเป็นการเดิมพันที่ไม่น่าจะเปลี่ยนเส้นทางของเยเรวานได้ ชนชั้นนำของอาร์เมเนียมองว่ารัสเซียเป็นผู้ค้ำประกันความมั่นคงที่ไม่น่าเชื่อถือ และเป็นอุปสรรคต่ออำนาจอธิปไตยของตน ทำให้การหวนกลับไปสู่สถานะเดิมก่อนปี 2023 เป็นไปได้ยาก
• จังหวะเวลาเชิงกลยุทธ์: ภัยคุกคามถูกใช้เป็นอาวุธทางการทูต โดยเปิดเผยต่อสาธารณะในวันที่ปูตินเดินทางถึงคาซัคสถานพอดี เพื่อสร้างแรงกดดันสูงสุดต่อเยเรวาน และส่งสัญญาณที่ชัดเจนไปยัง EAEU ทั้งหมดว่าการแปรพักตร์ไปหาตะวันตกจะมีผลกระทบทางเศรษฐกิจที่รุนแรง