สายโทรศัพท์ที่ทำให้ยุโรปจับตา: มาครง–ลูคาเชนโกคุยกันครั้งแรกตั้งแต่ปี 2022

การสนทนาทางโทรศัพท์ระหว่างประธานาธิบดีฝรั่งเศส เอ็มมานูเอล มาครง (Emmanuel Macron) และผู้นำเบลารุส อเล็กซานเดอร์ ลูคาเชนโก (Alexander Lukashenko) เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม กลายเป็นข่าวสำคัญในยุโรป เพราะเป็นการติดต่อระดับผู้นำครั้งแรกในรอบหลายปีระหว่างสองประเทศ

รายงานจากฝ่ายเบลารุสระบุว่า การโทรครั้งนี้เกิดขึ้น ตามความริเริ่มของฝรั่งเศส และเป็นการติดต่อครั้งแรกระหว่างผู้นำทั้งสอง นับตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2022 ไม่นานหลังรัสเซียเปิดฉากบุกยูเครนเต็มรูปแบบ

หัวข้อที่พูดคุยกันรวมถึงสถานการณ์ในภูมิภาค ความสัมพันธ์ของเบลารุสกับสหภาพยุโรป (EU) และความสัมพันธ์ระหว่างมินสค์กับปารีส แม้จะมีการเปิดเผยว่าไม่มีข้อตกลงหรือผลลัพธ์เชิงรูปธรรมออกมาหลังการสนทนา

ประเด็นที่พูดคุยกันในการโทร

ข้อมูลเกี่ยวกับรายละเอียดการสนทนายังมีจำกัด แต่รายงานจากฝั่งเบลารุสระบุว่าเนื้อหาหลักครอบคลุม

• สถานการณ์ความมั่นคงในยุโรปตะวันออก
• ความสัมพันธ์ของเบลารุสกับสหภาพยุโรป
• ความสัมพันธ์ทวิภาคีระหว่างเบลารุสและฝรั่งเศส

จนถึงขณะนี้ ทำเนียบเอลีเซ (Élysée Palace) ของฝรั่งเศสยังไม่ได้เผยแพร่รายละเอียดของการสนทนาอย่างเป็นทางการ ทำให้เป้าหมายที่แท้จริงของการโทรยังไม่ชัดเจน

การติดต่อครั้งแรกตั้งแต่เริ่มสงครามยูเครน

เหตุผลที่การโทรครั้งนี้ได้รับความสนใจมาก คือหลังปี 2022 การติดต่อระดับผู้นำระหว่างฝรั่งเศสกับเบลารุสแทบจะหยุดลงทั้งหมด

ครั้งสุดท้ายที่มาครงและลูคาเชนโกพูดคุยกันคือ 26 กุมภาพันธ์ 2022 เพียงไม่กี่วันหลังรัสเซียบุกยูเครน ในเวลานั้นมาครงเรียกร้องให้เบลารุสกดดันให้รัสเซียถอนทหารออกจากดินแดนเบลารุสและลดการสนับสนุนปฏิบัติการทางทหารของมอสโก

บทบาทของเบลารุสในการอนุญาตให้รัสเซียใช้ดินแดนของตนเป็นส่วนหนึ่งของการบุกยูเครน ทำให้การติดต่อกับลูคาเชนโกกลายเป็นประเด็นอ่อนไหวสำหรับผู้นำยุโรป

ทำไมฝรั่งเศสจึงเริ่มติดต่ออีกครั้งตอนนี้

แม้ฝรั่งเศสยังไม่ได้ให้เหตุผลอย่างเป็นทางการ แต่ช่วงเวลาของการโทรเกิดขึ้นท่ามกลางความกังวลด้านความมั่นคงที่เพิ่มขึ้นในภูมิภาค

รายงานล่าสุดชี้ให้เห็นว่า

• ยูเครนเตือนว่าพบ กิจกรรมทางทหารผิดปกติ บริเวณชายแดนเบลารุส
• รัสเซียและเบลารุสจัด การซ้อมรบร่วมทางทหาร ซึ่งเพิ่มความตึงเครียดกับยูเครนและประเทศสมาชิก NATO

ในสถานการณ์แบบนี้ นักวิเคราะห์บางส่วนมองว่าการติดต่อของฝรั่งเศสอาจเป็นรูปแบบหนึ่งของ “การทูตในภาวะวิกฤต” คือการเปิดช่องสื่อสารไว้ แม้กับรัฐบาลที่ยุโรปมีความขัดแย้งด้วย เพื่อป้องกันความเข้าใจผิดหรือการยกระดับความขัดแย้ง

ความสัมพันธ์ EU–เบลารุสที่ตึงเครียดมานาน

ความสัมพันธ์ระหว่างเบลารุสกับสหภาพยุโรปตกต่ำมาหลายปี และเป็นบริบทสำคัญของการโทรครั้งนี้

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นหลัง การเลือกตั้งประธานาธิบดีเบลารุสเดือนสิงหาคม 2020 ซึ่งรัฐบาลยุโรปจำนวนมากมองว่าไม่เสรีและไม่เป็นธรรม การประท้วงครั้งใหญ่ทั่วประเทศตามมาด้วยการปราบปรามจากรัฐบาล

หลังจากนั้นความสัมพันธ์ยิ่งแย่ลงจากหลายเหตุการณ์ เช่น

• การปราบปรามฝ่ายค้านและผู้ประท้วง
• เหตุการณ์บังคับเครื่องบิน Ryanair ลงจอดในปี 2021
• การที่เบลารุสสนับสนุนรัสเซียในสงครามยูเครน

สหภาพยุโรปจึงออกมาตรการคว่ำบาตรหลายรอบต่อเจ้าหน้าที่และภาคเศรษฐกิจของเบลารุส

ลูคาเชนโกพยายามติดต่อยูเครนด้วย

สถานการณ์การทูตยิ่งซับซ้อนขึ้นเมื่อผู้นำเบลารุสเองก็พยายามแสดงบทบาทในความขัดแย้ง

ลูคาเชนโกเคยเสนอความเป็นไปได้ในการพบกับ ประธานาธิบดีโวโลดีมีร์ เซเลนสกี ของยูเครน แม้ว่ายูเครนยังคงระวังบทบาทของเบลารุสที่ร่วมมือทางทหารกับรัสเซีย

ในขณะเดียวกัน ยูเครนได้เสริมแนวป้องกันตามชายแดนทางเหนือ และติดตามกิจกรรมทางทหารในเบลารุสอย่างใกล้ชิด

สัญญาณเล็ก ๆ ในเกมการทูตที่ใหญ่กว่า

การโทรระหว่างมาครงกับลูคาเชนโกไม่ได้หมายความว่าความสัมพันธ์ระหว่างยุโรปกับเบลารุสกำลังกลับมาปกติ

อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์นี้สะท้อนรูปแบบการทูตที่มักเกิดขึ้นในช่วงสงครามหรือความตึงเครียดสูง นั่นคือ การรักษาช่องทางการสื่อสารขั้นต่ำไว้ แม้กับฝ่ายที่มีความขัดแย้งกัน

สำหรับตอนนี้ การสนทนานี้จึงถูกมองว่าเป็นเพียง สัญญาณเล็ก ๆ ของการเปิดบทสนทนาอีกครั้ง ในภูมิรัฐศาสตร์ยุโรปที่ยังคงซับซ้อนและตึงเครียดจากสงครามยูเครน