การเสียชีวิตของอาสากาชาดชี้ อีโบลาคองโกเริ่มระบาดเร็วกว่าที่ประกาศหลายสัปดาห์

การเสียชีวิตของอาสาสมัครกาชาด 3 รายในภาคตะวันออกของสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (ดีอาร์ซี) ได้กลายเป็นเบาะแสสำคัญที่บ่งชี้ถึงระยะเวลาการระบาดที่แท้จริงของ เชื้ออีโบลาสายพันธุ์บุนดิบูเกียว (Bundibugyo‑strain Ebola) หลักฐานชี้ว่า เชื้อไวรัสได้แพร่กระจายมาเป็นเวลาหลายสัปดาห์แล้ว ก่อนที่ทางการจะตรวจพบและประกาศการระบาดอย่างเป็นทางการในเดือนพฤษภาคม 2026

เหตุสัมผัสเชื้อในเดือนมีนาคมที่เปลี่ยนไทม์ไลน์

สหพันธ์สภากาชาดและสภาเสี้ยววงเดือนแดงระหว่างประเทศรายงานว่า อาสาสมัครทั้ง 3 ราย น่าจะติดเชื้ออีโบลาขณะ ปฏิบัติหน้าที่จัดการศพเมื่อวันที่ 27 มีนาคม ในเมืองจูกู (Djugu) จังหวัดอิตูรี (Ituri) ระหว่างภารกิจด้านมนุษยธรรมที่ไม่เกี่ยวข้องกับการตอบโต้อีโบลาโดยตรง

อาสาสมัครทั้งสามเสียชีวิตในเวลาต่อมาหลังจากล้มป่วย การที่พวกเขาติดเชื้อระหว่างการทำงานจัดการศพ ซึ่งเกิดขึ้นหลายสัปดาห์ก่อนการรับรองการระบาดอย่างเป็นทางการ ทำให้นักระบาดวิทยาเชื่อว่า การแพร่เชื้อในชุมชนได้เกิดขึ้นแล้วตั้งแต่ปลายเดือนมีนาคม กว่าที่ห้องปฏิบัติการจะยืนยันการตรวจพบเชื้อไวรัสบุนดิบูเกียวอย่างเป็นทางการครั้งแรก ก็ล่วงเข้าสู่วันที่ 15 พฤษภาคม 2026 ซึ่งเป็นวันที่หน่วยงานสาธารณสุขในคองโกและยูกันดาที่อยู่ใกล้เคียง ประกาศยืนยันการระบาด

ช่องว่างของเวลาดังกล่าว ชี้ให้เห็นว่าเชื้อไวรัสได้แพร่กระจาย โดยไม่ถูกตรวจพบเป็นเวลาหลายสัปดาห์ ท่ามกลางกลุ่มก้อนของการเจ็บป่วยและการเสียชีวิตโดยไม่ทราบสาเหตุ ซึ่งยังไม่เคยถูกเชื่อมโยงกับโรคอีโบลามาก่อน

สถานการณ์ล่าสุด: ตัวเลขผู้ป่วยและผู้เสียชีวิต

สถานการณ์กำลังพัฒนาไปอย่างรวดเร็ว และรายงานต่างๆ สะท้อนข้อมูลที่รวบรวมในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน

• รายงานอัปเดตขององค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า มี ผู้ป่วยยืนยัน 82 ราย และเสียชีวิตยืนยัน 7 รายในดีอาร์ซี ควบคู่ไปกับ ผู้ป่วยสงสัยเกือบ 750 ราย และผู้เสียชีวิตสงสัย 177 ราย
• รายงานข่าวของสื่อฉบับต่อมา ซึ่งอ้างอิงข้อมูลจากหน่วยงานสาธารณสุขคองโก ระบุว่า ยอดผู้เสียชีวิตจากการระบาดครั้งนี้ได้ เพิ่มขึ้นเป็น 204 ราย จากผู้ป่วยสงสัย 867 ราย ในหลายจังหวัด

เจ้าหน้าที่สาธารณสุขย้ำว่า จำนวนผู้ป่วยยืนยันมักจะตามหลังตัวเลขผู้ป่วยสงสัยในระหว่างการระบาด เนื่องจาก การตรวจทางห้องปฏิบัติการ การติดตามผู้สัมผัส และการตรวจสอบยืนยันผู้ป่วย ต้องใช้เวลา ผลก็คือ ขนาดที่แท้จริงของการแพร่เชื้ออาจดูน้อยกว่าความเป็นจริงในตอนแรก

ทำไมทีมจัดการศพจึงมีความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษ

บุคลากรด่านหน้าที่เกี่ยวข้องกับการจัดการผู้เสียชีวิต เป็นกลุ่มที่เปราะบางที่สุดกลุ่มหนึ่งระหว่างการระบาดของอีโบลา

เชื้ออีโบลาแพร่กระจายผ่านทาง การสัมผัสโดยตรงกับเลือดหรือสารคัดหลั่งจากร่างกาย รวมถึงจากร่างของผู้ที่เสียชีวิตจากโรคนี้

ศพของผู้ป่วยอีโบลาเป็นอันตรายอย่างยิ่งเพราะระดับของไวรัสจะพุ่งสูงสุดในช่วงเวลาที่เสียชีวิตและสามารถคงอยู่ในระดับสูงได้หลังจากนั้น การสัมผัสร่าง ทำความสะอาดศพเพื่อประกอบพิธีศพ หรือการเตรียมศพเพื่อฝัง จึงทำให้ผู้ปฏิบัติงานมีโอกาสสัมผัสกับสารคัดหลั่งที่ติดเชื้อ

งานวิจัยจากการระบาดครั้งก่อนๆ แสดงให้เห็นว่า ธรรมเนียมการฝังศพที่ไม่ปลอดภัยสามารถเป็นตัวเร่งการแพร่เชื้อได้ โดยบางการศึกษาระบุว่า มีสัดส่วนสำคัญของผู้ติดเชื้อรายใหม่ที่เชื่อมโยงกับการสัมผัสผู้เสียชีวิตในพิธีศพ

ด้วยความเสี่ยงเหล่านี้ ทีมจัดการศพที่ผ่านการฝึกอบรมจะต้องสวมชุดป้องกันส่วนบุคคลแบบเต็มรูปแบบและปฏิบัติตามขั้นตอนที่เข้มงวด เพื่อดำเนินการตามที่หน่วยงานสาธารณสุขเรียกว่า “การฝังศพอย่างปลอดภัยและสมเกียรติ (Safe and Dignified Burials)”

WHO ประกาศภาวะฉุกเฉินด้านสุขภาพระหว่างประเทศ

ขณะที่การระบาดแพร่กระจายไปทั่วภาคตะวันออกเฉียงเหนือของดีอาร์ซีและเข้าสู่ยูกันดา องค์การอนามัยโลกได้ประกาศให้สถานการณ์นี้เป็น 'ภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ' (Public Health Emergency of International Concern - PHEIC) เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2026

การประกาศ PHEIC เป็นสัญญาณว่า การระบาดนั้นก่อให้เกิดความเสี่ยงด้านสาธารณสุขข้ามพรมแดนอย่างร้ายแรง และจำเป็นต้องอาศัยการประสานงานระหว่างประเทศ

นับตั้งแต่นั้นมา WHO ได้ทำงานร่วมกับรัฐบาลดีอาร์ซีและพันธมิตรต่างๆ เพื่อยกระดับ:

• การเฝ้าระวังโรคและการตรวจหาผู้ป่วย
• การแยกกักและการดูแลรักษาทางคลินิก
• การตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการ
• การป้องกันและควบคุมการติดเชื้อ
• การติดตามผู้สัมผัสโรคและการมีส่วนร่วมของชุมชน

องค์กรได้ออกมาเตือนว่า ความเสี่ยงระดับชาติภายในดีอาร์ซีนั้น “สูงมาก” แม้ว่าความเสี่ยงในระดับโลกจะยังคงอยู่ในระดับต่ำก็ตาม

ประกาศคำแนะนำการเดินทางและมาตรการป้องกันระหว่างประเทศ

รัฐบาลและหน่วยงานสาธารณสุขของหลายประเทศก็ได้ดำเนินขั้นตอนเชิงป้องกันเพื่อลดความเสี่ยงของการแพร่กระจายระหว่างประเทศเช่นกัน

• เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม 2026 ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา (CDC) ได้ออก ประกาศคำแนะนำการเดินทางระดับ 3 สำหรับการเดินทางไปดีอาร์ซี และ ระดับ 1 สำหรับการเดินทางไปยูกันดา
• วันที่ 18 พฤษภาคม CDC และกระทรวงความมั่นคงแห่งมาตุภูมิสหรัฐฯ ประกาศ ยกระดับการคัดกรองและเฝ้าระวังสำหรับผู้เดินทางที่เดินทางมาจากดีอาร์ซี ยูกันดา และซูดานใต้ รวมถึงมาตรการด้านสาธารณสุขอื่นๆ

เจ้าหน้าที่ระบุว่า ความเสี่ยงที่อีโบลาจะแพร่กระจายมายังสหรัฐอเมริกายังอยู่ในระดับต่ำ แม้ว่าจะมีมาตรการเฝ้าระวังและการเตรียมพร้อมไว้แล้วก็ตาม

เหตุใดการตรวจจับโรคตั้งแต่เนิ่นๆ จึงมีความสำคัญ

การเสียชีวิตของอาสาสมัครกาชาดเป็นสิ่งที่ตอกย้ำให้เห็นถึงความท้าทายที่เกิดขึ้นเสมอในช่วงแรกของการระบาด: โรคภัยไข้เจ็บสามารถแพร่กระจายไปอย่างเงียบๆ ก่อนที่มันจะเป็นที่รู้จัก

ในพื้นที่ห่างไกลที่มีขีดความสามารถในการตรวจวินิจฉัยจำกัด กลุ่มก้อนของการเจ็บป่วยโดยไม่ทราบสาเหตุในขั้นต้นอาจถูกเข้าใจว่าเป็นโรคอื่นๆ กว่าที่การตรวจทางห้องปฏิบัติการจะระบุเชื้อไวรัสได้ เจ้าหน้าที่จึงจะยืนยันการระบาดได้

ในกรณีนี้ เหตุสัมผัสเชื้อเมื่อวันที่ 27 มีนาคม บ่งบอกว่า การระบาดของเชื้ออีโบลาสายพันธุ์บุนดิบูเกียวในภาคตะวันออกของดีอาร์ซี มีแนวโน้มว่าจะเริ่มขึ้นหลายสัปดาห์ก่อนการประกาศอย่างเป็นทางการ ซึ่งเป็นการเน้นย้ำว่า การตรวจจับโรคที่รวดเร็ว หลักปฏิบัติในการฝังศพที่ปลอดภัย และการเฝ้าระวังตั้งแต่เนิ่นๆ นั้น มีความสำคัญยิ่งยวดเพียงใดในการควบคุมเชื้อก่อโรคร้ายแรง